Leuk, dat verlengd ouderschapsverlof: maar wie gaat dat betalen?

Het is nu een maand geleden sinds Bedrock de petitie voor verlengd partnerverlof startte. Een van de meest gestelde vragen sindsdien is: hoe zit het met de kosten? Een terechte vraag, maar is de principiële kwestie niet (nog) belangrijker?

Hoe zit het ook alweer?

Wie in Nederland moeder wordt, heeft recht op zestien weken zwangerschapsverlof, betaald door de overheid. Wie in Nederland vader wordt, moet het met minder stellen. Hij heeft recht op twee dagen betaald kraamverlof en sinds kort ook op drie dagen onbetaald verlof.

Daarnaast hebben alle Nederlandse werknemers recht om ouderschapsverlof op te nemen in de eerste acht levensjaar van het kind. Dat gaat om 26 keer het aantal werkuren in de week voor zowel vader als moeder. Omdat dit verlof onbetaald is, wordt deze regeling nauwelijks gebruikt. Zeker niet door gezinnen met een lager inkomen, die zich het niet kunnen veroorloven tijdelijk minder inkomsten te hebben.

Over de grens

Toen Nederland in 1913 als een van de eerste landen het zwangerschapsverlof invoerde, waren we vooruitstrevend, maar inmiddels lopen we qua verlofregelingen hopeloos achterop. In België, Frankrijk, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk krijgen kersverse vaders bijvoorbeeld twee weken betaald verlof, Finland ongeveer drie en Litouwen zelfs vier. In Zweden, een land dat het gelijkheidsbeginsel hoog in het vaandel heeft staan, hebben beide ouders recht op veertien maanden verlof tegen tachtig procent van hun salaris. Deze tijd mogen ze onderling verdelen (zolang de vader minstens negentig dagen daarvan opneemt).

Schoonheidsfout

Los van wat het ideale model is, moge duidelijk zijn dat Nederland dus niet bepaald een paradijs voor ouders is op dit gebied. “Gênant,” noemt professor Alexander Rinnooy Kan de huidige situatie in Nederland zelfs. Hij is Eerste Kamer-lid voor D66 en zou graag een modernisering van de verlofregeling zien. “Nederland laat zich graag voorstaan op vooruitstrevende regelingen, maar dit is een van de pijnlijkste uitzonderingen. Het weerspiegelt een verouderde opvatting over de taakverdeling binnen gezinnen. Alsof er voor een vader alleen vlak na de geboorte heel even een rol is weggelegd. Na maximaal vijf dagen is het wel weer mooi geweest en moet hij weer aan het werk. Los van wat dan wél het juiste aantal weken verlof zou zijn en wie daarvoor de kosten moet dragen, is dit een structurele schoonheidsfout in het Nederlandse stelsel.”

Voordelen

Want een ruimere vaderschaps- en ouderschapsregeling is echt geen overbodige luxe. Er zijn tal van argumenten aan te dragen. Het is goed voor het kind, voor de emancipatie én voor de gelijkwaardigheid binnen relaties en in de maatschappij om ouders allebei de kans te geven (even)veel tijd met hun pasgeboren baby door te brengen.

De Correspondent zette de voordelen onlangs op een rijtje: “Het is beter voor de baby, die op minder jonge leeftijd naar de crèche hoeft en een meer betrokken vader krijgt. De arbeidsparticipatie van vrouwen zou omhoog gaan wanneer zij in eerste instantie langer bij hun baby kunnen blijven; zorgtaken raken blijvend beter verdeeld tussen vaders en moeders; en discriminatie op de arbeidsmarkt tegen vrouwen zou dalen op het moment dat een werkgever weet dat zowel een man als een vrouw een tijd uit de running zal zijn in het geval van voortplanting. En oh ja, door ouderschapsverlof betaald te maken wordt het voor iedereen toegankelijk: dit kan helpen sociale en economische ongelijkheid tegen te gaan.”

