Britt Slief Psyche vandaag, 07:26

Leestijd: 4 minuten

Psycholoog: ‘Het is helemaal niet vreemd om onzeker te worden van AI-influencers (die niet eens bestaan)’

“Maar je weet toch dat het nep is, waarom maakt het je onzeker?” Die reactie las ik laatst onder een artikel waarin een jonge vrouw eerlijk haar onzekerheid deelde bij het zien van virtuele influencers. Dit artikel is voor iedereen die die onzekerheid herkent, én voor de mensen die deze onzekerheid niet begrijpen.

Het is namelijk helemaal niet gek dat je jezelf betrapt op twijfels of een ongemakkelijk gevoel bij het zien van AI-gegenereerde beelden die angstaanjagend veel op mensen lijken. Je gevoel reageert nu eenmaal sneller dan je verstand. Als psycholoog leg ik je graag uit hoe dat precies zit.

Wat is een virtuele influencer eigenlijk?

Een virtuele influencer (ook wel AI- of digital influencer genoemd) is een volledig digitaal gecreëerd personage dat wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie en opereert op sociale media zoals Instagram, TikTok en YouTube. Net als real–life influencers bouwen zij een trouwe fanbase op om vervolgens grote commerciële samenwerkingen aan te gaan.

Hoe dat er in de praktijk uitziet? Denk aan de virtuele @lilmiquela (2,2 miljoen volgers), die eerder al model stond voor Prada. Of @shudu.gram, die ‘The World’s First Digital Supermodel’ wordt genoemd. De markt wordt momenteel vooral gedomineerd door vrouwelijke AI-modellen, maar er zijn ook mannelijke varianten te vinden, zoals @plusticboy.

Waarom ons brein geen AI-filter heeft

Ondanks dat er vaak netjes ‘virtual human’ of ‘robot’ in hun biografie staat, kunnen deze beelden ons zelfbeeld flink negatief beïnvloeden. Onze psyche laat zich namelijk niet zo simpel sturen door een disclaimer.

Ons brein is evolutionair gezien een overlevingsmachine die continu de omgeving scant om te bepalen hoe we in de groep liggen. In de psychologie noemen we dit de sociale vergelijkingstheorie. We spiegelen ons onbewust aan anderen om te bepalen of we ‘goed genoeg’ zijn. Online word je toch al snel geconfronteerd met de gepolijste highlights van doorsnee mensen. Maar bij een AI-influencer wordt die meetlat onhaalbaar hoog gelegd. Zij missen hun gymsessie nooit, hebben een vlekkeloze huid, kennen geen hormonale schommelingen en worden simpelweg nooit moe.

Kortom: je logische verstand weet dat het om wiskundige code gaat, maar je onderbewustzijn heeft geen ingebouwde AI-filter. Voor je emoties is een beeld op een scherm simpelweg een ander mens om jezelf mee te vergelijken.

Griezelen bij ‘perfectie’: de uncanny valley

Ik zal eerlijk met je zijn: toen ik voor dit artikel door de accounts van deze AI-modellen scrolde, voelde ik zelf ook een lichte onderhuidse frictie. Een soort subtiel ongemak. In de psychologie is daar een hele mooie term voor: de uncanny valley.

De uncanny valley (of ‘griezelvallei’) beschrijft de onderhuidse afkeer of ‘griezel’ die we voelen wanneer een digitaal gezicht nét iets te glad, te symmetrisch of zielloos is. Het is dat onderbuikgevoel dat fluistert: hier klopt iets niet. En dat is eigenlijk heel goed nieuws! Die rilling is namelijk een biologische beschermingsreactie van je brein. Het herkent feilloos dat de echte, menselijke ziel ontbreekt.

Terug naar de echte wereld: zo doe je dat

Weten hoe je brein reageert is stap één, maar hoe ga je hier in de praktijk mee om? Met deze tips pak je de regie weer:

• Spreek de illusie uit: merk je dat je jezelf betrapt op vergelijken? Zeg dan hardop (of in gedachten) tegen jezelf: “Ik vergelijk mezelf nu met wiskundige pixels in plaats van met een mens”. Door het te benoemen, haal je de lading eraf.
• Omarm de uncanny valley: zie dat ongemakkelijke gevoel bij AI-beelden niet als een zwakte, maar als een viering van je menselijkheid. Echte menselijke verbinding ontstaat door imperfecties, lachrimpels en kwetsbaarheid. We verbinden immers nooit op basis van perfectie.
• Druk op de pauzeknop: werkt het ontvolgen of verbergen van deze accounts niet voldoende? Las dan een digital detox in van een paar dagen. Ga het terras op, wandel door de stad en observeer echte mensen met al hun unieke kenmerken. Dit helpt je brein om te ‘re-kalibreren’ op wat een mens écht is.

Dus, aan het meisje uit het artikel: ik hoop dat dit je laat inzien dat jouw onzekerheid meer dan logisch is. En aan de persoon die met onbegrip reageerde: ik hoop dat dit een beetje meer begrip en mildheid brengt voor de ingewikkelde digitale wereld waarin we navigeren.

Linda de Munck (31) is vier jaar nuchter: hoe festivals zonder alcohol haar leven veranderden

Geschreven door Britt Slief

Britt Slief is zelfstandig psycholoog. Ze deelt op een toegankelijke manier kennis over thema’s als stress, burn-out, emoties en zingeving, waarbij ze ook haar persoonlijke ervaring meeneemt. Daarnaast begeleidt ze mensen met mindfulness om meer rust en balans te ervaren in het dagelijks leven.