Sophie Rietmulder Maatschappij vandaag, 08:05

Leestijd: 9 minuten

Nina Pierson ontrafelt vrouwelijke keuzes in haar boek Ongebonden: ‘Wat willen we écht?’

Waarom voelen zoveel keuzes van vrouwen persoonlijk, terwijl ze dat misschien niet helemaal zijn? In haar nieuwe boek Ongebonden, dat op 14 april verschijnt, onderzoekt auteur Nina Pierson met scherpe eerlijkheid en humor hoe verlangens, onzekerheden en levenskeuzes worden gevormd.

Van moederschap tot lichaamsbeeld: Pierson legt bloot hoe diep maatschappelijke normen en idealen verweven zijn met wat vrouwen denken te willen. Het resultaat is een persoonlijk én journalistiek verhaal dat precies raakt aan thema’s waar veel vrouwen vandaag de dag mee worstelen.

Aan BEDROCK vertelt Nina openhartig over het schrijfproces en de lessen die ze leerde.

Nina Pierson over vrouwelijke keuzes

Wat was voor jou het moment waarop je dacht: dit boek móét er komen? En waarom is het belangrijk dat dit boek er is?

Nina: “Grappig genoeg is het ontstaan van het boek langzaam gegroeid. Ik zou eerst een heel ander boek schrijven, maar besloot halverwege dat dat toch niet het juiste boek was. Het duurde even voordat dit boek vorm kreeg, want het moest wel echt iets zijn dat dicht bij m’n hart lag, waar ik urgentie bij voelde. Het fijne was dat, hoe verder ik in het schrijfproces kwam, hoe duidelijker het werd dat dit boek er moest komen. Het werd een zelfonderzoek: waarom kies ik, hoe worden mijn keuzes eigenlijk gevormd?

En niet alleen mijn keuzes, maar ook verlangens, onzekerheden en gevoelens van schaamte. In welke wereld maak ik als vrouw deze keuzes? Nederland staat op de schaamtevolle 43ste plek van de Global Gender Gap Index, vlak onder Trump’s VS en net boven Burundi. Daarnaast gaf de VN onlangs maar liefst 19 aanbevelingen over wat Nederland beter kon en moest doen als het om Nederlandse vrouwen ging. De wereld waarin ik keuzes maak is dus verre van gelijkwaardig.”

Je gebruikt je eigen leven als case study. Vond je het spannend om zo open en kwetsbaar te zijn?

“Ja en nee. Openheid is mijn tweede natuur. De reden dat ik gesloten ben over bepaalde dingen heeft vaak te maken met het beschermen van anderen die niet ervoor kiezen om open te zijn. Maar zelf ben ik  het liefst een open boek.

De openheid moet wel een functie hebben voor mij: het moet symbool staan voor de boodschap die ik wil vertellen. Ik denk dus wel goed na over wat ik zo open deel. Bovendien neemt dat niet weg dat ik al behoorlijk wat angsten heb moeten doorstaan over het feit dat ik over bepaalde dingen zo open ben in mijn boek. Er is dus ook een deel in mij dat helemaal niet zo open wil zijn!”

Tekst gaat verder na afbeelding

Wat heeft je het meest weerstand of ongemak laten voelen tijdens het schrijven van dit boek?

“Ik denk het hoofdstuk over seksualiteit. Daar worstelde ik toch wel het meest met de angst om als hoer gezien te worden (wat voor vrouwen al snel het geval is als ze maar wat afwijken van het stereotype brave maagd). Ik hoorde ook de stem van m’n overleden vader steeds in mijn hoofd: seks, daar praat je niet over! Daarbij kwam natuurlijk ook weleens de vraag op: wil ik wel dat mijn schoonouders, moeder en ouders op het schoolplein dit van mij weten?

Dat is sowieso een interessant snijvlak: Nina de vrouw versus Nina de schrijver. Laatstgenoemde is veel vrijpostiger dan de eerste, die ook verlegen en bescheiden is. Maar juist met dit hoofdstuk vond ik het belangrijk om die schaamte te overwinnen en juist iets best wel specifieks te delen wat ik normaal gesproken in gesprek nooit zou delen! Wederom met een doel: omdat het zo mooi symbool staat voor mijn eigen seksuele emancipatie.”

