Waarom we kerst graag met familie doorbrengen (of waarom liever niet)

Manon Sikkel 25 dec 2017 Love

Een maand voor kerst overleed mijn vader. En omdat vooral niet te vieren, besloot ik dat jaar met de feestdagen naar Tunesië te gaan. Het leek me een plek met weinig kerstbomen. Maar het personeel op het vliegveld ging staken en met een ommetje landde mijn vliegtuig in Rome. Daar bracht ik kerst door, op een plek waar ze kerstmis op elke straathoek uitbundig vieren. Overal waar ik keek zag ik families, gezellig samen aan tafel. Opa’s, oma’s, moeders met kinderen, en helaas ook veel vaders. Vaders die wél leefden.

Het gekke was dat ik zo graag kerst wilde ontvluchten, maar daar, tussen al die Romeinse kerstversiering even heel gelukkig was. Ik was mijn eigen vader dan wel kwijtgeraakt, ik had nog heel veel familie over. Want ik was niet alleen in Rome. Mijn moeder en broertje waren bij me, en met z’n drietjes hebben we ons moedig door die eerste kerst heen geslagen.

Kerst is het familiefeest bij uitstek. Dat blijkt alleen al uit de tranentrekkende commercials en films die elk jaar in december uitkomen. Zoals deze reclame van een Poolse opa die op bezoek gaat bij zijn kleindochter.

Maar waarom is juist kerst een familiefeest? En wat zegt het over je als je alles opzij zet om juist dan bij je familie te zijn? Of er juist alles aan doet om vooral ver weg bij je familie te zijn?

Kerst is ieder jaar hét moment waarop blijkt hoe onze familiebanden zijn. Maar hoe zit het eigenlijk met de familieband nu we steeds individueler worden en het traditionele familienetwerk zouden hebben ingeruild voor een vriendennetwerk? De Londense psychologe Val Gillies bestudeerde de literatuur over familiebanden en ontdekte twee stromingen. Aan de ene kant zijn er de pessimisten, die beweren dat families als los zand aan elkaar hangen. Daartegenover staan de positieven, die beweren dat mensen eindelijk zijn bevrijd van die knellende familiebanden. Deze twee stromingen treden volgens Gillies zo prominent op de voorgrond, dat er weinig oog is voor de derde stroming die stelt dat er in de loop der jaren weinig is veranderd in de hechtheid van familiestructuren.

Zolang mensen kinderen groot brengen in gezinsverband, behoudt de familie haar bestaansrecht

Uit eigen onderzoek weet Gillies dat maatschappelijke ontwikkelingen weinig hebben veranderd aan het familiegevoel en dat mensen nog steeds veel waarde hechten aan de band met hun familie. Want zolang mensen kinderen groot brengen in gezinsverband, behoudt de familie haar bestaansrecht. Bovendien willen mensen nog steeds graag deel uitmaken van een groter geheel, en waar kan dat beter dan bij je familie?

Een andere reden waarom de band binnen families blijft bestaan, is dat we in ons leven behoefte hebben aan rollen en regels. Moest je vroeger altijd de oudste en dus de wijste zijn, dan ben je dat elke keer weer als je met je familie samen bent. Was je altijd de jongste die het lievelingetje was, dan komt dat gevoel bij elk familiefeest terug, al heb je in het dagelijks leven een totaal andere rol. Rituelen als kerst hebben in dit opzicht een belangrijke functie. Ze bevestigen elke keer weer de rollen en regels binnen een familie. En dat terugkeren naar die oude rol doen we maar al te graag, omdat het ons een vertrouwd en daardoor veilig gevoel geeft.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

De kracht van familiebanden kun je natuurlijk niet exact meten, maar volgens veel wetenschappers is het los-zand-verhaal onzin. De kracht die families bij elkaar houdt, is vrijwel een natuurconstante en die zal nooit veranderen. Hoe je het ook wendt of keert, families functioneren nu eenmaal op basis van twee factoren die de familieband definiëren: de feitelijke afstand en de emotionele afstand. Hechte families zijn families die veel contact hebben. Bij de meeste families is dat nog steeds het geval.

Uit Duits onderzoek is bekend dat voor de meerderheid van de bevolking familie nog steeds de basis van het sociale netwerk is. Binnen drie generaties wonen families daar niet meer dan een half uur rijden van elkaar en gezien de afmetingen van Nederland zal dat hier niet anders zijn. Alleen academisch opgeleide stedelingen laten een grotere mobiliteit zien. In de grote steden klagen tweeverdieners met kinderen dat ze geen gebruik kunnen maken van het familienetwerk, maar om daar gebruik van te kunnen maken, moet je nu eenmaal wel bij elkaar in de buurt wonen.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Anders is het voor de babyboomers, de generatie die volwassen werd in de jaren zestig. Voor hen geldt een ander verhaal. Een deel van die generatie heeft zich afgezet tegen hun ouders. Om zich te bevrijden van hun laag-burgerlijke afkomst, moesten ze zich losmaken. Die generatie heeft de grootste emotionele en fysieke afstand tot familie.

Het klopt dat de maatschappij sterk individualiseert. En hoewel cijfers vaak ontbreken, worden cijfers die er wel zijn vaak verkeerd geïnterpreteerd. Eenderde van de huishoudens bestaat uit alleenstaanden, maar dat zijn slechts een paar miljoen mensen op een bevolking van 16,8 miljoen. Door die cijfers verkeerd te brengen, creëer je het beeld dat de maatschappij individualiseert. Maar meer dan tachtig procent van de mensen leeft nog altijd in familieverband.

Waarom we juist kerst met familie doorbrengen en geen pasen of koningsdag – om maar iets te noemen – is misschien ook historisch zo gegroeid. En films en reclames blijven dat beeld versterken. Of je het ook fijn vindt om die dagen met je familie door te brengen, hangt af van hoe hecht je familie is, of hoe hecht jij die ervaart. Als je liever met je vriendinnen een huis op Ibiza huurt dit jaar, of alleen op de bank Netflix gaat binge-watchen, betekent dat niet automatisch dat er iets mis is met je familie. Maar het kan geen kwaad om de kerstrituelen in jouw familie eens onder de loep te nemen en je af te vragen hoe hecht jullie eigenlijk (nog) zijn.

Kenmerken van de hechte familie

De Amerikaanse familietherapeut Peter Gerlach heeft een lijst opgesteld met eigenschappen waaraan volgens hem hechte, goed functionerende families voldoen:

  • Onvoorwaardelijke liefde en respect voor elkaar
  • Familieleden zijn trots op zichzelf, op elkaar en op de familie als geheel
  • Familieleden zijn geen ‘klonen’ van elkaar, en respecteren de individuele verschillen
  • Er is voldoende vriendelijk lichamelijk contact
  • Van fouten kun je leren. Ze worden niet afgestraft met spot en woede
  • Er zijn duidelijke rollen en regels
  • Iedereen accepteert zijn eigen en elkaars grenzen en tekortkomingen
  • Kinderen worden geprezen. Er wordt van ze gehouden omdat ze uniek zijn
  • De nadruk ligt op problemen oplossen, in plaats van elkaar de schuld geven en ruzie maken
  • Humor en plezier hebben zijn belangrijk
  • Er wordt gesproken over en gerouwd om de overledenen in de familie
  • Het uiten van zowel positieve als negatieve emoties is belangrijk

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Reageer op artikel:
Waarom we kerst graag met familie doorbrengen (of waarom liever niet)
Sluiten