We zijn niet gemaakt om voor een baas te werken én we kiezen de verkeerde leiders

De wereld verandert zo snel dat onze hersenen het af en toe niet bij kunnen houden

Ons brein reageert nog steeds op prikkels die in de evolutie van de mens belangrijk waren om te overleven en zich voort te planten. En dat botst met de moderne cultuur, bijvoorbeeld als het op suiker, het klimaatprobleem of het kiezen van leiders aankomt.

De wereld verandert zo snel dat onze hersenen het af en toe niet bij kunnen houden. Daarom zijn we ook net zo stressbestendig als een goudvis. Ons brein is simpelweg niet gemaakt voor alle prikkels die er in de moderne maatschappij op af komen. Daarom, stelt Mark Van Vugt in een interview met Psychologie Magazine, doen we er slim aan om de regels niet te laten bepalen door economen, bestuurskundigen en juristen, maar door evolutionair psychologen. “We zouden ons vaker moeten afvragen: wat is de evolutionaire oorsprong van ons gedrag? Wat is de functie ervan? En wat is het mechanisme erachter,” zegt Van Vugt.

Onze huidige manier van leven past niet bij onze hersenen die nog ergens in de oertijd zijn blijven hangen

Mismatch is wetenschappelijk jargon voor wanneer een diersoort wordt geconfronteerd met een snel veranderde omgeving waaraan zijn lichaam en hersenen niet goed zijn aangepast. En volgens Van Vugt is dat nu precies wat er met ons mensen aan de hand is in onze moderne samenleving. Samen met Ronald Giphart schreef hij er in 2015 een boek over: ‘Mismatch. Hoe we dagelijks worden misleid door ons oeroude brein.’

In een notendop: onze huidige manier van leven past niet bij onze hersenen die nog ergens in de oertijd zijn blijven hangen. Daarom functioneren mensen bijvoorbeeld beter in een natuurlijke omgeving met veel groen in plaats van een geasfalteerd industrieterrein met grijze gebouwen. (Fun fact: kinderen die op een schoolplein met struiken en planten hebben gespeeld scoren na de pauze beter op aandachtstesten dan kinderen die op een kaal plein speelden).

Sollicitatiecommissies kijken soms door een prehistorische bril naar hun kandidaten

En Van Vugt ontdekte nog veel meer. Bijvoorbeeld dat we massaal de verkeerde leiders uitkiezen. Dit komt doordat leiderschap in de oertijd vooral een fysieke aangelegenheid was. Op het moment dat er gevaar dreigde, wegens hongersnood of oorlog, werd een tijdelijke leider gekozen die de groep tot actie bracht. Voor die gevaren waren vooral lichamelijke kwaliteiten belangrijk. Hoe sterk is de leider? En hoe lang? Hoeveel risico durft hij te nemen? Dat soort zaken.

Nu we het grootste deel van onze werkdagen achter een beeldscherm op een kantoor slijten, zijn die eigenschappen een stuk minder belangrijk. Een leider hoeft niet sterk en groot te zijn, maar wel de juiste beslissingen kunnen nemen voor veel mensen in complexe situaties. “Toch kijken sollicitatiecommissies soms nog steeds door een prehistorische bril naar hun kandidaten en kiezen vooral grote, sterke mannen met bravoure terwijl de job vaak echt andere kwaliteiten vraagt,” zegt Van Vugt. Een goeie om in het achterhoofd te houden als we in het stemhokje staan.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

We kiezen niet alleen onze leiders verkeerd. De mens is eigenlijk überhaupt niet gemaakt om in een hiërarchische structuur voor een baas te werken, zegt hij. Hiërarchie was namelijk iets wat kwam en ging in de oertijd. Alleen als het echt noodzakelijk was, werd er in de jager-verzamelaarscultuur een leider gekozen. Wanneer het gevaar geweken was, werd een groep weer egalitair en informeel. Gelijkheid was het belangrijkst. Beslissingen werden genomen op basis van consensus (‘de wijsheid van de groep’).

Zo ontdekte hij dat mensen zich van nature niet gelukkig voelen in een sterke hiërarchie met een autoritaire leider, maar beter presteren onder een leider met een egalitaire stijl. Weg met de hiërarchische structuren dus. Dan helpen we bedrijven ook meteen een handje op het gebied van innovatie.

Twintig uur per week zou ook eigenlijk de norm moeten zijn voor de hedendaagse mens

Maar wanneer was de grote omslag dan? Volgens Van Vugt veroorzaakte de landbouwrevolutie de grote statusverschillen die we nu kennen. Vanaf die tijd werden belangrijke mensen opeens anders begraven van mensen zonder status. In diezelfde tijd ontstond ook de fixatie op werk. Waar jager-verzamelaars volgens Van Vugt misschien twintig uur per week spendeerden om in leven te blijven, werken wij er al snel om en nabij de veertig. “Twintig uur per week zou ook eigenlijk de norm moeten zijn voor de hedendaagse mens. Bovendien is voor een baas werken an sich al iets onnatuurlijks. Uit onderzoek blijkt ook dat interactie met je leidinggevende de grootste stressor is op het werk. Mensen willen van nature autonoom zijn en flexibel. Ieder oermens was een soort zzp’er,” zegt Van Vugt.”

Huh, maar we werden toch juist blij van regelmaat en routine? En werkte niet juist het bestaan als zzp’er onzekerheid en stress in de hand? Vastigheid en zekerheid zijn toch óók oerbehoeften? “Dat is waar,” zegt Van Vugt. “Zoet eten is ook een oerbehoefte, maar in onze huidige maatschappij is zoveel suiker te vinden dat die oerbehoefte leidt tot onze eigen ondergang. Dat is nu juist het principe van mismatch; onze natuurlijke neigingen kunnen in een moderne omgeving leiden tot keuzes die uiteindelijk helemaal niet goed voor ons zijn.”

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

“Denk aan milieuvervuiling, of de opwarming van de aarde. Oermensen hoefden zich niet bezig te houden met duurzaamheid. Ze waren ­impulsief en gericht op directe behoeftebevrediging. Als ze toen de technologie hadden gehad om de oceanen te plunderen of olifanten uit te moorden, dan hadden ze het gedaan. Maar die hadden ze niet, en ze waren met zo weinig dat ze geen blijvende invloed op de natuur hadden. Nu is dat, mede doordat we met zovelen zijn, compleet uit de hand gelopen.”

Meer lezen?

Lees het hele interview met Mark van Vugt op Blendle.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.