Rosa Bertram Betere wereld Vandaag, 08:11

Leestijd: 6 minuten

Mannen nodig om te klussen? ‘Ik leerde timmeren en natuurlijk bouwen van een vrouwencollectief’

Onder het mom van bewust leven, onderzoeken we bij BEDROCK regelmatig welke manieren van duurzaam leven en wonen er mogelijk zijn. Al jaren is BEDROCK’s Rosa benieuwd naar natural building: bouwen zonder toxische materialen, waarmee je ook meteen je huis beter isoleert (en de stookkosten dus laag blijven). Ze nam de proef op de som en volgde een cursus natural buidling. En misschien nog wel het tofste van alles: het werd volledig gehost door vrouwen.

Ik vertel je hoe mijn ervaring was.

Bouwen met natuurlijke materialen: kan dat wel?

Waar je bij het bouwen van een huis waarschijnlijk al snel denkt aan stapels bakstenen en een draaiend tonnetje cement, gaat er al tientallen jaren een wereld schuil achter het fenomeen natural building. Een manier van bouwen die, als tegenhanger van conventioneel bouwen, werkt met materialen die rechtstreeks uit de natuur komen én bedoeld zijn om een gebouw, school of wat dan ook, zo goed mogelijk aan te passen aan de omgeving. Wat moet je je daarbij voorstellen?

In plaats van ieder huis exact hetzelfde te bouwen, zoals een rijtjeshuis of appartementencomplexen (kwaliteit of kwantiteit dus), kijk je naar wat de omgeving vraagt. Is er een lange winter of zijn er juist extreem hete zomers? Of misschien wel allebei. Op basis daarvan kijk je naar wat het gebouw en dus de inwoners nodig hebben. De ramen richting het zuiden voor meer warmte van de zon in de koude winters bijvoorbeeld. Best slim, toch?

Slim en duurzaam bouwen met cop

Wat veel mensen echter niet weten is dat je met natuurlijke materialen, zoals cop (een mengsel van klei, zand, water en stro) vaak veel effectiever kunt isoleren. Inderdaad, zodat een gebouw minder koud of juist warm wordt, waardoor de verwarmingskosten een stuk lager blijven. Hoe kan dat precies?

Dat zit zo: de massa van de klei houdt de warmte van de zon vast tijdens hete zomers en houdt extreme kou juist buiten in de winter. De warmte van het huis, bijvoorbeeld door een kachel of vloerverwarming in de winter, wordt vastgehouden door de massa van de klei en verlaat het huis niet. Met als gevolg dat het huis de warmte geleidelijk loslaat. Knap staaltje werk van de natuur toch?

View this post on Instagram

En wie denkt dat dit een hippe trend is van de laatste jaren, heeft het mis. “De oudste huizen in Engeland werden al gemaakt van taipa: dikke muren gemaakt van klei die honderden jaren later nog steeds staan”, vertelt Lola Byron, één van de vier vrouwelijke oprichters van Women Natural Building. Ook veel traditionele huizen in Portugal zijn gemaakt van een dikke muur van taipa (enkel klei), dat werend werkt tegen de extreme hitte in de zomer.

Natural building

Lola, die voorheen beeldhouwer en leraar was, volgde ooit een permacultuur-cursus waarvoor ze een earth house bezocht en daar sloeg de vonk voor natural building over. “Ik wist al hoe je kunst kon beeldhouwen, maar ineens zag ik voor me hoe ik letterlijk een huis kon bouwen van klei. Daarna heb ik bijna tien jaar in Thailand gewoond en aan veel eco-dorpen meegebouwd.”

Toen ze in Portugal met een goede vriendin aan het werken was aan één van de natural houses waarvoor ze werd ingehuurd, viel het haar op hoe geweldig de sfeer was. “De bouwplaats was ineens óók een plek waar we écht dingen konden bespreken, dromen konden delen en uitdagingen bespreken, terwijl we aan bouwen waren.”

