Wie ben ik eigenlijk?

persoonlijkheid is iets anders dan identiteit

Ontdekken wie je bent: veel mensen zijn er een leven lang zoet mee. De rol waarmee je je het meest verbonden voelt: zo luidt grofweg de omschrijving van wat persoonlijkheidspsychologen identiteit noemen. Dat is iets anders dan persoonlijkheid.

Persoonlijkheid gaat vooral over hoe we ons verhouden tot onszelf. Iemands persoonlijkheid is een unieke combinatie van aangeboren en aangeleerde eigenschappen, en onze waarneming en interpretatie daarvan. Identiteit wordt grotendeels bepaald door onze relatie met anderen. Heel simpel gezegd is persoonlijkheid wie we vanbinnen zijn, en identiteit wie we vanbuiten zijn.

Wie ben ik?

Op de vraag wat nu je identiteit bepaalt, kun je kijken naar de verschillende rollen die je vervult en welke je het belangrijkst vindt. Is het je rol als vriend of vriendin, of liefhebbende zoon of dochter? Is het je beroep – een jurist in hart en nieren? Is het je hobby – ‘Ik ben een natuurliefhebber’? Of vormt je afkomst, je geloof of politieke voorkeur de kern van je zelfbeeld?

De Amerikaanse psycholoog Jonathan Cheek, hoogleraar aan de Universiteit van Massachusetts, stelt dat de kenmerken van iemands identiteit kunnen worden ingedeeld in vier verschillende categorieën. Om het in toneeltermen te zeggen: het zijn vier podia waarop je kunt schitteren. Op het eerste podium, dat van de persoonlijke identiteit, laat je zien wat je sterke persoonlijke eigenschappen en verdiensten zijn. ‘Hier sta ik, ik ben creatief, vriendelijk, rechtvaardig.’ Of: ‘Ik kan heel goed rekenen en ik ben toegewijd aan mijn werk.’

Bij de meeste mensen overheersen een of twee identiteiten

Het kan ook zijn dat je sociale identiteit het zwaarste weegt in je presentatie aan de buitenwereld. Dan ontleen je je gevoel van identiteit aan je rol in de maatschappij. ‘Ik ben hoofdredacteur, frambozenteler, leraar Frans, minister van Binnenlandse Zaken.’

Het derde podium noemt Cheek collectieve identiteit. Het wordt ook wel culturele identiteit genoemd en wordt bepaald door het gevoel van verbondenheid met een groep: ‘Ik ben moslima, van adel, aanhanger van Roda jc.’ De relationele identiteit ten slotte wordt bepaald door de sterke verbondenheid die iemand voelt met andere individuen: ‘Ik ben moeder, zoon, minnares, beste vriendin.’

Het is mogelijk dat je op elk podium met verve die rol speelt, maar bij de meeste mensen overheersen een of twee identiteiten. Die kunnen gedurende een leven best verschuiven. Identificeer je je sterk met je belangrijke baan, dan is je identiteitsgevoel vooral gebaseerd op je sociale rol. Als je die functie verliest, worden intieme relaties of persoonlijke talenten misschien belangrijker voor je zelfbeeld – en daarmee verandert je gevoel van identiteit.

De Aspects of Identity Questionnaire

Om te bepalen of iemand zijn zelfbeeld vooral baseert op persoonlijke eigenschappen of op kenmerken van de groep waartoe hij behoort, ontwikkelden Cheek en zijn collega’s in de jaren tachtig de Aspects of Identity Questionnaire.

Verschillende onderzoekers hebben Cheeks test vervolgens gebruikt om te bekijken in hoeverre een bepaalde identiteit samenvalt met de keuze voor bijvoorbeeld een beroep, sport of hobby. Het ligt voor de hand dat iemand die hoog scoort op persoonlijke identiteit eerder zal kiezen voor hardlopen dan voor het aanvoerderschap van een handbalteam.

De sociaal psychologen Leary, Wheeler en Jenkins van de Amerikaanse Duke University ontdekten dat mensen die hoog scoren op sociale identiteit vaak kiezen voor banen met sociale status, goed salaris, de kans om bekend te worden in hun vakgebied, erkenning door anderen, vriendschap met collega’s en een actief sociaal leven. Mensen die hoog scoren op persoonlijke identiteit kiezen relatief vaak voor beroepen met persoonlijke groei, waarin ze creatief kunnen zijn, die passen bij hun persoonlijke waarden en waarin ze zich volledig kunnen ontplooien.