Europa: minimaal tien dagen

Ook op Europees niveau blijven de voordelen van ruimere verlofregelingen niet onopgemerkt. Niet voor niets stond in een recent voorstel van de Europese Commissie dat vaders minimaal tien dagen vrij moeten krijgen na de geboorte van hun kind. Dit voorstel is onderdeel van nieuwe plannen die de loonverschillen tussen mannen en vrouwen kleiner moeten maken. De kans dat deze plannen werkelijk in de wet terecht komen, is niet groot. Het Europees Parlement moet er nog over stemmen en vervolgens moeten ook alle EU-lidstaten instemmen met de plannen. Vooral dat laatste is moeilijk, want lidstaten als Nederland en Tsjechië (landen die nu nog minder dagen vaderschapsverlof bieden) zullen proberen om dit tegen te houden.

Wat mag dat kosten?

En dat heeft weer te maken met geld. Want allemaal leuk en aardig die voordelen. Maar als jonge vaders massaal verlof opnemen om voor hun pasgeboren kindje te zorgen, gaat dat geld kosten. Zo werd vorig jaar door het kabinet besloten om de huidige verlofregeling uit te breiden van twee naar vijf betaalde dagen (per 1 januari 2019 – al is dit nu uitgesteld). Financieel is dat zo geregeld dat werkgevers de eerste twee dagen betalen en het UWV de overige drie.

Wanneer de verlofregeling nog meer wordt uitgebreid, zullen ook de kosten hoger worden. Hoe doen ze dit in de rest van Europa? In Zweden – een land dat vaak wordt genoemd als walhalla op het gebied van verlofregelingen – wordt het vaderverlof uit de Zweedse staatskas betaald, maar het betaalde deel van het ouderverlof niet. Daarvoor wordt door werknemer en werkgever geld neergelegd. De werknemer kost dit 2,6 procent van zijn bruto salaris.

In de meeste landen ligt de rekening van verlofregelingen vooral bij de staat. Ouderschapsverlof in Duitsland is bijvoorbeeld 72 weken (betaald, staatskas), in België 24 weken (deels betaald, staatskas), in Luxemburg 26 weken (vaste vergoeding van 1.778,31 per maand, staatskas) en in Frankrijk 205 weken (onbetaald). Indirect komen de kosten voor ruimere verlofregelingen dus terecht bij de belastingbetaler. Een recente uitbreiding van ouderschapsverlof voor vaders in Noorwegen met twee weken kost de Noorse staatskas bijvoorbeeld 79 tot 88 miljoen euro. Ook wanneer hier in Nederland de regeling wordt uitgebreid zal de staat deze kosten doorrekenen aan de belastingbetaler.

Het gaat om het principe

De vraag ‘wie gaat dat betalen’ is dus niet onredelijk, maar misschien niet de belangrijkste om te stellen. Wanneer iets het juiste is, zou het niet uit moeten maken wat het gaat kosten. Rinnooy Kan: “Natuurlijk moeten we nadenken over de kosten, maar het begint met de principiële kwestie. In mijn ogen zou het ideale model zijn: een gelijkwaardige behandeling van man en vrouw en een totaal aantal verlof voor beiden. Deze tijd is vrij te verdelen, onder de randvoorwaarde dat in ieder geval de man ten minste twee weken direct na de geboorte moet opnemen.”

“Vervolgens kun je gaan nadenken over de kosten. Het lijkt me bijvoorbeeld redelijk dat een bepaald percentage door de werkgevers wordt betaald. En hoe hoog moet dat percentage dan zijn? Wie gaat de rest aanvullen? En tot welk percentage moet het überhaupt aangevuld worden? Dat zijn vragen die beantwoord moeten worden. Toch blijft het principe het belangrijkst: een goede regeling is er één waar de positie tussen vader en moeder zo gelijkwaardig mogelijk is.”

Meer Bedrock?

Een dringend pleidooi voor modern ouderschapsverlof.

Reageer op artikel:
Leuk, dat verlengd ouderschapsverlof: maar wie gaat dat betalen?
Sluiten