Josje Smeets Welzijn vandaag, 12:46

Leestijd: 4 minuten

Gelukspsycholoog Josje Smeets ziet 6 signalen van overprikkeling die vaak voor luiheid worden aangezien

Gelukspsycholoog Josje Smeets hoort het regelmatig: mensen noemen zichzelf lui, terwijl ze uitgeput zijn. In een wereld vol meldingen en afleiding kunnen zes herkenbare signalen wijzen op overprikkeling. Herken jij ze bij jezelf?

Er is een groot verschil tussen lui en overprikkeld zijn. Echte luiheid is een keuze. Je kúnt iets doen, maar je wilt het niet. Overprikkeling is een toestand. Je wilt wel, maar je systeem zegt: ‘Nee. Stop. Geen input meer.’ En dat laatste komt veel vaker voor dan we denken.

Wat gebeurt er in je brein als je overprikkeld raakt?

Je brein verwerkt de hele dag informatie: geluiden, beelden, berichten, gesprekken, nieuws, notificaties. Van het moment dat je wakker wordt tot het moment dat je eindelijk je telefoon neerlegt. Maar op een gegeven moment is het vol, je brein is verzadigd. En dan schakelt je systeem over op de laagste stand. Niet omdat je lui bent, maar omdat je brein zichzelf beschermt.

Dus als jij weleens het gevoel hebt dat je nergens zin in hebt, dat je alleen maar op de bank wil zitten, dat je niks kunt opbrengen? Dat is geen luiheid, maar wel een rode vlag. En die mag je serieus nemen.

6 signalen van overprikkeling die op luiheid kunnen lijken

Een paar dingen die ik zelf vaak herken:

• Je bent moe, maar kunt niet ontspannen.
• Je blijft piekeren wanneer je wilt slapen.
• Kleine geluiden of vragen irriteren je.
• Je hebt geen zin meer in dingen die je normaal leuk vindt.
• Je blijft scrollen zonder uitgerust te raken.
• Je voelt je schuldig wanneer je niets doet.

Het vervelende is dat veel mensen de oplossing zoeken in passief entertainment; je vlucht in je telefoon en je scrolt, streamt een leuke serie, doet eigenlijk van alles en nog wat. En toch voel je je daarna niet uitgerust. Want we weten natuurlijk al lang: scrollen is geen rust. Het is gewoon andere input.

Tot slot is er het schuldgevoel. Mensen die overprikkeld zijn, voelen zich vaak schuldig over het niksdoen. Terwijl het niks doen ook niet echt lukt.

Waarom smartphones en meldingen je aandacht blijven opeisen

Je brein is nog hetzelfde als dat van je overgrootouders. Maar toch was hun leven drastisch anders; ze leefden meer in het hier en nu: ze sliepen als het donker was en hadden geen appgroepen met schoolouders of sportclubjes.

De wereld om ons heen is in dertig jaar compleet veranderd, maar ons brein past zich niet zo snel aan. En dus raken steeds meer mensen overprikkeld zonder dat ze het doorhebben. Veel mensen denken dat ze een motivatieprobleem hebben, terwijl het gewoon een capaciteitsprobleem is. En daar kun je wat aan doen!

4 manieren om overprikkeling te verminderen

Echte rust is niet hetzelfde als afleiding. Dat is het eerste wat ik iedereen meegeef. Ja, afleiding voelt lekker, maar het brein blijft werken en dat is precies wat je niet wilt.

Een paar dingen die echt werken:

1. Doe één ding tegelijk. Niet drie schermen, drie gesprekken en drie taken. Je brein kan dat niet aan, ook al denk je van wel. Probeer heel bewust te single tasken, hoe moeilijk ook.
2. Ga naar buiten zonder podcast en loop, ren of fiets een stukje. Natuur vraagt weinig van je aandacht en geeft je brein de ruimte om bij te komen.
3. Sta jezelf toe om te niksen. En dan bedoel ik écht niksen: staren. Is dat saai? Oh ja. Maar saai is in dit geval supereffectief.
4. En dan misschien de belangrijkste tip: stop met jezelf lui noemen als je eigenlijk overprikkeld bent. Het label dat je jezelf geeft, bepaalt mede hoe je je voelt. Onthoud: lui zijn is een keuze, maar overprikkeld zijn is een toestand. Die twee vragen om een heel andere reactie.

Wanneer kunnen langdurige klachten op meer dan overprikkeling wijzen?

Als je ook na echte rust niet bijkomt, als je weken of maanden op deze manier doorhobbelt, dan is het tijd om verder te kijken. Een overbelast zenuwstelsel dat lang geen herstel krijgt, kan leiden tot een burn-out. Dus houd jezelf goed in de gaten en check regelmatig bij jezelf in.

Maar voor nu: bedenk dat je misschien helemaal niet lui bent. Misschien heb je gewoon even genoeg gehad. Dat is menselijk, dat is neurologie. En het is top als je je hier bewust van bent.

Het is niet jouw schuld, maar je kunt wél kiezen voor de oplossing.

Wil jij meer geluk in je leven? Josje Smeets is gelukspsycholoog en inspireert mensen over de wetenschap van geluk. Tijdens haar lezingen en in haar boek Happy in 100 dagen leert ze je alles over hoe je duurzaam gelukkig kunt worden.

Geschreven door Josje Smeets

Josje Smeets is gelukspsycholoog en inspireert mensen over de wetenschap van geluk. In haar boek Happy in 100 dagen leert ze je alles over hoe je duurzaam gelukkig te worden.