Waarom we stress verkeerd bekijken, en wat we daaraan kunnen doen (volgens stressoloog Jurgen Spelbos)

Stress is meer biochemisch dan psychisch

Een artikel over stress begint meestal met iets in de trant van ‘we kennen het allemaal: stress’. En dat is natuurlijk ook zo. Maar dat we dagelijks achterna worden gerend door deadlines en sociale verwachtingen, betekent niet dat we experts zijn op het gebied van stress. Sterker nog, we weten eigenlijk veel te weinig over stress om onszelf ervoor te kunnen behoeden.

En dat moet anders, vindt Jurgen Spelbos. Zelf liep hij zes jaar lang rond met een burn-out – dat wist hij op dat moment alleen nog niet. “Ik dacht altijd dat ik prima tegen stress kon. Dat denken we allemaal. Dus toen ik allemaal fysieke klachten kreeg, van een luide piep in mijn oor tot een darmperforatie, zocht ik daar niets achter, ondanks dat ik in een vervelende persoonlijke situatie zat. Ik zat in een zakelijk fiasco, mijn relatie ging uit en noem zo maar op.”

“Het vreemde was wel dat ik er totaal geen samenhang in kon ontdekken,” vertelt hij. “Ik rende van de ene naar de andere specialist, maar niets hielp. Pas na enkele jaren ontdekte ik het fenomeen chronische stress.” Hij ging er onderzoek naar doen, véél onderzoek. Tweeënhalf jaar lang las hij talloze boeken over wat stress is, wat het met je doet en wat je eraan kunt doen. Hij sprak met tientallen deskundigen en behandelaars en onderging
vele behandelingen om uit te vinden wat het met hem deed. Hij volgde zelfs een opleiding ‘Stresspreventie en stressinterventie’.

Meer biochemisch dan psychisch

Nu noemt hij zichzelf ‘stressoloog’. “Geen stresscoach, want die focussen vaak alleen maar op het psychologische. En dat is nou net het probleem: stress wordt geclaimd door psychologen, maar ik durf wel te zeggen dat het misschien wel meer een biochemisch proces in je lichaam is dan een psychisch probleem. Bij stress draait alles om hormonen, en dat is biochemie in plaats van psychologie.”

Artsen weten niet wat ze met stress aan moeten. Als je met stress naar de huisarts gaat, krijg je alleen het advies dat je het rustiger aan moet doen, eventueel slaappillen en soms een doorverwijzing naar de psycholoog.

Het verband tussen ziekte en stress is ook bewezen. Er is een Amerikaans onderzoek uit de jaren 60, beschrijft Jurgen, dat dat al aantoonde. Het onderzoek gaf ‘punten’ aan bepaalde tegenslagen die je kunt krijgen. Een paar tientallen punten voor liefdeproblemen, een ander aantal voor het verwerken van verlies… En je puntenaantal voorspelt het risico op ziekte. Als je in een jaar meer dan 150 punten ‘scoort’, heb je het jaar daarna zo’n 50 procent kans om ziek te worden. Zijn het er meer dan 300, dan is dat 80 procent, et cetera.

Gezond eten en stress

Je lichaam wordt enorm beïnvloed door stresshormonen. “Daar kun je iets aan doen,” legt Jurgen uit. “Als je een gezonde levensstijl hebt, bescherm je jezelf bijvoorbeeld al heel erg tegen stress. Je lichaam heeft namelijk veel vitaminen en mineralen nodig om stressbestendig te blijven, zoals magnesium en vitamine C.”

Als je je te druk maakt, verbruikt je lichaam veel meer van die goede stoffen dan normaal. Je lichaam maakt dan ook minder neurotransmitters aan, zoals het gelukshormoon serotonine. Dat merk je meteen aan je gevoel: je krijgt last van slapeloosheid, angst of paniekaanvallen of depressieve gedachten. Door meer groenten en fruit te eten of goede supplementen te nemen, kun je de vitaminen en neurotransmitters in je lichaam weer in balans krijgen.

Waarom ligt de nadruk nu dan zo op psychologie?

“Stress is geen onderdeel van de opleiding geneeskunde, voeding ook niet. Artsen weten dus vaak niet wat ze met stress aan moeten – sterker nog, juist onder geneeskunde studenten komen burn-outs onevenredig veel voor. Als je met stress naar de huisarts gaat, krijg je vaak alleen het advies dat je het rustiger aan moet doen, eventueel slaappillen en soms een doorverwijzing naar de psycholoog.”

