Wat gebeurt er als robots ons werk overnemen?

Áls dat gebeurt, tenminste

Zo’n 27 procent van de Amerikanen heeft het gevoel dat zijn of haar baan ‘een beetje of heel erg’ bedreigd wordt door robots. Klinkt niet als heel veel, maar het is wel één op de vier mensen. En stel je eens voor wat er gebeurt als die 27 procent inderdaad werkloos wordt. Volgens OZY, die de enquête uitvoerde, wordt de omvang van de verandering zelfs nog onderschat.

Robots zouden al onze taken kunnen aanleren en die ook nog eens op een productievere manier kunnen uitvoeren, waardoor mensen binnen een mum van tijd overbodig zijn. Is het dan echt zo erg? Eerst even de cijfers op een rijtje. Uit de enquête blijkt dat ongeveer 7 procent van de respondenten het gevoel heeft dat zijn baan heel erg bedreigd wordt, gevolgd door 20 procent die de dreiging een beetje voelt, 33 procent die niet echt iets merkt en 39 procent die zich helemaal geen zorgen maakt.

Opvallend: hoe ouder mensen zijn, hoe groter de kans dat ze wel eens nadenken over de dreiging die robots kunnen betekenen. Laagopgeleiden voelen zich ook meer bedreigd dan hoogopgeleiden. Volgens de onderzoekers komt dat omdat hoogopgeleiden zich beter kunnen aanpassen aan een andere baan, mocht hun huidige ‘overgenomen’ worden. Daarnaast zouden ze vaker mogelijkheden aannemen om dingen bij te leren.

Imiteren is nog geen denken

Maar hoe realistisch is die overname van banen eigenlijk? Daar verschillen de meningen over. Veel wetenschappers zijn het erover eens dat we voorlopig nog geen robots kunnen maken die echt kunnen denken. Zoals hoogleraar computerwetenschappen John Evans tegen de Volkskrant zei: ‘Ze zullen steeds meer interessante dingen kunnen, maar de gedachte dat we ons daarover zorgen moeten maken, of ze zelfs burgerrechten moeten toekennen, is potsierlijk. Om een machine te krijgen die kan denken, zouden we het begrip moeten bijbrengen over menselijke interactie.’

Als kunstmatige intelligentie bepaalde taken vervangt, kunnen mensen in die tijd hoogwaardiger werk doen

En die kans is niet zo groot. Sterker nog, zelfs als het lijkt alsof we robots hebben gemaakt die wel zelfstandig kunnen denken, hoeft dat niet zo te zijn. ‘Als robots een bepaald menselijk gedrag imiteren – schaakspelen, een gezicht herkennen, een doos oprapen – dan veronderstellen wij dat zij dat op dezelfde manier doen als wij. Dat er een soortgelijk denkproces, soortgelijke vaardigheden aan het werk zijn, ergens in de software. Maar meestal hebben de ontwikkelaars van het systeem gewoon een slimme truc gevonden om dat ene gedrag te produceren,’ legt Dominique Deckmyn, correspondent robotica van De Standaard, uit.

In ander artikel van OZY wordt gesteld dat de robotisering ook positief kan zijn voor onze banen. Omdat kunstmatige intelligentie bepaalde taken vervangt, kunnen mensen in die tijd hoogwaardiger werk doen. ‘Als robots gaan vertalen zijn er nog steeds tolken nodig voor de culturele context, en leraren hebben meer tijd voor interactie met studenten als een robot toetsen kan nakijken.’

Bijleren: de oplossing?

Goed, genoeg met de citaten van journalisten en wetenschappers. Is er dan echt geen dreiging? Jawel: hoewel er een mogelijkheid is dat we robots overschatten, is het waarschijnlijk wel zo dat mensen met een meer fysieke baan (zoals bouwvakkers) meer te vrezen hebben dan de ‘denkende werkers’. Omdat robots vooral op dat vlak een stuk productiever zijn dan mensen, zullen die banen eerder worden vervangen. Andere banen zijn veiliger, zoals banen in de zorg. Dat zou dus wél voor meer ongelijkheid kunnen zorgen, vooral als die mensen geen ‘hoogwaardiger’ werk zouden kunnen doen.

Of de robotisering nou bedreigend is of niet, de grote vraag is natuurlijk: kunnen we er iets tegen doen? Zo’n 77 procent van de respondenten van het onderzoek heeft bijvoorbeeld een professionele cursus gevolgd om iets te leren wat niet zo gemakkelijk geëvenaard kan worden door robots. Toch is dat misschien niet de oplossing, aldus Rishon Blumbert, oprichter van een talent agency voor tech-professionals. ‘Trainen voor deze specifieke mogelijkheid dat robots ons werk overnemen is weliswaar een deel van de oplossing, maar ik denk niet dat het genoeg is om de grote werkloosheid die waarschijnlijk gaat optreden te voorkomen.’

Betere ideeën mogen zich bij ons melden; tot die tijd proberen we er gewoon het positieve van in te zien. (En dat is niet zo moeilijk, als je aan robotstofzuigers denkt.) Het is hoe dan ook belangrijk om stil te staan bij de eventuele effecten van robotisering en ons af te vragen of we dat wel of niet willen.

Meer Bedrock

Hoe algoritmes ons leven gaan bepalen (en waarom we ons daar beter op moeten voorbereiden).