Rosa Bertram Welzijn Gisteren, 08:12

Leestijd: 4 minuten

Dít doet een geluiddempende koptelefoon met je brein en gehoor (spoiler: het is niet al te best)

Noise canceling koptelefoons, ofwel geluiddempende koptelefoons, zijn niet meer weg te denken uit de kantoortuin en überhaupt uit het straatbeeld. Het achtergrondgeluid wegfilteren zodat je ongestoord je werk kunt doen of zonder overprikkeld te raken de dag door kunt komen, lijkt wellicht slim, maar is veel minder onschuldig dan je denkt. Hoe zit dat precies?

Vind je het ook zo irritant als een collega veel te hard op z’n toetsenbord tikt, hardop belt en het koffieapparaat aan één stuk door aanstaat? Of raak je snel overprikkeld door het geluid in het openbaar vervoer en in de supermarkt?

Dan kan het verleidelijk zijn om al die geluiden en prikkels van buitenaf lekker weg te filteren met een geluiddempende koptelefoon, maar dat gebeurt niet zonder risico. Het veel en vaak dragen van zo’n koptelefoon kan namelijk serieuze gevolgen hebben. Zowel fysiek als mentaal.

Wat doet een geluiddempende koptelefoon?

Even first things first: hoe werkt een geluiddempende koptelefoon eigenlijk? Door een speciale techniek kan een ruisonderdrukkende koptelefoon het omgevingsgeluid grotendeels onderdrukken. Maar dat niet alleen.

“Het filtert en dempt namelijk alle omgevingsgeluiden door middel van een antigeluid. Dit antigeluid wordt geproduceerd aan de hand van het geluid om je heen, dat wordt opgevangen door microfoons in de koptelefoon. Vervolgens wordt het geluid geanalyseerd en verdraaid, waardoor je geen last meer hebt van je omgeving”, aldus koptelefoonfabrikant JBL. Wel hangt de exacte werking van je noise cancelling koptelefoon af van welke type je gebruikt.

‘Onze maatschappij is snel overprikkeld’

Best handig als je moeite hebt met concentreren, zou je denken, maar nu blijkt het constant wegfilteren van omgevingsgeluid dus niet altijd slim te zijn. “Onze maatschappij is snel overprikkeld”, legt audioloog Bart Vinck uit aan Gezondheidsnet. “Sommige mensen willen zich daarom terugtrekken in stilte en sociaal isolement. Geluid beschouwen ze als een extra prikkelend element, een soort terrorist.”

Jongvolwassenen dragen dan ook steeds vaker noise canceling koptelefoons, meent hij. Niet om naar muziek te luisteren, maar voor het creëren van stilte in hun hoofd. “Uit angst voor omgevingsgeluiden schermen ze zich af, waardoor het oor minder geluid opvangt. Dat maakt het alleen maar erger, want je brein heeft geluid nodig. Daarom draait het de volumeknop hoger en wordt het geluid dat er nog wél is, extra versterkt. Zo word je hypergevoelig voor geluiden”, aldus de audioloog.

Steeds meer jongeren hebben gehoorproblemen

Vijf audiologie-afdelingen in het Verenigd Koninkrijk vertellen aan BBC dat ze een zorgelijke trend zien: steeds meer jongvolwassenen hebben gehoorproblemen. En dat is niet eens zozeer een probleem dat te maken heeft met het oor, maar met het brein. Hoe zit dat?

Veel van deze mensen worden gediagnostiseerd met centrale auditieve verwerkingsstoornissen (APD), een neurologische conditie die het vermogen van een persoon om geluiden te verwerken, verstoort. Vooral het ontcijferen van waar het geluid vandaan komt, is dan moeilijk. Ook kan er moeite zijn om iemand te verstaan in een lawaaiige ruimte of iemand die snel praat.

“De hersenen verwerken deze elektrische impulsen tot geluiden, vervolgens tot woorden en vervolgens tot betekenisvolle zinnen en ideeën”, vertelt neuroloog Martin Kutscher aan Additude. “De meesten van ons doen dat moeiteloos. Sommige volwassenen hebben moeite met het omzetten van deze elektrische neuronale impulsen in betekenis. We noemen deze problemen centrale auditieve verwerkingsstoornissen”, vervolgt de neuroloog.

Het schokkende nieuws is dat audiologen steeds vaker ADP constateren bij jongvolwassenen, met als oorzaak onder meer het dragen van noise cancelling koptelefoons.

Je hersenen vergeten hoe ze geluid moeten verwerken

Hoe vaker je een geluiddempende koptelefoon draagt, hoe makkelijker je hersenen mogelijk ‘vergeten’ hoe ze omgevingsgeluiden moeten werken, vertelt de vicevoorzitter van de British Academt of Audiology Claire Benton aan BBC. “Je hebt bijna een valse omgeving gecreëerd door die koptelefoon te dragen en alleen te luisteren naar wat je wilt horen. Je hoeft er niet voor te werken”, legt Benton uit.

Bovendien kan al die ruisonderdrukking ervoor zorgen dat je hersenen overcompenseren, waardoor je overgevoeliger wordt en last kunt krijgen van ‘luisterverlies’. En heb je eenmaal gehoorverlies, dan is dat onomkeerbaar.

Wat kun je doen om je gehoor te beschermen?

Ben ook jij gehecht aan je geluiddempende koptelefoon? Dan zijn er een paar manieren om je gehoor en je brein te beschermen tegen die onomkeerbare hoorschade.

• Wissel het dragen van je noise canceling koptelefoon regelmatig af en leg de koptelefoon na één tot twee uur weg. Zo geef je je brein de kans om actief te luisteren.
• Zet hem alleen op in situaties waar het ‘nodig’ is, zoals in lawaaierige omgevingen.
• Bouw het dragen van de koptelefoon steeds een beetje af.

Noise cancelling koptelefoons kunnen ideaal zijn op luidruchtige plekken, maar net als bij heel veel dingen geldt ook hier: te veel is nooit goed. Door ze bewust te gebruiken, voorkom je dat je brein vergeet hoe het omgevingsgeluid moet verwerken. Zo blijf je niet alleen oren hebben, maar ook een scherp luistervermogen. Wel zo fijn, toch?

Je mentale leeftijd verlagen? Zó houd je je brein jong (aldus de wetenschap).

Hey crea bea! Dit doet creativiteit met je brein