Sophie Rietmulder Persoonlijke verhalen Bijgewerkt: gisteren, 09:39

Leestijd: 4 minuten

Filmmaker Maartje Nevejan (66) onderzoekt rouw als kracht: ‘Rouw is zoveel meer dan verdriet alleen’

Rouw wordt vaak gezien als iets dat je moet verwerken, een fase waar je uiteindelijk doorheen moet. In de documentaire Just Our Heart kijkt filmmaker Maartje Nevejan (66) daar anders naar. In plaats van rouw te benaderen als iets dat afgesloten moet worden, onderzoekt ze hoe verlies ook een bron van verbinding, inzicht en zelfs transformatie kan zijn.

De film ontstond na het overlijden van haar partner Rein. Toch staat Nevejans persoonlijke verhaal niet centraal in deze docu. In Just Our Heart geeft ze de ruimte aan vijf vrouwen – rouwbegeleiders, ritualisten en spirituele denkers – die elk op hun eigen manier betekenis geven aan verlies en laten zien hoe rouw niet alleen individueel is, maar ook iets collectiefs kan zijn. Aan BEDROCK vertelt Maartje Nevejan over haar visie op rouw en waarom ze deze film wilde maken.

‘Rouw bleek zoveel meer te zijn dan verdriet’

“Mijn blik op rouw veranderde toen ik zelf in een diep rouwproces terechtkwam, op het moment dat mijn man hoorde dat hij zou sterven. Natuurlijk weten we allemaal dat we doodgaan, maar het wordt pas werkelijk als de dood wordt aangezegd: als je voelt dat alles wat het leven biedt nog maar voor beperkte tijd ervaren zal worden.

Ik had eerder rouw meegemaakt, maar deze uitgestelde dood duurde jaren. Daardoor moest (en mocht) ik veel verschillende kwaliteiten van rouw doorleven. Het bleek zoveel meer te zijn dan verdriet alleen. Rouw bevat ook liefde, dankbaarheid, woede, helderheid, overgave en zelfs kracht.”

‘Verlies is groter dan mijn persoonlijke verlies’

“Toen Rein stierf, nam ik me voor om niet te breken door zijn dood. Dat was geen groot gebaar, maar een dagelijkse oefening en intentie, ook voor mijn kinderen.

Ik ontdekte dat verlies veel groter is dan mijn persoonlijke verlies. Dat besef troostte me. Ik vond kracht in het feit dat zovelen rouwen. Om een geliefde, om natuur, om idealen, om een toekomstbeeld. Rouw is een existentiële ervaring die ons allemaal verbindt. Alles is eindig.

We hebben niet de keuze dát we verliezen, maar wel hoe we ons ertoe verhouden. Of we verbitterd raken, of dat we ons laten verdiepen, zonder ook maar iets van onze gevoelens te ontkennen. Integendeel.”

Tekst gaat verder na de trailer.

Rouw is de achterkant van liefde

“Wat de vrouwen in de film met elkaar verbindt, is dat zij rituelen creëren voor mensen én voor de natuur op deze planeet. Ze handelen vanuit een vrouwelijke benadering van verlies – niet vanuit wraak, verharding of cynisme, maar vanuit de intentie om ons steeds weer in contact te brengen met de liefde die onder rouw ligt.

Rouw is de achterkant van liefde. En zij helpen ons herinneren dat die liefde blijft.”

Overal wordt gerouwd

“Sinds ik met dit onderwerp werk, word ik benaderd door therapeuten, politici, activisten, kunstenaars en uitvaartbegeleiders. Overal wordt gerouwd, en veel traditionele vormen schieten tekort.

Er is behoefte aan een nieuwe houding tegenover verlies en dood. Rouw is nog steeds een gesprekstopper. We vermijden het, omdat het zo pijnlijk is. Maar wat we eigenlijk verlangen, is verbinding.

Ik hoop dat de film een voertuig kan zijn voor ontmoeting. Dat mensen iets meer wijsheid, ontspanning, schoonheid en zelfs kracht ervaren rond rouw. Dat ze erover durven spreken en ernaar luisteren.”

Rouw hoeft niet alleen gedragen te worden

“Er is een deel van rouw dat je alleen moet dragen, en dat kan ook waardevol zijn. Maar het collectieve is net zo dragend. Het is geen of-of, maar een en-en.

In de westerse wereld is rouw sterk geïndividualiseerd. Dat maakt het eenzaam. Terwijl verlies juist ook een plek kan zijn waar gemeenschap ontstaat.”

We moeten vooruit mét het verlies

“Dat de film Just Our Heart volledig door vrouwen is gemaakt, is organisch ontstaan, maar niet toevallig. Ik zie veel onverwerkte rouw in de wereld – oorlogen, klimaattragedies, genocides, nostalgische politiek. We zeggen ‘never again’, maar de geschiedenis lijkt zich ‘again and again’ te herhalen.

De vraag is: hoe willen we daarmee omgaan? Er is een sterke neiging om terug te willen naar vóór het verlies, vóór de breuk. Ik pleit ervoor om vooruit te blijven gaan mét het verlies: het mee te dragen in buik en hart. Verzachting in plaats van verharding.

Voor mij betekent het dat ik me intenser verbonden voel met het leven en met deze planeet. Ik hou nog extatischer van het leven, juist omdat ik ook zo diep verdriet durf te voelen.Verdriet en liefde zijn geen tegenpolen. Ze openen elkaar.”

Just Our Heart

Just Our Heart ging op 4 maart in première tijdens het InScience Film Festival in LUX Nijmegen, voorafgaand aan Internationale Vrouwendag op 8 maart. Vanaf 12 maart is de film te zien in bioscopen en filmtheaters door het hele land. Op de hoogte blijven van via: justourheart.com of de Instagrampagina van Just Our Heart.