Wie hoog scoort op persoonlijke identiteit blijft letterlijk vaker in de schaduw

Opvallend is ook dat vrouwen die hoog scoren op persoonlijke identiteit vaker leidende functies bekleden en minder moeite hebben met de balans werk-privé. Dus juist wie hecht aan persoonlijke groei en minder aan status, krijgt vaak toch de status van een hoge functie als beloning.

Sommige onderzoeken leverden grappige resultaten op; zoals dat naar het gebruik van zonnebank en zonnebrandcrème. Mensen met een sterke sociale identiteit gaan vaker onder de zonnebank en gebruiken een zonnebrandcrème met een lagere beschermingsfactor, omdat de aantrekkelijkheid van een kleurtje voor hen opweegt tegen de gezondheidsrisico’s. Wie hoog scoort op persoonlijke identiteit blijft letterlijk vaker in de schaduw, maar wordt in ieder geval rimpelloos oud.

Wat bepaalt jouw identiteit? Je mag er zo veel kiezen als je wil. Leg de vragen voor aan een goede vriend of vriendin en kijk of je identiteit zoals je die zelf ziet overeenkomt met hoe die ander jou ziet.

  1. Mijn bezittingen
  2. Mijn persoonlijke waarden en morele normen
  3. Mijn populariteit bij andere mensen
  4. Deel uitmaken van de vele generaties van mijn familie
  5. Mijn dromen en verbeeldingskracht
  6. De manier waarop andere mensen reageren op wat ik zeg en doe
  7. Mijn ras of etnische achtergrond
  8. Mijn persoonlijke doelen en toekomstwensen
  9. Mijn fysieke verschijning: mijn lengte, gewicht, en de vorm van mijn lichaam
  10. Mijn religie
  11. Mijn emoties en gevoelens
  12. Mijn reputatie, wat anderen van me denken
  13. De plaats waar ik woon of ben opgegroeid
  14. Mijn gedachten en ideeën
  15. Mijn aantrekkingskracht op andere mensen
  16. Mijn leeftijd en de generatie waarvan ik deel uitmaak
  17. Mijn gebaren en manieren, de indruk die ik op andere mensen maak
  18. De manier waarop ik omga met mijn zorgen en angsten
  19. Mijn sociale gedrag, zoals hoe ik me gedraag wanneer ik mensen ontmoet
  20. Het gevoel een uniek persoon te zijn, me te onderscheiden van anderen
  21. Mijn relaties met de mensen die dicht bij me staan
  22. Mijn sociaal-economische status
  23. Het gevoel deel uit te maken van een gemeenschap
  24. De wetenschap dat ik in essentie dezelfde blijf vanbinnen, ook al brengt het leven veel veranderingen met zich mee
  25. Een goede vriend zijn voor degenen om wie ik veel geef
  26. Mijn zelfkennis, mijn ideeën over wat voor soort persoon ik echt ben
  27. Mijn toewijding om een betrokken partner te zijn voor mijn geliefde
  28. Mijn gevoelens van trots op mijn land
  29. Mijn fysieke vermogens, mijn sportieve prestaties
  30. Het delen van belangrijke ervaringen met mijn goede vrienden
  31. De mening die ik over mezelf heb
  32. Mijn liefde voor een bepaalde sport of de sportclub waarvan ik lid ben
  33. De betekenisvolle persoonlijke relaties die ik heb
  34. Intieme verbondenheid die ik voel met een andere persoon
  35. Mijn beroepskeuze en loopbaan
  36. Klaarstaan en zorgen voor anderen
  37. Mijn politieke overtuiging of activiteiten
  38. Me kunnen inleven in de gevoelens van mijn beste vriend(in) of partner
  39. Mijn academisch succes of schoolresultaten
  40. Een hechte band hebben met andere mensen
  41. Mijn taal, zoals mijn accent of dialect, mijn tweede taal, of een vreemde taal die ik goed beheers
  42. Mijn gevoel van verbondenheid met mensen die dicht bij me staan
  43. Mijn rol op school of in mijn opleiding
  44. Mijn sekse of geaardheid

Meer lezen?

Het gevaar van een vaste identiteit.