Dit vind je vast ook interessant: Waarom jij net zo stressbestendig bent als een goudvis (letterlijk)

De benadering van Jurgen heeft dan ook als doel om beide invalshoeken samen te nemen. In zijn boek ‘Minder stress met stressologie’, dat vol staat met bouwstenen om om te gaan met drukte, beschrijft Jurgen zeven niveaus waarop je met je stress aan het werk kunt. Dat zijn je lichaam en levensstijl, persoonlijkheid, mentaliteit, psyche, gevoelens en emoties, onderbewustzijn en hogere bewustzijn. Op elk niveau kun je wel iets veranderen. Als je een pessimistische mentaliteit hebt, zijn er trucjes om optimistischer te worden. Je kunt werken aan perfectionisme als dat onderdeel is van je persoonlijkheid en gedachten leren te relativeren.

Alle tips en behandelingen die je in het boek terugvindt, heeft Jurgen zelf ook ondergaan. “En dat werd steeds gekker. Ik heb zelfs ook ayahuasca geprobeerd, een Zuid-Amerikaanse hallucinogene drank die een soort reis door je onderbewustzijn veroorzaakt. Dat is weer wat spiritueler.”

Emoties onderdrukken

Want ook gevoelens en emoties zijn belangrijk, legt Jurgen uit. “We hebben allemaal geleerd om onze emoties te onderdrukken. Je mag niet te gevoelig zijn, en vooral mannen mogen niet huilen. Maar emoties zijn belangrijker dan we denken. In een onderzoek dat ooit is uitgevoerd onder ratten, bleek bijvoorbeeld de impact van eenzaamheid. De ratjes hadden allemaal aanleg voor borstkanker. Maar als ze apart werden gezet, kwam de kanker niet alleen eerder, maar ook heftiger. Emoties moet je zoveel mogelijk uiten in plaats van ze te onderdrukken.”

Dat emoties veel invloed hebben, is volgens hem trouwens logisch: “We denken dan wel dat ons denken dominanter is, maar evolutionair gezien slaat dat nergens op. Ons emotionele brein is al honderden miljoenen jaren oud; de ontwikkeling ervan vond plaats in schepsels waar wij uiteindelijk van afstammen. De mens zelf, homo sapiens, bestaat hooguit 300.000 jaar.”

Stress is bij iedereen anders, omdat we allemaal een uniek immuunsysteem en een andere darmflora hebben.

Maar hoe weet je dan op welke van de zeven niveaus je zelf een oplossing moet zoeken?

“Dat is een kwestie van uitproberen. Stress is bij iedereen anders, omdat we allemaal een uniek immuunsysteem en andere darmflora hebben – ook dat is trouwens cruciaal. En er is een verschil tussen mannen en vrouwen. Dat is enerzijds maatschappelijk – mannen erkennen nog minder dan vrouwen dat ze gevoelig zijn voor stress – maar er is ook een biologisch en evolutionair verschil.”

Als vrouw heb je sowieso meer stress, volgens Jurgen: “Dat komt weer door hormonen. Oestrogeen jaagt stress niet alleen op, maar zorgt er ook voor dat stress langer wordt vastgehouden. Testosteron is juist een stress-remmer.” Bovendien gaan we er anders mee om. Mannen zijn al sinds de prehistorie gewend om te vechten en gaan ook nu nog eerder tegen een boksbal rammen. “Vrouwen hebben de neiging om vooral veel te gaan praten als ze stress hebben. Dat helpt niet.”

Hoeveelheid mensen met burn-out explosief gestegen

Momenteel is Jurgen bezig met het oprichten van een Centrum voor Stressologie, waarmee hij online en offline cursussen wil geven om mensen met stress en burn-outs te helpen. En het liefst zo snel mogelijk: van 2015 tot 2017 steeg het aantal werkende vrouwen met een gediagnosticeerde burn-out al van 9,4 procent naar 15 procent. Onder mannen ging het van 6 procent tot 9 procent, volgens onderzoek van Nyenrode.

En hoewel het met Jurgen inmiddels goed gaat, leert hij zelf ook nog elke dag wat bij. “En ik pas alles toe in mijn eigen leven. Toen jij belde, at ik bijvoorbeeld pure chocola. Daar zitten heel veel neurotransmitters in en die maken je blij.”

Meer weten? Op centrumvoorstressologie.nl vind je informatie over Jurgens benadering en zijn boek. 

Meer lezen over stress?

Handige tips en inspirerende interviews ontvangen? Schrijf je in voor de Bedrock Weekly!