Tradities? ‘Omdat we het altijd al zo doen’ is de slechtste reden ooit

Hierna mag je nooit meer tijdsargumenten gebruiken

Volgende week zijn de verkiezingen en de campagne-machines draaien op volle toeren. Tijdens die campagnes wordt er door een aantal partijen een flinke lading conservatisme naar de kiezer toe gespuid. Nederlandse tradities zijn een halszaak geworden. Denk bijvoorbeeld aan de hele zwarte pieten discussie, waar de PVV zelfs een wet voor in het leven wil roepen om ‘de aanval op onze identiteit en tradities te stoppen.’

Het probleem met veel tradities, zoals zwarte piet, is dat ze soms simpelweg niet meer te verdedigen zijn in een samenleving. Degene die de traditie verdedigt moet dan uiteindelijk, op de vraag waarom we niets mogen veranderen, reageren met ‘omdat we het altijd zo gedaan hebben.’ Als er iets is wat me onpasselijk maakt is het wel dit argument. Het gesprek wordt er direct mee dood verklaard en verdere discussie wordt onmogelijk.

Nu horen we dit antwoord niet alleen in maatschappelijke kwesties zoals de zwarte pieten discussie, maar ook op de werkvloer (stagiaires moeten afwassen, want dat is altijd al zo) en vroeger bij je ouders thuis (we eten nooit later dan zes uur, dus nu ook niet).

Drogreden

Op de middelbare school kregen we bij Nederlands les over drogredenen: een reden of redenering die wel juist lijkt te zijn, maar niet klopt. ‘Omdat we het altijd zo gedaan hebben’ is daar een typisch voorbeeld van en mensen maken zich er al eeuwen druk om. Het heeft zelfs zijn eigen hippe Latijnse benaming: argumentum ad antiquitatem. Het betekent ‘beroep op ouderdom’, staat ook wel bekend als een beroep op traditie, het verleden of anciënniteit en valt onder de zogenaamde tijdsargumenten. Argumenten die je na het lezen van dit artikel dus nooit meer mag gebruiken.

Het belangrijkste idee achter deze redenering is de aanname dat alles wat allang bestaat daardoor automatisch bestaansrecht heeft. Zo is zwarte piet onvervangbaar omdat generaties met hem zijn opgegroeid, en ‘moet dit medicijn wel goed zijn, want het werd zelfs al door de oude Egyptenaren gebruikt!’ Deze manier van redeneren gaat er vanuit dat als iets al lang gedaan of gebruikt wordt, het wel goed zou moeten zijn. Anders zouden mensen het niet al zo lang doen of gebruiken, toch?

Mannen hebben honderden jaren geroepen dat vrouwen een minderwaardig geslacht zijn, maar dat maakt het niet waar

Waar degene die deze redenering gebruikt echter aan voorbij gaat is dat hoe lang iets bestaat natuurlijk niet iets hoeft te zeggen over de waarde ervan: mannen hebben honderden jaren geroepen dat vrouwen een minderwaardig geslacht zijn, maar dat maakt het niet waar.

Ik vind dat, zowel in politieke als in persoonlijke context ‘omdat we het altijd zo gedaan hebben’ nooit een sluitend argument mag zijn. Sterker nog: het gebruik van dit argument staat vernieuwing en verbetering direct in de weg. Wie zegt een open blik te hebben mag zich dus eigenlijk nooit, zonder inhoudelijke argumenten, op traditie beroepen.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Eind 2013 maakte journalist Max Westerman zich kwaad over hoe het beroep op traditie voor bijvoorbeeld de Nederlandse monarchie, zwarte piet en (consumenten)vuurwerk wordt gehanteerd als “een eenvoudig excuus om alles bij het oude te laten, ook al is het uit de tijd, onjuist, onrechtvaardig of krenkend (…).” Hij stelde: “Het is goed om tradities in twijfel te trekken in plaats van ze slaafs te volgen” en daar heeft hij groot gelijk in.

Een kleine kanttekening: er bestaat ook een tegenhanger van het beroep op traditie. Namelijk het beroep op moderniteit. Bij deze drogreden wordt er gesteld dat moderne praktijken per definitie beter zijn dan ouderwetse. “Het huwelijk is niet meer van deze tijd: we moeten ermee stoppen” zou je als een voorbeeld daarvan kunnen zien.

Degene die dit zegt zou gelijk kunnen hebben dat een huwelijk geen goed idee is, maar het argument dat hij daarvoor aandraagt is een slecht argument: een modern idee, is niet per definitie beter.

Als we echt vooruit willen, in ons persoonlijk leven of in de maatschappij, is de enige optie die we hebben het in twijfel trekken van zowel oude als nieuwe ideeën en inhoudelijke argumenten vinden om ze te verdedigen of af te schrijven.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.