Rosa Bertram Maatschappij vandaag, 08:26

Leestijd: 6 minuten

Expert David Schultz van Doorn over de manosphere: ‘Mannelijkheid is helemaal niet in crisis’

De manosphere vertelt mannen steeds luider hoe ze ‘man’ moeten zijn. Onderzoeker David Schultz van Doorn ziet iets anders: niet mannelijkheid is in crisis, maar onze samenleving worstelt met wat ze beloont, verwacht en als ‘mannelijk’ bestempelt.

Hoe zit het met de ingewikkelde rol van de man in deze maatschappij? BEDROCK’s Rosa vraagt het aan David Schultz van Doorn, die docent en opleidingscoördinator is bij Inholland, onderzoek doet naar het onderwerp én hier een boek over schrijft.

Waarom David Schultz van Doorn niet gelooft in een ‘crisis van mannelijkheid’

De documentaire over de ‘manosphere’, Louis Theroux: Inside the Manosphere (2026), laat pijnlijk zien hoe mannen in dit online netwerk kijken naar hun rol als man in deze wereld en naar die van de vrouw (‘vooral lekker achter het aanrecht blijven’, om het nog maar zacht uit te drukken).

Het valt Schultz van Doorn op dat de reacties op de documentaire vooral gaan over dat de man momenteel niet voldoet aan een bepaalde norm. Hij is zich gaan afvragen wat het betekent om een man te zijn, wat mannelijkheid voor hem eigenlijk inhoudt. Schultz van Doorn licht alvast een puntje van de sluier op aan BEDROCK.

Mannelijkheid anno 2026: ‘De samenleving bepaalt wat we mannelijk vinden’

“Ten eerste lees en hoor ik overal dat mannen in crisis zijn en moeten veranderen. Maar mannelijkheid is geen eigenschap van mannen; het is de optelsom van wat een samenleving beloont. Dus hebben we geen nieuwe mannelijkheid nodig, maar een (gezonde) mannelijkheid heeft een andere samenleving nodig.

In media en publieke debatten wordt veel gesproken over een ‘crisis van mannelijkheid’. Mentale gezondheidsproblemen onder mannen, spanningen in relaties en seksualiteit, de aantrekkingskracht van de manosphere en figuren als Andrew Tate en Jordan Peterson, en zelfs geweld tegen vrouwen wordt vaak onder die noemer geplaatst. Die diagnose schiet tekort. Mannelijkheid is niet in crisis.

Wat onder druk staat, is een samenleving die worstelt met fundamentele onzekerheden, over identiteit, richting en betekenis, en die die spanning onder meer projecteert op mannen en op ideeën over mannelijkheid.

Wanneer een samenleving bepaald gedrag, zoals dominantie, competitie of agressie, beloont en aan mannelijkheid koppelt, ontstaat het beeld dat dit ‘typisch mannelijk’ is. Niet omdat mannen zo zijn, maar omdat zij leren dat dit van hen wordt verwacht. Dat beeld houden we in stand door de verhalen die we elkaar blijven vertellen. Verhalen en ideeën zoals: mannen mogen niet kwetsbaar zijn en daarom geen emoties tonen. Terwijl het omgekeerde waar is. Het tonen van emoties vereist lef en kracht en maakt minder kwetsbaar.”

Hoe rolmodellen volgens Bandura ons beeld van mannelijkheid vormen

“Mannelijkheid is gedrag wat je vertoont, wat je ‘performt’. Mensen leren nieuw gedrag en vaardigheden aan door anderen te observeren, na te bootsen en de gevolgen daarvan te analyseren, volgens de sociale leertheorie van Bandura. Iemands mannelijkheid wordt dus gevormd door de voorbeelden, rolmodellen en de feedback uit zijn omgeving.

De invloed van de manosphere in andere online en offline omgevingen en gemeenschappen hangt dus af van de mate van aanwezigheid in iemands leven. Ben je helemaal ondergedompeld in een bepaalde bubbel en is jouw directe fysieke omgeving dat ook, dan zal je het gedrag vertonen dat in die bubbel als sociaal wenselijk wordt gezien. Is de manosphere aanwezig in jouw sociale mediafeed, maar is jouw omgeving diverser qua ideeën en aanbod, dan zal de feedback en het gedrag van anderen de invloed van afwijkende ideeën afwijzen.

