Wat bedoelde Carl Jung met onze ‘schaduw’ en hoe kunnen we het linken aan de moderne tijd?

In elk mens schuilt een verlangen om met je ware zelf aanwezig te zijn in de wereld

Carl Gustav Jung was een Zwitsers psychotherapeut, psycholoog, en grondlegger van de analytische psychologie. Hij was ook degene die het begrip ‘schaduw’ in de psychologie introduceerde. Maar wat is het, en wat kunnen we ervan leren?

Steven Parton van Curious Apes heeft in een artikel uiteengezet hoe we de gedachten van Jung kunnen linken aan de moderne, huidige wereld. Jung begreep, zo stelt Parton, dat de angst om niet geaccepteerd te worden door onze vrienden of gelijken ons drijft tot het onderdrukken van aspecten waarvoor we ons schamen. Het gevolg is dat we ze in een donkere hoek van ons onderbewuste duwen. Hij noemde het ‘de schaduw’.

Zwakheden, tekortkomingen en instincten

“De schaduw betekent in de Jungiaanse psychologie het deel van het onbewuste, bestaande uit verdrongen zwakheden, tekortkomingen en instincten.”

Gedurende ons leven, zei Jung, wordt de schaduw groter. Iedere keer dat we onze ware emoties of wensen wegwuiven (omdat we bijvoorbeeld bang zijn wat vrienden van ons zullen denken), krijgt de schaduw meer invloed over onze bewuste geest. En als de schaduw keer op keer genegeerd wordt, kan deze zo sterk worden dat we op de een of andere manier barsten. Het gevolg is dat mensen betreurenswaardige acties uitvoeren die een bevrijding bieden voor geremde verlangens.

Moderne oorzaken van een groeiende schaduw

Een moderne oorzaak van shadow growth is reclame, stelt Parton. Van billboards tot televisieprogramma’s, en Spotify-reclames tot Facebook-advertenties: we zijn onder constante aanval van bedrijven, die aan ons vertellen dat we een ‘probleem’ hebben, dat alleen hún product kan oplossen. En hiermee worden ideeën aan ons opgedragen, die misschien helemaal niet in lijn liggen met wat Jung ons ‘instinctieve fundament’ noemde.

Een andere oorzaak is het internet. Anno 2017 leven we zowat op het internet. Het is volgens Parton een toegankelijke plek, waar we gelijkgestemde mensen kunnen vinden van over de hele wereld. Ze gaan ons volgen, geven likes en comments, en geven daarmee het gevoel van waardering en acceptatie waar we zo diep naar verlangen.

Mooi weer spelen

Wat we vaak doen, stelt Parton, is het cureren van onze online persona. We wissen berichten die we niet op onze Facebook tijdlijn willen hebben, plaatsen foto’s op Instagram waarop we er wel erg goed uitzien (inclusief filtertje), en laten iedereen weten hoe avontuurlijk we wel niet zijn. Allemaal om indruk te maken op anderen. Maar achter deze publieke persona, schuilt misschien iemand met interesses voor dingen die helemaal niet avontuurlijk zijn. Het gevolg? Onze passies beginnen af te brokkelen en worden zinloos, doordat we ze óf negeren, óf de essentie ervan afleiden uit ‘elektronische trofeeën’.

Als we ons voordoen als ons online profiel, vervreemden we meer en meer van ons ‘instinctieve fundament’. De persoon die we presenteren naar anderen (in de echte wereld) wordt een schil van onze schaduw, stelt Parton. Hiermee doelt hij op een vormloze persona die we niet graag gebruiken om verbinding te maken met anderen, omdat we er onszelf niet verbonden mee voelen.

De ware zelf

Eigenlijk willen we dus helemaal niet zijn zoals de persoon die we online naar buiten brengen. In elk mens schuilt volgens Jung een verlangen om met je ware zelf (ook wel de schaduw) aanwezig te zijn in de wereld. Deze ware zelf wil erkend en gekend worden. En als je dat jezelf niet toestaat, dan kan dat ingrijpende gevolgen hebben. Zo geloofde Jung dat allerlei hardnekkige neuroses als perfectionisme, cynisme en depressie het resultaat zijn van een disharmonie tussen de onbewuste en bewuste geest.

Meer lezen?

Dit is waarom het leven de moeite waard is, volgens filosoof Albert Camus.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.