Wilders en Le Pen geen dreiging meer: think again

Lizette Pellikaan 20 mei 2017 Mind

Macron werd een paar weken geleden president van Frankrijk en massaal bliezen we in Europa een diepe zucht van opluchting. Het populisme heeft op het Europese continent geen voet aan de grond gekregen. Thank god!

Na een onverwachte Brexit en de winst van Trump, wiens zege in de dagen voor de verkiezingen door alle Amerikaanse media nog voor onmogelijk werd gehouden, in Nederland geen Wilders en in Frankrijk geen Le Pen. Het volstrekt tegenovergestelde zelfs, pro-Europeser kan het bij de onderhandelingen in Den Haag en ook voor Emmanuel Macron niet worden.

Dan rijst natuurlijk meteen de vraag of wij, dus Nederland, Frankrijk en hopelijk ook Duitsland bij hun komende verkiezingen, van de fouten van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten hebben geleerd? Daar kunnen we als we er heel sec naar kijken misschien wel ja op antwoorden.

Daar, aan de overkant van de plas, lieten de millennials het massaal afweten en zaten ze ineens opgescheept met een uitslag waar ze totaal niet achter stonden. Hier crosste de stembus, met Tim Hofman aan het stuur, van school naar school. Blijkbaar maakte dat bij de millennials wel wat los. Bij de 25 tot 34 jarigen schoot de opkomst omhoog van 67% in 2012 naar 82% tijdens de afgelopen verkiezingen.

Deze uitslagen kunnen we niet zomaar negeren als we willen kunnen concluderen ‘dat het gevaar geweken is’

Maar ondanks dat er ook in Frankrijk een omvangrijke campagne op touw gezet was om de jongeren richting de stemlokalen te bewegen was de opkomst daar historisch laag. Tegelijkertijd was Macrons overwinning weer historisch hoog. Niet vaak wint een presidentskandidaat met zo’n flinke marge. De Le Pen-stemmers zagen in de tweede ronde de bui misschien al hangen en bleven daarom thuis. Dan lijken we toch iets te hebben opgestoken van die rare Engelsen en Amerikanen, zou je zeggen.

Een kanttekening

Maar we moeten wel een kanttekening plaatsen bij bovenstaande. Le Pen en Wilders zijn nog nooit zo groot geweest als nu. Niet groot genoeg om echt de scepter te mogen zwaaien, maar deze uitslagen kunnen we niet zomaar negeren als we willen kunnen concluderen ‘dat het gevaar geweken is’.

Ondanks dat de krantenkoppen schreeuwen dat het populisme verslagen is en onze toekomst daarmee gered, is er in beide landen een grote groep die dit helemaal niet zo ervaart. Die probeerden met hun stem iets te veranderen of te protesteren tegen de huidige politiek en beleid. Zij voelen zich door Den Haag en de media niet gehoord en niet erkend. Juist zij, de media en politiek, roepen nu keihard dat wij gered zijn van dat ‘kwaad’ waar deze groep juist heel veel vertrouwen in heeft.

1,4 miljoen mensen stemden op Wilders. Om je een idee te geven, dat is het inwonertal van Amsterdam en Utrecht bij elkaar opgeteld. In de eerste ronde van de presidentiële verkiezingen haalde Le Pen zo’n 7 miljoen stemmen binnen. Dat is ongeveer de hele stad Parijs. Misschien waren deze stemmers dus niet met genoeg om de balans door te laten slaan in het voordeel van hun kandidaat, maar die mensen en hun angsten, hun opvattingen en ideeën, zijn niet zomaar ineens verdwenen. De belangrijkste vraag is daarom niet of we het populisme hebben kunnen verslaan. Het antwoord daarop is nee, kijk maar naar bovenstaande getallen. Ook niet of we ons lesje hebben geleerd. Daarvoor moeten we eerst de verschuivingen in de politiek eens goed onder de loep nemen.

Zoals The Economist al concludeerde heeft Le Pen ondanks haar verlies wel haar stempel weten te drukken op de Franse politiek. Dat ze nu haar partij wil gaan hervormen geeft aan een kant het idee dat het populisme langzaam uitdooft, maar laat aan de andere kant zien dat haar ideeën dus mainstream kunnen worden met minieme aanpassingen.

In Nederland kunnen we deze verschuiving terugzien in de retoriek van politici de afgelopen tijd, met als beste voorbeeld de brief die Mark Rutte publiceerde in elke grote krant tijdens de campagne. De woorden die hij gebruikte zou je eerder toeschrijven aan de PVV. Toch ontstond er weinig discussie over de brief. We waren inmiddels al zo gewend aan politici die met termen strooiden zoals aanpassen, normaal doen, Nederlandse normen en waarden, dat we niet meer opmerkten hoe on-VVDs dit een paar jaar geleden nog was.

Dus ondanks dat de progressieven deze slag lijken te hebben gewonnen van de rechtse anti-EU flank, moeten we twee zaken scherp op ons netvlies houden. Ten eerste de grote groep kiezers van Wilders en Le Pen, die echt niet ineens verdwenen zijn, en de partijen die steeds meer wegschuiven van het midden om te cateren aan de behoefte van deze groep stemmers. Hoe irreëel de angst of onzekerheid van deze groep voor ons ook mag zijn het is belangrijk dat we als mensen, politiek en media blijven erkennen dat die angst bestaat en uitleggen waarom dit onnodig is. Zij zijn ook onderdeel van ons en samen komen we er wel. Alleen dan kunnen we het populisme echt een doodsteek toe dienen.

Meer lezen

Herhaalt de geschiedenis zich?

Reageer op artikel:
Wilders en Le Pen geen dreiging meer: think again
Sluiten