Rosa Bertram Relatie vandaag, 07:52

Leestijd: 5 minuten

Relatiepsycholoog werkt 30 jaar met stellen: deze ene vraag stelt ze bij twijfel over de liefde

Blijven of uit elkaar gaan? Na dertig jaar werken met stellen weet relatiepsycholoog Anne de Jong hoe ingewikkeld die twijfel kan zijn. Eén vraag levert volgens haar vaak een eerlijker antwoord op dan de vraag of je nog van elkaar houdt.

Ze deelt in haar boek Diepe liefde wat ze na dertig jaar werken met stellen leerde over blijven, luisteren en liefdevol loslaten. BEDROCK spreekt haar over diepe liefde én wanneer het tijd is om te investeren in je relatie of toch echt te vertrekken.

Relatie voorbij of moeilijke fase? Deze vraag maakt het verschil duidelijker

De Jong: “Veel mensen hebben een stem in hun hoofd die zegt dat de ander toch niet de juiste is. Die stem kan twee heel verschillende dingen betekenen. Het verschil zit vooral in het moment waarop hij opkomt.

Bindingsangst wordt vaak luider als jullie juist dicht bij elkaar zijn of wanneer het goed gaat. Die stem beschermt je tegen kwetsbaarheid en zorgt ervoor dat je een vluchtroute houdt. Echte twijfel werkt anders. Die is er ook als er niets bijzonders gebeurt, op een doodgewone dinsdagavond samen op de bank.

Verder gebruik ik een simpel rijtje dat altijd geldt. Kun je het veranderen? Doe dat. Kun je het niet veranderen, maar kun je het accepteren? Doe dat en stop met zeuren. Kun je het niet veranderen én niet accepteren? Ga dan weg, uit liefde.

De kernvraag is: kies je voor je partner als er niets meer verandert? Dus niet als je partner eindelijk beter gaat luisteren of minder gaat werken, maar als het blijft zoals het nu is. Op die vraag komt vaak een eerlijker antwoord dan op de vraag of je nog van elkaar houdt.

Doorzetten omdat je gelooft in wat jullie samen kunnen worden, is bovendien iets heel anders dan doorzetten omdat je de moed niet hebt om weg te gaan. Waar die grens ligt, verschilt per mens. Niemand kan die voor jou trekken.”

Volgens Anne de Jong missen veel stellen deze relatievaardigheid

“Luisteren. Niet knikken en ‘hm-hm’ zeggen, want dat kan iedereen. Ik bedoel luisteren op het moment dat je partner iets zegt wat botst met hoe jij het hebt ervaren. Dan ontstaat weerstand, wil je uitleggen hoe het écht zat en is het luisteren voorbij.

Ik doe dat zelf ook. Mijn partner Ray doet veel in huis. Hij ruimt op, doet de was en regelt van alles. Soms zegt hij daar iets over: ‘Ik doe veel in huis en ik sta er een beetje alleen voor.’ Wat er dan in mij gebeurt, ken ik inmiddels goed. Ik voel me schuldig en die schuld verandert razendsnel in verdediging. ‘Maar ik sta toch vroeg op? Ik doe toch de boodschappen? Ik heb laatst nog…’ Ondertussen vertelt Ray hoe hij zich voelt en heb ik het gesprek binnen vijf seconden over mezelf laten gaan.

De verschuiving die nodig is, is die van waarheidsvinding naar waarheidsbeleving. Dus niet: wie heeft er gelijk? Maar: hoe was dit voor jou? Jouw waarheid is niet dé waarheid, maar jouw beleving. Die van je partner is net zo geldig, ook als die niet overeenkomt met wat jij zag. Zodra je dat begrijpt, is je partner geen tegenstander meer die je moet overtuigen.

Ik gaf iemand in mijn praktijk ooit een experiment mee: zeg de volgende keer dat je partner iets deelt alleen ‘vertel meer’. Verder niets. Dat werd een doorbraak. Doordat ze niet onderbrak, kwamen er lagen naar boven die ze in vijf jaar nog nooit had gehoord.”

