Lisanne de Vaan
Lisanne de Vaan Mind 12 mrt 2019

Waarom veel mensen (zélfs de meest rationele) bijgelovig zijn

De één durft niet onder een ladder door te lopen. De ander schiet in paniek als zijn lievelingssokken in de was zitten. Want, hoe ga je nu dat sollicitatiegesprek rocken? Bijna iedereen gelooft tot op een zekere hoogte in absurde dingen. Maar waarom?

Bijgeloof gaat way back. Als we terugkijken in de geschiedenis zien we dat mythes en bijgeloof vaak een cruciaal onderdeel zijn van een cultuur. Waar ook ter wereld en in welke periode ook; volkstradities hadden een vorm van bijgeloof.

Zo geloofden veel volkeren bijvoorbeeld in het boze oog en de werkzaamheid van amuletten. Nu denken we misschien ‘wat een onzin’, maar dat is het niet als je bedenkt dat de wereld voor de meeste mensen onbegrijpelijk en duister was. Er was weinig kennis beschikbaar en de angst voor het onbekende zat diep. Bijgeloof was vooral een manier om de wereld te verklaren, begrijpen en voorspellen.

Bijgeloof en cultuur

Inmiddels kunnen we een hoop verklaren aan de hand van wetenschappelijke theorieën, en is bijgelovigheid geëvolueerd in het proces. Bijgeloof speelt vandaag de dag dan ook geen grote rol meer in onze cultuur. Maar, dat betekent niet dat we het verbannen hebben uit ons leven. Nog steeds ontwikkelen mensen persoonlijk bijgeloof. Wie heeft er niet een lucky number? En hoe vaak zeg je niet ‘even afkloppen’, nadat je iets hebt gezegd waarvan je helemaal niet wil dat het gebeurt?

3 x waarom zwarte katten geluk brengen

Irrationele overtuigingen

Rationeel gezien is er geen logische verklaring voor dit soort handelingen. Bijgelovigheid is dan ook de irrationele overtuiging dat een voorwerp, een actie of een omstandigheid die niet logisch gerelateerd is aan de gang van zaken, van invloed is op de uitkomst. Heb je een pot Mens-erger-je-niet gewonnen met een rood pionnetje, dan is de kans groot dat je de volgende keer weer met het rode poppetje wilt spelen. Denken we dan écht dat het invloed heeft?

Misschien wel, misschien niet. Maar hoe het ook zij: het geeft ons een gevoel van controle. En dat is precies wat we willen. Sociaal psychologen Frenk van Harrevel, Joop van der Pligt en Bastiaan Rutjens schreven het boek ‘Dat kan geen toeval zijn: de psychologie van ons bijgeloof’.

Gebrek aan controle

Volgens de schrijvers begrijpen we bijgelovige mensen een stuk beter als we weten hoe belangrijk de behoefte is om controle uit te oefenen. “Controle hebben is op zichzelf een fundamentele menselijke behoefte en daar komt nog eens bij dat het vaak net die belangrijke situaties zijn, waarin we het liefst volledige controle zouden willen, waarin we beseffen dat die controle bescheiden is. Op zulke momenten nemen we onze toevlucht tot bijgeloof.”

Dit is waarom we altijd controle willen houden (en waarom het soms goed is om los te laten)

Gevoelens van controle zijn dus zó essentieel voor mensen, dat een gebrek aan controle dreigend is. En dus pakken we die vieze lievelingssokken maar weer uit de wasmand.

Geloof in jezelf

Het is tijd voor een nieuwsbrief die je verder brengt (+ gratis kleurplaat)

Schrijf je in en ontvang gratis de Bedrock kleurplaat!

Reageer op artikel:
Waarom veel mensen (zélfs de meest rationele) bijgelovig zijn
Sluiten