Waarom het je niet lukt je smartphone weg te leggen

Hoe technologiebedrijven ons massaal verslaafd maken aan een apparaatje

Lukt het je niet om die smartphone weg te leggen? Niet zo gek, technologiebedrijven gebruiken sneaky trucjes om jou zo verslaafd mogelijk te maken.

Dat je je telefoon voelt trillen in je zak terwijl je ‘m niet eens bij je hebt. Zenuwachtig worden op het moment dat je batterij onder de tien procent batterij komt. Quality time met je partner inplannen en vervolgens de hele avond gedachteloos en woordeloos naast elkaar swipen op de bank. Het zijn ietwat treurige situaties. Maar wel situaties die we herkennen sinds de smartphone zo’n tien jaar geleden ons leven binnenkwam.

Als technologiejournalist voor NRC en Elsevier zag Wouter van Noort niet alleen de positieve kanten van de smartphonerevolutie, maar ook de keerzijde. Zijn eigen obsessieve schermgedrag vormde de inspiratie voor het boek ‘Is daar iemand?’. Daarin beschrijft hij hoe het kan dat de smartphone ons leven zo is gaan beheersen.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

“Er zitten simpelweg teveel trucjes in die apps ingebouwd die je steeds weer terug laten komen. De sociale druk die ontstaat door de gebruikte psychologische mechanismes, zorgen er bovendien voor dat het bijna onmogelijk is om je aan die manipulatie te ontworstelen. Tenzij je radicaal met je gebruik stopt.”

Heb jij weleens geprobeerd je smarthonegebruik te minderen? Waarschijnlijk lukte dat amper. Niet zo gek ook, want je bent in feite gewoon de psychologische speelbal van app-makers en technologiebedrijven. Zij stoppen hun apps, games en sociale media-platforms zo bomvol verslavende elementen dat je altijd terug zult komen voor meer. Van Noort: “Daar hebben ze bovendien enorme budgetten voor. Er zijn ook genoeg wetenschappelijke onderzoeken die ze kunnen raadplegen om te zorgen dat hun trucjes ook echt werken.”

Ik experimenteer met smartphoneloze zaterdagen en mijn slaapkamer is inmiddels een strikt smartphone-vrij gebied

Waarschijnlijk ken je de trucs wel. De pushberichten die om de zoveel tijd op je scherm verschijnen. De rode bolletjes die ‘nieuw bericht’ schreeuwen en je zowat dwingen om de app in kwestie te openen. En dan zijn er nog allerlei manieren waarop platforms als Facebook en Instagram berichten die veel sociale druk veroorzaken voorrang geven. Van Noort: “Als iemand op Facebook een profielfoto update, zal dat bericht altijd hoog in de tijdlijn van al je Facebookvrienden komen. Zo ontvang jij veel likes en reacties. En die sociale beloning zorgt ervoor dat je sneller geneigd bent om terug te komen.”

Van Noort herkent het probleem zelf ook. Verschillende dingen probeerde hij al om zijn smartphonegebruik te verminderen. “Ik experimenteer bijvoorbeeld met smartphoneloze zaterdagen en mijn slaapkamer is inmiddels een strikt smartphone-vrij gebied. Toch merk ik dat mijn gemiddelde gebruik nog steeds niet achteruit gaat. In tijden dat ik druk en en gestrest ben, merk ik zelfs dat mijn gebruik een beetje stijgt. Daarom denk ik er zelfs over om bijvoorbeeld helemaal met Facebook te stoppen, hoe theatraal en radicaal ik dat eigenlijk ook vind.”

In zijn boek beschrijft Van Noort ook andere methodes om je aan de verslavende mechanismes achter apps te ontworstelen. Zo is er de methode van de Australische psychologe Jocelyn Brewer, die draait om drie M’s. Dat je ten eerste Mindful moet worden over je smartphonegebruik. Als je dat vervolgens bent, kun je je afvragen of dat gebruik ook Meaningful is. En als je constateert dat je twee uur per dag nutteloos door Facebook scrollt, kun je denken aan Moderate. Oftewel: je gebruik afbouwen. Dit kan bijvoorbeeld door het introduceren van smartphoneloze zaterdagen en vakanties, de telefoon te bannen uit je slaapkamer of het deïnstalleren van de Facebook-app. Van Noort: “Maar dan alsnog is het dus heel lastig om dat ding weg te leggen. Dat merk ik zelf ook.”

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Het grootste probleem is namelijk dat die nuttige dingen die we op onze telefoon doen vaak overlopen in nutteloze dingen. Van Noort: “Als jij een route aan het plannen bent via Google Maps of een afspraak in je agenda zet, word je alweer afgeleid door een nieuw pushbericht of rood bolletje. Voor je het weet zit je weer een half uur door Instagram te swipen.”

Psychologen en psychiaters debatteren al sinds de jaren negentig of internetverslaving nu wel of niet bestaat. Maar die vraag blijkt lastig. Van Noort: “Anders dan heroïne zijn smartphones natuurlijk ook best wel nuttig. Daarom is het lastig vast te stellen wanneer iets een verslaving is. Voor mij maakt die vraag ook niet zoveel uit. Als ik op een licht obsessieve manier met mijn telefoon bezig ben, terwijl ik dat liever anders zou zien, telt dat voor mij al als een rode vlag.”

We merken dat onze tijd steeds meer wordt ingepikt door onze smartphone én we merken dat de negatieve gevolgen daarvan steeds zichtbaarder worden

Waarom is dat overmatige smartphonegebruik dan eigenlijk een probleem? Van Noort: “Tijd is een niet hernieuwbare bron. Elk uur dat je op je smartphone kijkt, kun je niet besteden aan andere dingen. Het gevolg daarvan is dat we amper meer boeken lezen, nauwelijks geconcentreerd aan een stuk door kunnen werken, ons zelden meer vervelen en nooit meer de tijd nemen om eens lang en diep na te denken. We merken dat onze tijd steeds meer wordt ingepikt door dat ding én we merken dat de negatieve gevolgen daarvan steeds zichtbaarder worden.”

Geen heel rooskleurig beeld dus, want het ziet er niet naar uit dat technologiebedrijven hun verslavende trucjes achterwege gaan laten. Van Noort ziet wel een tegenreactie ontstaan. Van Noort: “Tijd is een eindige resource, dus het kan op een gegeven moment niet méér worden dan het is. We kunnen moeilijk vierentwintig uur per dag op een schermpje kijken. Het blijft natuurlijk een beetje koffiedik kijken, maar ik denk dat het gaat zoals met zoveel nieuwe technologieën. Eerst gaan we er helemaal in op, dan komt er een vrij radicale tegenbeweging en vervolgens balanceert dat weer uit. Er komt een tijd waarin we gebruik kunnen maken van de voordelen van smartphones én ons dermate bewust zijn van de nadelen dat we er op de juiste manier om mee kunnen gaan.”

Wouter van Noort – Is daar iemand? Hoe de smartphone ons leven beheerst. 224 pagina’s. 16,99 euro

Meer lezen?

Deze apps houden precies bij hoe verslaafd jij bent aan je smartphone

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.