Rosa Bertram Psyche vandaag, 08:40

Leestijd: 4 minuten

Rouwtherapeut Manon Simons: ‘Rouw zit niet alleen in je hoofd, ook je lichaam reageert op verlies’

Concentratieproblemen, hartkloppingen of gespannen spieren: verlies kan volgens rouwtherapeut Manon Simons ook lichamelijk voelbaar zijn. Zelf kreeg ze met rouw te maken toen haar vader Parkinson kreeg en later plotseling overleed. “Je leert ermee leven.”

Rouw associëren we meestal met de dood, maar we kunnen ook rouwen om een relatie, gezondheid of toekomstbeeld dat verloren gaat.

Dit kan rouw volgens Manon Simons met je brein en lichaam doen

“Rouwen doe je om een werkelijkheid waarmee je liever niet wilt leven”, vertelt rouwtherapeute Manon Simons aan BEDROCK. “We moeten afscheid nemen van iets of iemand van wie we houden. Want daar gaat het om bij rouw: zonder liefde is er geen rouw.”

Dat proces werkt volgens haar door op vijf gebieden: mentaal, emotioneel, fysiek, energetisch en spiritueel. Zo probeert het brein te begrijpen wat er is gebeurd, terwijl stresshormonen het lichaam in een overlevingsstand brengen. Dat ‘rouwbrein’ zorgt onder meer voor concentratieproblemen, vergeetachtigheid en gepieker.

Emotioneel kan rouw zich uiten in verdriet, boosheid, schuldgevoel, angst, eenzaamheid of machteloosheid. Soms voelen mensen juist helemaal niets. “Het systeem sluit zich dan af om te overleven.”

Ook lichamelijke klachten komen veel voor, zoals hartkloppingen, een verminderde eetlust, maag- en darmklachten, gespannen spieren of kaken en een oppervlakkige ademhaling. “Rouw is een onzichtbare vijand voor je lichaam”, aldus Simons. “Het autonome zenuwstelsel doet er alles aan om te overleven.”

Levend verlies: waarom je kunt rouwen om iemand die er nog is

Rouw ontstaat niet uitsluitend na een overlijden. Ook het verlies van iemand die nog leeft, bijvoorbeeld door ziekte of een relatiebreuk, kan een rouwproces veroorzaken. Dat wordt levend verlies genoemd.

“Je neemt niet alleen afstand van een persoon, maar vaak ook van diens familie en vrienden”, legt Simons uit. “Daarnaast rouw je om de toekomst die je samen voor ogen had en om een bepaalde identiteit. Wie ben ik zonder diegene?”

Zelf maakte Simons dit mee toen haar vader Parkinson kreeg. “Toen we dat hoorden, kwam eerst de schok en daarna begon het rouwproces. Als je net een beetje gewend bent aan de situatie, volgt vaak een volgende klap.” Denk aan een ziekenhuisuitslag, lichamelijke functies die wegvallen of een laatste vakantie die niet meer mogelijk blijkt.

Na een lang ziekbed voelen nabestaanden soms zelfs opluchting wanneer iemand overlijdt. Dat kan verwarrend zijn, maar is volgens Simons volstrekt normaal. “Die opluchting gaat niet over blij zijn dat iemand dood is, maar over het einde van een te lange strijd. Zij kunnen eindelijk zelf rust vinden.”

De 4 rouwtaken van William Worden zijn geen stappenplan

“Er bestaat wat mij betreft niet zoiets als rouwverwerking”, benadrukt Simons. “Rouw verwerk je niet, je leert ermee leven. Het komt in golven en overvalt je soms juist op de mooie momenten. Dan is die lege stoel duidelijk aanwezig.”

Ze vergelijkt rouw met een puzzel die opnieuw moet worden gelegd. Psycholoog William Worden onderscheidt daarbij vier rouwtaken: de realiteit van het verlies onder ogen zien, de pijn ervaren, je aanpassen aan een veranderd leven en een blijvende verbinding vinden terwijl je verder leeft. Die taken volgen geen vaste volgorde.

“Rouwen is hard werken, en dat noemen we rouwarbeid”, leerde Simons van rouwexpert Manu Keirse. “Het kost ontzettend veel mentale, emotionele en fysieke energie.” Een rouwtherapeut kan helpen herkennen waar iemand in dat proces vastloopt.

Waarom samen rouwen volgens Manon Simons kan helpen

Volgens Simons benaderen we rouw in het Westen te individueel. “Na een paar dagen word je alweer op je werk verwacht en na drie maanden lijkt de wereld om je heen verder te zijn gegaan.”

Van andere culturen kunnen we leren hoe een gemeenschap een rouwende draagt, bijvoorbeeld door te koken, schoon te maken of samen rituelen uit te voeren. “Rituelen bieden structuur en rust. Ook het doorvoelen van emoties zorgt er uiteindelijk voor dat er rust in het systeem komt.” Daarom geeft ze workshops bij bedrijven over rouw en het rouwbrein. “Werken met een rouwbrein is verdomd lastig. Als werkgever wil je dat toch weten?”

Zelfs dieren reageren op verlies. Honden kunnen minder eten, onrustig worden en naar een overleden baasje zoeken; katten trekken zich soms terug of lopen miauwend door het huis. “Of ze echt rouwen, vind ik moeilijk te zeggen. Wat we wél weten, is dat ze reageren op de afwezigheid van een persoon of ander dier.”

Want hoe rouw eruitziet, verschilt per mens en misschien zelfs per dier. Familie, cultuur en geloof kleuren het proces. Eén ding staat volgens Simons vast: we hoeven het niet alleen te dragen.

Deze edelstenen staan je bij in tijden van rouw.

Rouwrituelen: wat wij kunnen leren over afscheid nemen

Geschreven door Rosa Bertram

Rosa Bertram is oud-hoofdredacteur van BEDROCK, auteur van ‘De magie van reizen’ én journalist op het gebied van bewust leven. Voor BEDROCK schrijft ze over persoonlijke groei, duurzaamheid, gezondheid en (bewust) reizen. Vaak doet ze dat vanuit haar off grid tiny house waar ze zich laat inspireren voor mooie verhalen in de natuur.