Hoe mijn witte boterham met hagelslag op zondagochtend mij houvast en structuur bood

Joanne Wienen 22 jul 2017 Mind

Antropologen hebben nog nooit een cultuur gevonden die ze níet heeft: rituelen. Logisch, want ze hebben een belangrijke functie binnen groepen. Zeker binnen het gezin.

Toen ik nog een klein meisje was, stond mijn leven bol van de gezinsrituelen. Op zondagochtend ontbeet ons hele gezin bijvoorbeeld met witbrood met hagelslag, vervolgens gingen we naar de kerk en na afloop was er een gevulde koek en yoki. Elke week weer. En dan waren er ook nog een hoop rituelen die jaarlijks of een paar keer per jaar terugkwamen. Op verjaardagsochtenden verzamelde het hele gezin zich bijvoorbeeld in pyjama op het bed van mijn ouders en werden er cadeautjes uitgepakt. Op familiedagen bakten mijn opa en oma steevast appeltaart. En op de terugweg van een vakantie aten we altijd bij hetzelfde restaurant langs dezelfde snelweg.

Toen onlangs een artikel over gezinsrituelen in Psychologie Magazine verscheen, moest ik eraan terugdenken. Ik heb er nooit zo bij stilgestaan, maar nu gaf het me toch een prettig gevoel. Ik voelde meteen behoefte om mijn ouders, broer en zusjes te appen ‘weet je nog?’. Ook al zijn mijn ouders inmiddels niet meer bij elkaar, die herinneringen aan onze gezamenlijke gezinsrituelen brengen nog steeds een gevoel van verbondenheid en identiteit. Net als dat het toen deed.

Uit vele onderzoeken is namelijk gebleken dat gezinsrituelen niet alleen maar gezellig zijn of zorgen voor mooie herinneringen, ze hebben nog meer functies. Weten waar je aan toe bent biedt rust. Het ‘wij-gevoel’ dat ontstaat door gezamenlijke rituelen zorgen voor een stabiele basis. En dat is iets waar iedereen (en vooral kinderen) behoefte aan hebben.

Volgens Meg Cox, auteur van ‘The book of new family traditions’, bieden familierituelen kalmte in een wereld waarin zowel ouders als kinderen constant worden afgeleid. En zo’n stevig fundament zorgt er dan weer voor dat het hele gezin beter functioneert. Zo heeft decennialang onderzoek aangetoond dat rituelen rondom samen eten, verjaardagen, vakanties en feestdagen leiden tot sterkere familiebanden, meer tevredenheid in een huwelijk en betere schoolresultaten van kinderen.

Uit onderzoek blijkt dat het doorzetten van bepaalde handelingen voor betere schoolresultaten en minder gedragsproblemen bij kinderen zorgt

Tijdens grote veranderingen of levensgebeurtenissen kunnen rituelen een buffer vormen tegen ontstane chaos. Toen ik op mijn tiende naar een heel ander dorp verhuisde, was dat best spannend. Alles zou anders worden. Maar sommige dingen bleven ook hetzelfde. De witte boterham met hagelslag op zondag bijvoorbeeld. Dat klinkt onbenullig, maar zulke kleine dingen kunnen – bewust of onbewust – houvast bieden. Zeker voor een kind.

De Amerikaanse familietherapeute Evan Imber-Black raadt daarom aan om zelfs in het geval van een scheiding bepaalde gezinsrituelen in stand te houden. Uit onderzoek blijkt dat het doorzetten van bepaalde handelingen voor betere schoolresultaten en minder gedragsproblemen bij kinderen zorgt. Bovendien kunnen rituelen ook troost bieden, bijvoorbeeld in geval van verlies, doordat het een bepaald gevoel van controle geeft.

De gezinsrituelen die ik met mijn ouders, broer en zusjes deelde zijn inmiddels vervaagd. Op zondagochtend eet ik allang geen witte boterham met hagelslag meer. Ik ga niet meer naar de kerk, eet vervolgens ook geen gevulde koek en ik weet niet eens meer zeker of yoki nog wel bestaat. Toch zullen we altijd verbonden blijven door de gedeelde herinnering aan de tijd dat we al die dingen wél deden.

Het gezin dat ooit was, is niet meer. Net als de verdwenen rituelen. Toch zijn er andere voor in de plaats gekomen. Sommige voor mij alleen, sommige met familieleden of vrienden. Ooit, als ik zelf misschien kinderen heb, zullen er nog veel meer bijkomen. En ook dan zullen ze meer betekenen dan puur gezelligheid.

Meer lezen?

Familiemens? Dit is wat je kunt leren van Spaanse gezinnen.

Reageer op artikel:
Hoe mijn witte boterham met hagelslag op zondagochtend mij houvast en structuur bood
Sluiten