Waarom goed luisteren volgens Anne de Jong zo moeilijk is in een relatie

“Juist stellen zonder grote problemen zouden in hun relatie moeten blijven investeren. Zij denken vaak: we hebben het toch fijn samen, waarom zouden we iets veranderen? Vervolgens nemen ze elkaar voor lief, totdat een van de twee zich op een dag afvraagt waar de verbinding is gebleven.

Wat je vandaag al kunt doen, is reageren op kleine contactpogingen. Als je partner iets op zijn telefoon laat zien, kijk dan echt op. Dat is een van de kleinste en meest onderschatte handelingen binnen een relatie.

Kijk ook eerlijk naar de reden waarom jullie weinig momenten samen hebben. Ligt het werkelijk aan volle agenda’s of zit er iets anders achter? Soms is drukte een manier om afstand te bewaren en niet te hoeven voelen wat er tussen jullie speelt. Een stel in mijn praktijk ontdekte bijvoorbeeld dat ze bij elkaar waren gaan uitrusten in plaats van elkaar op te zoeken. Ze waren elkaars sluitpost geworden, na de kinderen en het werk.

Voer daarnaast een terugkijkgesprek na klein gedoe. Je hoeft geen crisis af te wachten. Vraag een dag na een chagrijnige avond: wat gebeurde er gisteren bij jou? Dat gesprek is misschien wel een van de krachtigste instrumenten die je hebt.

Als Ray en ik boos in bed liggen, doen we een voetje. Meer niet. Daarmee zeggen we: ik ben te boos om nu redelijk te praten, maar ik hou wel van jou. Dat is iets anders dan doen alsof er niets aan de hand is. Je laat de pijn bestaan en zegt tegelijkertijd dat je de ander niet kwijt wilt.”

Welk inzicht over liefde heeft jou na dertig jaar het meest verrast?

“Dat loslaten ook een liefdesvaardigheid is. Ik heb jarenlang gedacht dat alles besproken moest worden: elke kwetsing, iedere irritatie en zeker de momenten waarop ik me niet gezien voelde. Ik was psycholoog, ik wist hoe je een gesprek voert, dus ik voerde ze. Allemaal.

Wat ik pas veel later zag bij stellen die echt in diepe liefde zitten, is dat zij dat niet doen. Zij worden ook geraakt en ondertitelen zichzelf ook, maar ze hebben iets geleerd waar ik jaren over heb gedaan: niet alles wat jou raakt, hoeft uitgesproken te worden. Niet elke kwetsuur hoeft een gesprek te worden. Soms is de liefdevolste beweging om iets te laten voor wat het is, omdat je begrijpt waar het bij de ander vandaan komt.

Dat heeft ook mijn kijk op mijn eigen relatie veranderd. Ik dacht lang dat inzicht voldoende was. Ik begreep mijn patronen en kon precies uitleggen waarom ik wegliep wanneer mijn gevoel minder werd. Toch bleef ik het doen. Weten waarom je iets doet, is iets heel anders dan het daadwerkelijk anders doen.

Als Ray en ik elkaar vijftien jaar eerder hadden ontmoet, waren we waarschijnlijk wel verliefd geworden, maar hadden we geen duurzame relatie gehad. Niet omdat we niet bij elkaar pasten, maar omdat ik toen nog niet genoeg liefdesvaardigheden had.”

Overspel-expert Lisette Wevers: ‘Veel mensen gaan vreemd met collega’s’, en dit is waarom.

Ruzie met je partner? Het ‘Ocean View’-principe kan helpen om anders naar een conflict te kijken

Geschreven door Rosa Bertram

Rosa Bertram is oud-hoofdredacteur van BEDROCK, auteur van ‘De magie van reizen’ én journalist op het gebied van bewust leven. Voor BEDROCK schrijft ze over persoonlijke groei, duurzaamheid, gezondheid en (bewust) reizen. Vaak doet ze dat vanuit haar off grid tiny house waar ze zich laat inspireren voor mooie verhalen in de natuur.