Welke inzichten (over jezelf) hebben je het meest verrast tijdens het schrijven?

“Schrijven is zo’n mooie manier om in je eigen psyche te duiken. Het was de aanleiding om bepaalde dingen echt te onderzoeken en om helderheid te creëren. Waarom voel ik de dingen zo? Om ook kritisch naar mezelf te zijn en me af te vragen: in hoeverre past dit bij mij en wat mag ik loslaten?

Wat ik fascinerend vond om te ontdekken, was dat mijn onzekerheid over mijn vulva, en mijn verlangen naar een ‘Barbie-poes’ met bijbehorende schaamlipcorrectie om die onzekerheid letterlijk weg te snijden, helemaal geen puur privéverlangen was. Het bleek ingegeven door een cultuur van gladde porno, en dus door een obsessie met jeugd en gladheid die eind jaren 90 werd opgeschaald en sindsdien onze normen mede bepaalt. Ik ontdekte ook dat zo’n 60 procent van de vrouwen ‘outies’ heeft: binnenste schaamlippen die groter zijn dan de buitenste.

Volstrekt normaal, en vaak simpelweg verbonden met hormonen en ouder worden. Het grappige is dat ik ze nu oprecht mooi vind. Mijn vulvalippen zijn niet veranderd. Alleen mijn blik. En die verandering voelt als een revolutie. Door te begrijpen hoe de wereld om me heen werkt, hoe bepaalde idealen en verwachtingen tot stand zijn gekomen, kan ik ook beter zien wat van mij is en wat van buitenaf opgelegd. Het begint cliché genoeg dus met bewustwording. Maar goed, jezelf daadwerkelijk ontbinden van die idealen, dat is pas het echte werk.”

In jouw ogen: in hoeverre worden onze keuzes als vrouw echt bepaald door onszelf, en niet door de maatschappij?

“Dit is dus precies wat ik probeer te onderzoeken. We leven natuurlijk wel in een tijd dat er veel meer te kiezen valt. We mogen stemmen, kunnen kiezen voor een abortus, kunnen kiezen om voltijd te werken. Maar wat ook zo is, is dat er nog allerlei idealen en normen meespelen die onze keuzes vormen.

Schuldgevoel bij het moederschap, schaamte bij abortus, maar ook onzekerheden over ons uiterlijk. Het is interessant om te begrijpen hoe onze keuzes tot stand komen, omdat je je als vrouw dan kunt afvragen: past dit echt bij mij? En ook: kan ik die schaamte loslaten, kan ik me minder schuldig voelen? Zoals ik net al aangaf, geloof ik dat we autonomer kiezen zodra we beter begrijpen in welke wereld die keuzes worden gemaakt.

Een goed voorbeeld komt van hoogleraar Belle Derks. Zij onderzocht hoe onze keuze voor deeltijdwerken ontstaat – en dat is niet niets, want zo’n 70 procent van de Nederlandse vrouwen werkt deeltijd. Wat blijkt: die keuze wordt sterk gestuurd door sociale normen. Vrouwen geven prioriteit aan het gezin, mannen aan betaald werk. De keuze voor deeltijd is dus minder vrij dan we denken.

Overigens zie ik deeltijdwerken niet als het probleem. Integendeel! Maar het zou vanzelfsprekender moeten zijn voor iedereen. Pas als we daar samen naartoe bewegen, krijgen vrouwen eerlijke kansen op de arbeidsmarkt en nemen mannen meer onbetaalde zorgtaken op zich. Dan ontstaat er balans.”

Hoe diep zitten die culturele overtuigingen volgens jou verankerd in vrouwen en kun je daar ooit helemaal los van komen?

“Nee, ik denk niet dat we er volledig los van kunnen komen, maar wel losser. Dat was in ieder geval mijn bedoeling met het boek. Misschien kun je wel helemaal loskomen van bepaalde overtuigingen en van andere weer niet. De vraag is ook: is dat erg? Er is zo’n mooie uitspraak van feminist en poëet Adrienne Rich: ‘Ervaring vormt ons. Toeval vormt ons. De sterren en het weer vormen ons. Onze eigen aanpassingen en opstanden vormen ons. Maar bovenal vormt de sociale orde om ons heen ons.’

