Waarom jij net zo stressbestendig bent als een goudvis (letterlijk)

We zijn simpelweg niet uitgerust om om te gaan met het aantal stressveroorzakers die er afgelopen decennia zijn bijgekomen

De afgelopen honderd jaar is onze samenleving in rap tempo gedigitaliseerd en gemoderniseerd, maar ons brein (en stresssysteem) heeft wat langer te tijd nodig om zich aan te passen.

Ongeveer tegelijk met de opkomst van het internet namen het aantal burn-outs, depressies en overspannenheid enorm toe. Massaal gingen we op zoek naar zondebokken. Dit vonden we uiteraard al snel in e-mail, de smartphone en de hoge werkdruk. Toch zijn dit aanleidingen, maar niet de oorzaak. De grote boosdoener is namelijk: stress.

Als het op stress aankomt, is er niets nieuws onder de zon. Het bestaat al eeuwenlang. Gelukkig maar, want dankzij ons stresssysteem hebben wij ons als soort kunnen ontwikkelen. In De Volkskrant werd vorige week in een uitgebreid artikel aandacht besteed aan stress. Daarin werd gesteld dat ons stresssysteem evolutionair gezien een beetje is achter gebleven.

Dat werd zo uitgelegd; alle organismen stammen af van de eencelligen die zo’n tien miljard jaar na de oerknal op aarde ontstonden. Eencelligen werden meercelligen, meercelligen werden zeewormen. En uit de zeewormen ontstond de vis, zo’n vijfhonderd miljoen jaar geleden. Al deze wezens hadden een stresssysteem wat ze in staat stelde om te gaan met de stressveroorzakers als infecties, voedselschaarste en verwondingen.

De afgelopen decennia zijn er zoveel stressveroorzakers bijgekomen, dat de manier waarop we daarmee omgaan niet meer voldoet

Maar nu komt het; sinds de komst van de vissen is aan het stresssysteem van levende organismen niet meer zoveel veranderd. Aan de rest van het brein is uiteraard van alles toegevoegd, van emoties die aan dat stresssysteem gekoppeld worden tot groeiend bewustzijn.

Eeuwenlang leverde dit geen problemen op. Tot nu dan. De afgelopen decennia zijn er namelijk zoveel stressveroorzakers bijgekomen, dat de manier waarop we daarmee omgaan niet meer voldoet. Kort gezegd betekent dat dat we op elke situatie die stress oproept, reageren met een primitieve reactie. Stel dat een holbewoner een roofdier zag rondsluipen, dan sloeg het lichaam direct in de overlevingsstand. Stresshormonen als adrenaline en cortisol werden aangemaakt, de spieren gingen strak staan, het hart klopte sneller en de oren spitsten zich.

Toen was die reactie heel nuttig, want het vergrootte de kans op overleven. Maar anno 2017 zijn het niet alleen (of helemaal geen) roofdieren die stress veroorzaken. Wel die knallende ruzie met je partner, veeleisende baas, zeurende vriendin of eindeloze files. Situaties die ons niet in levensgevaar brengen, maar die nog wél dezelfde reactie oproepen als dat gevaarlijke roofdier in de oertijd deed.

Ons brein heeft simpelweg veel meer tijd nodig om zich aan te passen aan het niveau van stressveroorzakers waar wij ons aan blootstellen. Het slechte nieuws? Die tijd is er niet. Evolutie gaat veel te traag om ons stresssysteem snel aan te passen aan de moderne tijd. En het ziet er ook niet naar uit dat het aantal stressveroorzakers gaat afnemen.

Weten wat je wel precies kunt doen tegen stress?

Lees hier hoe sterke buikspieren kunnen helpen tegen stres. En hier hoe onthaasting in ieder geval niet het antwoord is op stress en burn-outs (de manier waarop jij je tot het leven verhoudt wel).

Meer uitleg? De Volkskrant maakte een kort filmpje over evolutie en stress.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.