Sophie Rietmulder Maatschappij vandaag, 12:34

Leestijd: 6 minuten

Sophie (32) kocht een maand lang niks: ‘Mijn winkelgedrag liep de spuigaten uit’

BEDROCK-redacteur Sophie besloot een maand lang niets te kopen. Geen kleding, geen make-up, geen parfum en geen spontane online bestellingen. Hoe lastig is dat als winkelen je hobby is? En wat zegt dat over je koopgedrag? Wat begon als een poging om haar uitgaven weer een beetje onder controle te krijgen, groeide uit tot een experiment dat haar confronteerde met hoe vaak ze eigenlijk iets koopt.

Eerder experimenteerde Sophie met het eten van 30 planten per week, en ontdekte ze wat het met haar gezondheid deed.

Met de paplepel ingegoten

“Ik heb altijd al van winkelen gehouden. Als kind vond ik het geweldig om met een paar euro zakgeld in mijn zak het lokale winkelcentrum in te lopen. Rondkijken, iets leuks vinden, iets kopen dat helemaal van mij was: dat gevoel was fantastisch. Ik was meteen verkocht. 

Tja, en wat gebeurt er als dat kind opgroeit tot een volwassene mét een volwassen salaris? Die hobby liep compleet uit de hand. In plaats van zakgeld was het nu mijn salaris dat ik met plezier uitdeelde aan kledingwinkels, tassenmerken en webshops. Altijd met het idee: ‘Ik verdien dit’ of ‘ik heb toch alleen maar mezelf te onderhouden’. Tegelijkertijd vroeg ik me regelmatig hardop af waar mijn geld toch elke maand zo hard aan opging. Zo’n dure smaak heb ik nu ook weer niet.

Wetenschap achter winkelen

Volgens de wetenschap is deze hobby trouwens bijna onvermijdelijk. Nieuwe spullen geven namelijk een bepaalde dopaminekick. Je ziet een kledingstuk, een tas of een paar schoenen en je hart slaat even over. Je denkt meteen: dit moet ik hebben. Je stelt je al voor hoe het eruitziet in je kast, hoe je het gaat dragen, bij welke outfits het past. Dat kleine dopamine-shotje dat je krijgt voordat je iets koopt, voelt geweldig. Het komt volgens onderzoek al vrij als we een mogelijke beloning verwachten.

Gemotiveerd door die kick klik je op bestellen of loop je met een tas de winkel uit en even voelt het alsof je jezelf een klein cadeautje hebt gegeven. Maar die kick is ook vluchtig. Soms zo vluchtig dat je iets bestelt en tegen de tijd dat het pakket een paar dagen later arriveert, je bijna alweer vergeten bent wat je ook alweer had gekocht. Het moment van kopen was eigenlijk leuker dan het moment van hebben. En toch is dat precies de reden dat je het de volgende keer weer doet.

Geld uitgeven ging bijna vanzelf

Dat besefte ik pas echt toen mijn uitgaven uit de hand begonnen te lopen. Ik had een paar maanden in New York doorgebracht, een stad waar geld uitgeven bijna vanzelf gaat. Buiten de deur eten en drinken werd al snel normaal. Even een koffietje hier, een cocktail daar, nog een diner, nog een brunch. En ondertussen dompelde ik mezelf onder in nieuwe kleding, make-up en andere spullen.

Toen ik uiteindelijk terugkwam in Nederland, liep ik met drie koffers mijn toch al volle appartement binnen. Dat moment voelde eerlijk gezegd een beetje absurd. Ik had al meer dan genoeg spullen, maar ik had er in een paar maanden tijd ook nog eens een halve garderobe bij gesleept. Terwijl ik daar stond tussen mijn koffers en mijn al volle kast, dacht ik: nu is het klaar.

Ik besloot cold turkey te stoppen met kopen. Een maand lang niets nieuws. Geen uitzonderingen. Februari was hét moment om mijn impulsen onder controle te krijgen. De kortste maand van het jaar, dat dan weer wel, maar je moet ergens beginnen.

Stoppen met shoppen

Wat er daarna gebeurde, verraste me een beetje. Ik moest mezelf veel vaker tegenhouden dan ik had verwacht. Pas toen ik besloot niets te kopen, merkte ik hoe vaak ik normaal gesproken denk: oh, dat koop ik even.

Het zit in kleine momenten. Je scrollt door een webshop tijdens een saaie avond op de bank. Je ziet een parfum voorbij komen en denkt: die lijkt me lekker. Je loopt langs een winkel en bedenkt dat een nieuwe badjas eigenlijk wel fijn zou zijn – terwijl er al twee in je kast hangen. Of je ziet een make-upproduct dat iemand online gebruikt en denkt: misschien moet ik die ook eens proberen.

Het zijn zelden grote aankopen. Juist die kleine, snelle beslissingen stapelen zich op. Even dit bestellen. Even dat meenemen. Even iets in de winkelmand gooien omdat het in de aanbieding is.

Impulsaankopen

Tijdens die maand merkte ik hoe vaak die impuls opkomt. Soms meerdere keren per dag. Een jurkje dat ik online zag. Een nieuw flesje parfum. Make-up. Kleding. Dingen waarvan ik een paar minuten eerder nog niet eens wist dat ik ze wilde hebben.

Veel van die impulsen kwamen trouwens van social media. Je ziet wat iemand anders draagt, welke tas iemand net heeft gekocht of welke huidverzorging ineens ‘onmisbaar’ zou zijn. Voor je het weet zit je zelf ook te zoeken naar datzelfde product.

Langzaam viel er een kwartje: social media consumeren betekent eigenlijk ook spullen consumeren. Want hoe meer je kijkt, hoe meer je denkt dat je iets nodig hebt, zelfs als dat eigenlijk helemaal niet zo is.

En nog iets viel me op. Veel van de dingen die ik tijdens die maand wilde kopen, maar uiteindelijk niet kocht, verdwenen ook weer uit mijn hoofd. Als je een week later al vergeten bent wat je wilde bestellen, hoe graag wilde je het dan eigenlijk hebben? En hoe hard had je het nodig? Niet echt dus.

Een maand besparen

Aan het einde van de maand bleek ik meer geld te hebben bespaard dan ik eigenlijk durf toe te geven. Maar nog belangrijker: ik had totaal niet het gevoel dat ik iets gemist had. Geen moment had ik het idee dat mijn leven minder leuk was omdat ik geen nieuwe spullen kocht.

Sterker nog, ik was best trots op mezelf. Blijkbaar kan ik mijn impulsen toch beter onder controle houden dan ik dacht. Waar ik normaal gesproken zonder veel nadenken op bestellen klik, lukte het nu om even afstand te nemen van dat eerste enthousiasme en te denken: heb ik dit echt nodig?

Tegelijkertijd schrok ik ook een beetje van een andere realisatie. Namelijk hoe erg we elkaar beïnvloeden als het gaat om kopen. Hoe vaak een aankoop begint bij iets wat je online ziet: iemand die een nieuwe tas laat zien, een influencer die een product aanprijst, een outfit die ineens overal opduikt. Voor je het weet denk je dat jij dat ook nodig hebt.

Misschien ligt het volgende experiment dus al voor de hand: een social media cleanse. Want als deze maand me iets heeft geleerd, is het dat minder kijken misschien ook wel betekent dat je minder wil kopen.”

Lees ook: ‘Slow food is dé tegenhanger van de fastfood-cultuur: zó doe je het‘