En die energie werkte aanstekelijk: “Steeds meer vrouwen wilden meedoen. Soms klusten er wel acht vrouwen op een dag met ons mee. Ik vond het heerlijk om te verbinden op een vrouwelijke manier terwijl we mannelijk werk deden.” Vanuit daar groeide het collectief.

Bouwen met vrouwen

Hoewel ik mezelf als feminist beschouw, dacht ik toch lange tijd dat ‘handige dingen’ beter gedaan konden worden door die ene handige vriend, een timmerman of als je geluk hebt een handige vader of broer. Maar dat mannen niet nodig zijn om goed te kunnen bouwen, blijkt wel na het ontmoeten van Lola.

Het collectief is er dan ook om vrouwen, en mannen, in een veilige, niet-seksistische setting te leren werken met power tools en alles te leren over bouwen met natuurlijke materialen. Hoe vaak krijg je nou de kans om te leren werken met een afkortzaag of leer je in een vrolijke setting hoe je eigenhandig een groen dak kunt maken? Precies, nooit.

De mogelijkheden zijn eindeloos

Bovendien zijn de mogelijkheden met het bouwen van cop eindeloos, zo blijkt. Tijdens deze ‘carpentry & natural building course’ werken we met maar liefst zeven vrouwen van 26 tot 57 jaar oud van over de hele wereld, en twee mannen, aan het bouwen van een heuse sauna. Inderdaad geheel gemaakt van hout, klei, zand, water en stro.

View this post on Instagram

Dat gebeurde op het bijzondere terrein van A Quinta (vertaald naar ‘de boerderij), in Zuid-Portugal, een regeneratieve boerderij van de Nederlandse Ferry Elsinga (57) die eigenhandig onder meer een groot gemeenschappelijk huis bouwde op zijn land. Inderdaad, geheel gemaakt van cop. Reizigers van over de hele wereld kunnen hier terecht om mee te draaien in het regeneratieve boerderijleven, kunnen er remote werken, vrijwilligerswerk doen of een cursus volgen.

Een sauna van cop bouwen: hoe gaat dat in z’n werk?

Hoog tijd om de handen én voeten uit de mouwen te steken. Van Lola leren we dat door de juiste hoeveelheid klei (die rechtstreeks uit de grond van het land komt) te mixen (door erop te stampen met je voeten!) met water, stro en zand, je vanzelf ziet of de substantie goed is. Het mengsel hoort namelijk een plakkerige structuur te hebben. Zit er te veel water in je mix? Dan is de cop te slap en nat. Is er juist te weinig water? Dan is het droog en kan het barsten als het opdroogt.

We leren dat er verschillende technieken zijn binnen natural building, bijvoorbeeld ‘bakstenen’ vormen maken van de cop en stro, leem gebruiken als gips en een lokale bamboe-structuur maken om op te bouwen. En ja hoor, binnen een paar dagen stond ik vol zelfvertrouwen met andere meiden om me heen comfortabel houten planken af te zaken met een grote afkortzaag, werden er tientallen mixen cop gemaakt, werd erop los geboord, gekleid en was de de sauna na een paar dagen dan zo goed als af!

Zelf kleien: zo begin je

Het klussen overlaten aan mannen? Nee hoor. Het onzekere gevoel dat ik al jaren had over mijn klusvaardigheden (ondanks dat ik solo op een erf in een bos woon), verdween deze week als sneeuw voor de zon. Nu nog een plekje uitzoeken om een mooie pizza-oven te kleien of misschien toch een bankje op te zetten.

Lola: “Je kunt heel makkelijk zelf een pizza-oven of een aarde-bankje buiten maken. Probeer eerst eens een plek te vinden waar je ervaring kunt opdoen via websites als WWOOFING, dan kun je meedraaien bij een bestaand project.”

Met déze materialen kun je (zelf!) een duurzaam huis bouwen (dat koel blijft in de zomer en warm in de winter).

Een eco-huis bouwen van zand, klei en stro: dit is een cob-huis