Wat is er veranderd sinds de ramp in Bangladesh?

We worden steeds bewuster

Be curious, find out, do something about it.” Het is de mantra van Fashion Revolution, een beweging die is ontstaan na de ramp in Bangladesh in 2013. Op 24 april van dat jaar stortte daar de acht verdiepingen tellende textielfabriek Rana Plaza in, met 1138 dodelijke slachtoffers en vele gewonden als gevolg. De ramp maakte de verontrustende effecten van de wereldwijde ‘populariteit’ van goedkope fast fashion pijnlijk zichtbaar en leidde tot de vraag naar de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van bedrijven. Wat is er vier jaar later veranderd in de fashionindustrie?

Orsola de Castro en Carry Somers, bedenkers van Fashion Revolution, sporen mensen aan om vragen te stellen, om nieuwsgierig te zijn. “Wie heeft mijn kleren gemaakt?” is het belangrijkste wat je je zou moeten afvragen voor de spiegel in de paskamer.

“We hebben niet alle antwoorden, maar die willen we ook niet geven. We willen mensen aanmoedigen om hun eigen research te doen,” vertelt Somers in een interview aan Refinery29. Dat veel merken niet staan te springen om die vraag te beantwoorden is juist een reden om nog kritischer en nieuwsgieriger te zijn. Dat blijkt wel uit de Transparency Index, waarin Fashion Revolution de 100 grootste fashionmerken wereldwijd onder de loep neemt. Bijna een derde van de onderzochte merken (o.a. Forever 21, Dior en Abercrombie & Fitch) ‘scoort’ tussen de 0 en 10% en geen enkel merk is volledig transparant. Je kunt de Index hier downloaden om meer uitkomsten te bekijken.

“De term ‘duurzaamheid’ moet complex blijven”

En Fashion Revolution doet meer. Wereldwijd worden er evenementen, lezingen en workshops georganiseerd en de beweging heeft zijn eigen fanzine vol illustraties, artikelen en poëzie. Het online blad biedt tevens een handvat voor het ontrafelen van het ‘duurzaamheidscomplex’.

“Duurzaamheid is een ontzettend ingewikkeld issue. Die complexheid moeten we vieren,” vindt De Castro. Modewoorden als ‘groen’ en ‘eco-vriendelijk’ worden vaak gebruikt als afgeleide of synoniem van de term en zijn hip in marketingdoeleinden en clickbait titels, maar ze dekken volgens De Castro de lading niet. “Het woord ‘groen’ gebruiken om een enorm ingewikkeld proces als duurzaamheid te beschrijven is onmogelijk. En het woord ‘eco’ kun je niet zomaar linken aan de impact van de fashionindustrie.”

Ook geeft het fanzine antwoord op de vraag hoeveel meer we moeten zouden betalen voor een T-shirt om te zorgen dat de werknemers in textielfabrieken een eerlijk loon krijgen. Wat blijkt? Het gaat maar om een luttele € 1,57.

Baanbrekende initiatieven

De ramp in Bangladesh resulteerde eveneens in de opzet van baanbrekende initiatieven als het Bangladesh Accord on Fire and Building Safety. Het akkoord bevat richtlijnen voor onder meer trainingsprogramma’s, transparantie, onafhankelijke fabrieksinspecties, reparaties en verbeteringen. Meer dan 200 kledingmerken zetten hun handtekening onder het veiligheidsakkoord, dat de veiligheid van alle werknemers in de kledingindustrie in Bangladesh moet garanderen. Wat zijn die handtekeningen waard gebleken?

Volgens de Schone Kleren Campagne zijn er grote stappen gezet en is er vooruitgang geboekt, maar moeten we blijven waken voor het risico dat deze verbeteringen vervagen of zelfs teruggedraaid worden. Uit het rapport van het Bangladesh Accord van maart 2017 blijkt ook dat er zeker stappen gezet zijn. Toch lopen nog meer dan 1000 fabrieken achter op schema met hun verbeteringen en renovaties.

Een ander initiatief dat vrijwel direct na de ramp is opgezet is het Rana Plaza Arrangement; een regeling voor medische hulp en compensatie voor overlevenden en nabestaanden van de ramp. Hoewel een dergelijke hulp- en compensatieregeling nog niet de standaard is bij fabrieksrampen is er met het Rana Plaza Arrangement wel degelijk iets bereikt. Twee jaar lang is er campagne gevoerd om voldoende geld te verzamelen voor het betalen van alle vergoedingen: de families van 868 vermiste en overleden arbeiders en 2027 gewonde kledingarbeiders kregen samen 16,4 miljoen euro uitbetaald van het fonds, er werd 1,3 miljoen euro betaald voor medische voorzieningen en modemerk Primark heeft in totaal 11 miljoen euro betaald aan 257 familieleden van vermiste en overleden arbeiders en aan 405 arbeiders die in de New Wave Bottom fabriek, waar kleding van het merk werd gemaakt, gewond zijn geraakt.

Conclusie

Het is een cliché, dat van die betere wereld die bij jezelf begint, maar wél eentje die van toepassing is op de misstanden in de fashionindustrie. Baanbrekende initiatieven als het veiligheidsakkoord en het fonds zijn op dit moment absoluut nodig, maar zullen uiteindelijk minder onmisbaar zijn als ieder individu zijn eigen verantwoordelijkheid neemt. Want als steeds meer mensen zich afvragen wie zijn of haar kledingstuk heeft gemaakt, zal de fashionindustrie gedwongen worden om transparant te zijn en serieus na te denken over het maken van andere, betere keuzes.

Meer lezen

Vraag de expert: hoe ziet de toekomst van duurzame mode eruit?