Waarom jij net zo stressbestendig bent als een goudvis (letterlijk)

Joanne Wienen 15 feb 2018 Mind

De afgelopen honderd jaar is onze samenleving in rap tempo gedigitaliseerd en gemoderniseerd, maar ons brein (en stresssysteem) heeft wat langer te tijd nodig om zich aan te passen.

Ongeveer tegelijk met de opkomst van het internet nam het aantal burn-outs, depressies en overspannenheid enorm toe. Massaal gingen we op zoek naar zondebokken. Dit vonden we uiteraard al snel in e-mail, de smartphone en de hoge werkdruk. Toch zijn dit aanleidingen, maar niet de oorzaak. De grote boosdoener is namelijk: stress.

Als het op stress aankomt, is er niets nieuws onder de zon. Het bestaat al eeuwenlang. Gelukkig maar, want dankzij ons stresssysteem hebben wij ons als soort kunnen ontwikkelen. In De Volkskrant werd in een uitgebreid artikel aandacht besteed aan stress. Daarin werd gesteld dat ons stresssysteem evolutionair gezien een beetje is achter gebleven.

Dat werd zo uitgelegd; alle organismen stammen af van de eencelligen die zo’n tien miljard jaar na de oerknal op aarde ontstonden. Eencelligen werden meercelligen, meercelligen werden zeewormen. En uit de zeewormen ontstond de vis, zo’n vijfhonderd miljoen jaar geleden. Al deze wezens hadden een stresssysteem dat ze in staat stelde om te gaan met de stressveroorzakers als infecties, voedselschaarste en verwondingen.

De afgelopen decennia zijn er zoveel stressveroorzakers bijgekomen, dat de manier waarop we daarmee omgaan niet meer voldoet

Maar nu komt het; sinds de komst van de vissen is aan het stresssysteem van levende organismen niet meer zoveel veranderd. Aan de rest van het brein is uiteraard van alles toegevoegd, van emoties die aan dat stresssysteem gekoppeld worden tot groeiend bewustzijn.

Eeuwenlang leverde dit geen problemen op. Tot nu dan. De afgelopen decennia zijn er namelijk zoveel stressveroorzakers bijgekomen, dat de manier waarop we daarmee omgaan niet meer voldoet. Kort gezegd betekent dit dat we op elke situatie die stress oproept, reageren met een primitieve reactie. Stel dat een holbewoner een roofdier zag rondsluipen, dan sloeg het lichaam direct in de overlevingsstand. Stresshormonen als adrenaline en cortisol werden aangemaakt, de spieren gingen strak staan, het hart klopte sneller en de oren spitsten zich.

Toen was die reactie heel nuttig, want het vergrootte de kans op overleven. Maar anno nu zijn het niet alleen (of helemaal geen) roofdieren die stress veroorzaken. Wel die knallende ruzie met je partner, veeleisende baas, zeurende vriendin of eindeloze files. Situaties die ons niet in levensgevaar brengen, maar die nog wél dezelfde reactie oproepen als dat gevaarlijke roofdier in de oertijd deed.

Ons brein heeft simpelweg veel meer tijd nodig om zich aan te passen aan het niveau van stressveroorzakers waar wij ons aan blootstellen. Het slechte nieuws? Die tijd is er niet. Evolutie gaat veel te traag om ons stresssysteem snel aan te passen aan de moderne tijd. En het ziet er ook niet naar uit dat het aantal stressveroorzakers gaat afnemen.

Meer uitleg? De Volkskrant maakte een kort filmpje over evolutie en stress.

Reageer op artikel:
Waarom jij net zo stressbestendig bent als een goudvis (letterlijk)
Sluiten