Twintig jaar geleden bestond de manosphere als fenomeen nog niet, maar waren er wel verschillende online groepen actief die nu onder diezelfde noemer vallen. Een aantal forums, waarvan ‘SoSuave’ de bekendste werd, waren vanaf eind jaren 1990/begin 2000 gericht op mannen die moeite hadden relaties aan te gaan en staande te houden met vrouwen. Pickup-artiesten gaven ‘tips’ voor het verleiden van vrouwen; mannen als RooshV en Rollo Tomassi, beiden online pseudoniemen, gaven antwoord en advies aan (jonge) mannen met vragen over vrouwen en over mannelijkheid.”

Waarom social media en de manosphere zoveel invloed op jonge mannen kunnen hebben

“Rond 2010 begon deze online community zich manosphere te noemen. Sinds de groei van sociale media is deze community gegroeid en dus ook de extremen binnen de community en de reikwijdte. De meeste sociale media-algoritmen belonen meer extreme content, omdat die beter bekeken wordt en gebruikers meer kan vasthouden. Ook hier gaat het dus om wat ‘we’ als samenleving belonen.

Uiteindelijk gaat het, volgens mij, om jongens en mannen die onzeker zijn over bepaalde aspecten van zichzelf en hun leven. Zij gaan op zoek naar hulp, advies en inspiratie en onderweg worden ze – afhankelijk van hoe gevoelig ze daarvoor zijn – gegrepen door content die bepaalde overtuigingen of onzekerheden bevestigt.”

Is het moeilijker geworden om man te zijn? Schultz van Doorn denkt van niet

“Eigenlijk is dat een suggestieve vraag, vind ik. Wat het moeilijk kan maken, is dat hetzelfde systeem dat mannen als groep bevoordeelt, ze kan beschadigen als individu. Als samenleving belonen we bepaald gedrag op basis van opvattingen, verhalen, gedragscodes en regels. Dat doen we als sociale dieren op groepsniveau van elke grootte.

Bovendien speelt testosteron hierbij een rol. Dit hormoon bevordert onder meer sociale overleving en groei binnen de groepshiërarchie (en heeft dus niet per se iets met agressie of dominantie te maken). Met andere woorden: testosteron helpt bij het vertonen van gedrag dat beloond wordt.

Als we mannen belonen voor gedrag dat uiteindelijk meer kwaad doet dan goed, dan creëren we langzaam onze eigen ondergang. Dat begint langzaam te veranderen. Vanaf de jaren 70 ontstaan er telkens nieuwe stromingen die iets anders van mannelijkheid verwachten. Daarbij ontstaan er tegenbewegingen die zich tegen verandering keren. Dat zien we niet alleen als het gaat om mannelijkheid, maar ook bij onderwerpen als klimaat, immigratie en globalisering.

In een tijd waarin veranderingen elkaar sneller opvolgen en we als individu en als samenleving minder controle over ons leven en onze maatschappij ervaren, hebben we behoefte aan duidelijkheid. Net zoals in de politiek staan er dan mensen op die die duidelijkheid zeggen te bieden, zonder stil te staan bij de consequenties op de lange termijn. Als je jongens en mannen vertelt dat zij vrouwen mogen slaan, hoe ziet de wereld er dan uit over twintig jaar? Waarschijnlijk een stuk gevaarlijker dan nu.

Het is niet moeilijk om een man te zijn. Het is moeilijk om tussen al die stemmen en opvattingen je eigen stem te horen en te weten wie je bent en hoe jij het beste kan leven. Dat geldt voor mannen en vrouwen.
Uiteindelijk pleit ik voor herwaardering. Voor mannen, voor mannelijkheid en voor het mens-zijn in al haar complexiteit. Niet door één beeld te verheffen of te bestrijden, maar door zichtbaar te maken hoe onze dominante ideeën en overtuigingen ons denken sturen en hoe bevrijdend het kan zijn om die ideeën los te laten.”

Nóg meer bewijs dat mannen en vrouwen gelijk zijn.

Waarom mannen ook mogen huilen

Geschreven door Rosa Bertram

Rosa Bertram is oud-hoofdredacteur van BEDROCK, auteur van ‘De magie van reizen’ én journalist op het gebied van bewust leven. Voor BEDROCK schrijft ze over persoonlijke groei, duurzaamheid, gezondheid en (bewust) reizen. Vaak doet ze dat vanuit haar off grid tiny house waar ze zich laat inspireren voor mooie verhalen in de natuur.