Durf te denken! Een pleidooi voor kritisch denken

Tom Hofland 14 jan 2017 Mind

Generaties lang werd iedereen in Amerika, net als in Nederland, gevaccineerd tegen ziektes zoals de mazelen. Hierdoor kwamen deze ziektes vrijwel niet meer voor. ‘Goede zaak!’ zul je denken. Maar in 1998 werd er een onderzoek gepubliceerd waarin er een verband werd gelegd tussen vaccinaties en autisme.

Later bleek de uitkomst van het onderzoek niet juist te zijn geweest, maar het zaadje was geplant en veel ouders weigerden hun kinderen te laten inenten. Sterker nog: deze ouders organiseerden zich en deden er alles aan om ‘de waarheid’ te verkondigen, waardoor nog meer ouders hun kinderen weghielden bij vaccinatie-campagnes. Hierdoor maakten die oude vrijwel verdwenen ziektes zoals de mazelen en kinkhoest een ‘glorieuze’ terugkeer in de Verenigde Staten.

In een tijd waarin nep nieuws aan de orde van de dag is, is het belangrijker dan ooit om zelf de verantwoordelijkheid te nemen over wat je denkt en waarom je het denkt. Hoe prettig het ook is om sommige dingen klakkeloos aan te nemen hebben we kritische denkers nu harder nodig dan ooit.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Iemand die dit idee in de jaren ’50 al aan de man probeerde te brengen was de Franse filosoof Jean-Paul Sartre. Hij is een van de bekendste gezichten van de ‘existentialisten’ en zijn idee was, kort door de bocht, dat mensen als een lege huls worden geboren. We zijn niet gemaakt door een God en zijn van nature niet goed of slecht. Alles wat wij in het leven doen kunnen wij zelf bepalen en we kunnen de schuld niet afschuiven op religie, tradities of onze opvoeding. Mensen zouden zelf de verantwoordelijkheid moeten nemen om de wereld en de mensen vooruit te helpen door te leren kritisch te denken. Passief langs de zijlijn staan en anderen de schuld geven vond hij moreel gezien niet kunnen.

Het enige wat ik zeker weet, is dat ik niets weet

Nu wil ik niemand tot wat dan ook verplichten, echte verandering moet toch altijd van binnen komen, maar graag wil ik je wel uitnodigen om jezelf even kritisch (maar wel vriendelijk) te bekijken. Geloof jij, net als Sartre, dat we ons leven zelf bepalen en zelf daarmee verantwoordelijk zijn om veranderingen in de wereld te brengen?

Zo ja, hoe zou je dat dan kunnen doen? Welke dingen in het leven neem je klakkeloos aan, en zou dat misschien meer schade aan jezelf of aan anderen kunnen doen dan je zelf denkt? Kijk je verder dan je neus lang is als je een nieuwsbericht voorbij ziet komen, of als iemand je een idee uitlegt?

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Kritisch naar je eigen (en andermans) denkbeelden kijken wil niet zeggen dat je nergens meer achter kunt staan. Ook als je de wetenschappelijke bewijzen niet hebt kun je door allerlei redenen overtuigd zijn van de echtheid van iets, maar onthoud op dat moment wel dat er altijd een kans is dat het niet de waarheid blijkt te zijn. Sta daar bij stil voor je je idee misschien aan anderen (hoe subtiel ook) opdringt. Sta open voor de kritiek die andere mensen op je idee kunnen hebben en ga het gesprek aan.

Dit geldt overigens ook voor zaken die wél bewezen zijn door middel van wetenschappelijke methodes. Je moet er altijd rekening mee houden dat een later onderzoek het tegendeel van je stelling kan bewijzen. Of zoals de Griekse filosoof Socrates het treffend verwoorde: “Het enige wat ik zeker weet, is dat ik niets weet.”

Lees vooral ook onze handleiding ‘wetenschappelijk lezen‘ om de zin van de onzin te onderscheiden.

Vind je het leuk om meer te leren over filosofie en kritisch denken?

Het Amerikaanse Crash Coursee biedt een te gekke cursus aan op YouTube, evenals het Nederlandse Durf te Denken van omroep HUMAN.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Reageer op artikel:
Durf te denken! Een pleidooi voor kritisch denken
Sluiten