Wat ik wel hoop, voor mezelf en voor andere vrouwen, is dat onze gemaakte keuzes autonomer zijn, meer passen bij de persoon die je bent, in lijn met je eigen geluk. En hoe gendergelijker de samenleving — er is dus nog een behoorlijke weg te gaan – hoe groter de kans dat de keuzes van elke vrouw meer autonoom zijn. Ik hoop voor mijn dochters, maar ook voor mijn zoon, dat zij in een meer gelijke wereld opgroeien.

Dat is, denk ik, ook meteen een van de belangrijkste misverstanden over het feminisme: vrouwen willen niet meer macht dan mannen, maar streven naar gelijkwaardigheid. Naar balans. Ik zie bijvoorbeeld nu in mijn huidige relatie wat een verademing het is wanneer zorg en betaald werk daadwerkelijk gelijkwaardig geregeld is. Iedereen profiteert daarvan.”

In het boek stel je de vraag: wat wil ik nu écht? Heb je die vraag ook kunnen beantwoorden? Zo ja; wil je daar iets over delen?

“Ik wil nee kunnen zeggen wanneer ik nee bedoel.

Ik wil mezelf mooi vinden zoals ik ben.

Ik wil ruimte innemen in seks en me ongegeneerd lang laten beffen.

Ik wil schaamteloos over m’n abortus praten zonder me te verantwoorden over mijn keuze.

Ik wil de imperfecte moeder zijn zonder me een slechte moeder te voelen.

Ik wil fulltime werken als ik merk dat ik hiernaar verlang, zonder schuldgevoel.

Ik wil mezelf mooi blijven vinden, hoe oud ik ook ben.

Ik ben er nog zeker niet. Mijn boek is ook alles behalve een soort selfcareboek met oplossingen. Ik probeer de idealen wel te overstijgen door middel van educatie. Wat misschien ook wel helpt, is dat ik dit jaar 40 ben geworden en langzaam ook die good girl wat meer van me af voel glijden. Ik verheug me ergens ook juist op ouder worden omdat, van wat ik meekrijg, je meer en meer je eigen koers durft te varen en minder in dienst staat van anderen.”

Wat hoop je dat lezers meenemen na het lezen van Ongebonden?

“Als je je wil losmaken van idealen en normen, moet je eerst het systeem leren herkennen. Dat probeer ik met mijn boek te doen. Maar bewustwording is niet het eindpunt – het is het begin. Elke keer dat we een ideaal zichtbaar maken, verliest dat ideaal een stukje macht.

En dat werkt het sterkst als we het samen doen. We hebben genderemancipatie te danken aan collectieve acties. Maar het kan ook in het klein. Bij gesprekken, door te herkennen wat andere vrouwen ervaren en door nieuwsgierigheid. Waar komt deze dwang, dit ideaal of dit verlangen vandaan? Heb jij dat ook? Kunnen we ook iets anders willen? Ga als vrouwen naar vrouwen kijken en geef elkaar complimenten, word elkaars village, vier de dingen die geen geld kosten.

Maak je los van het patriarchale kapitalistische systeem en kijk waar dat je brengt. Ik denk heel ver, maar ook dichter bij jezelf. Een concreet voorbeeld: in de eerste jaren van de Obama-regering ontdekten vrouwelijke stafleden hoe vaak hun ideeën werden genegeerd of ingepikt door mannelijke collega’s. Dus gingen ze amplification toepassen: zodra een vrouw een goed punt maakte, herhaalden andere vrouwen dat punt – met expliciete vermelding van haar naam.  Zo werd het moeilijker om haar bijdrage te negeren of in te pikken. Vrouwen begonnen zo structureler het woord te krijgen. Met zulke kleine gebaren kunnen we elkaar versterken.”

Ongebonden van Nina Pierson ligt vanaf 14 april in de winkel en is ook online te bestellen. In het boek onderzoekt ze met persoonlijke verhalen en journalistieke inzichten hoe vrouwelijke keuzes tot stand komen – en hoe vrij die eigenlijk zijn.