Waarom ik me soms schaam voor mijn vriendin

Het komt regelmatig voor dat ik na een grapje ongemakkelijk op mijn stoel begin te schuiven

Eén botte opmerking of onhandige opmerking et voila… het schaamrood staat me op de kaken. Logisch als het om mezelf gaat, maar waarom schaam ik me ook voor het gedrag van een vriendin?

Ik heb een vriendin die nogal, eh, uitgesproken kan zijn. Waar ik binnen enkele seconden in een nieuwe groep een analyse op de omgeving heb losgelaten en mijn gedrag daar snel op aanpas, is zij altijd zichzelf. Iets wat ik negen van de tien keer bewonder, maar soms ook behoorlijk ongemakkelijke situaties op kan leveren. Dat ‘zichzelf zijn’ houdt namelijk ook in: geen enkel blad voor de mond nemen, zeggen wat ze denkt zonder daarbij rekening te houden met anderen en een bepaalde vorm van ironische humor die niet bij iedereen even goed valt.

Het komt dus regelmatig voor dat ik na een grapje ongemakkelijk op mijn stoel begin te schuiven. Soms ga ik zelfs proberen háár grap uit te leggen. Simpelweg omdat mij die opgetrokken wenkbrauw van de toehoorder (in tegenstelling tot de grappenmaker zelf) wél opvalt. “Jij schaamt je gewoon veel te snel,” zei mijn vriendin toen ik daar eens over begon.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

En daar zit misschien wel wat in. Ik schaam me om de meest onbenullige dingen: als mijn laptop per ongeluk hardop muziek af begint te spelen op een stil kantoor of als ik iets onnozels zeg in een vergadering. Maar ik schaam me dus óók voor het gedrag van anderen. Als mijn botte vriendin een opmerking maakt, als mijn tafelgenoten in een restaurant nét iets te hard praten en zelfs als een ober per ongeluk een vol dienblad over een klant heen kiepert.

Mensen met een groot inlevingsvermogen voelen sneller plaatsvervangende schaamte dan mensen die minder empathisch zijn

De functie van schaamte is bekend. Het geeft ons informatie over hoe we presteren ten opzichte van de bestaande normen en waarden. Kortom; wanneer we iets doen wat sociaal gezien niet handig is, schamen we ons zodat we het een volgende keer niet meer zullen doen. Maar wat is het nut van plaatsvervangende schaamte? We kunnen immers moeilijk het gedrag van een ander corrigeren.

Laura Müller-Pinzler is neurowetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde vorig jaar op het onderwerp schaamte. Uit haar onderzoek bleek dat mensen met een groot inlevingsvermogen sneller plaatsvervangende schaamte voelen dan mensen die minder empathisch zijn. Als je het schaamrood op de kaken hebt staan wegens gedrag van een ander is hetzelfde hersendeel actief als bij het inleven in een ander.

De kans op plaatsvervangende schaamte is groter wanneer degene die in jouw ogen iets gênants doet dichterbij je staat. Denk maar even terug aan je tienertijd, waarin je waarschijnlijk meerdere keren door de grond hebt willen zakken om je vader’s dad jokes of je moeder’s overmatige interesse in je vriendje.

In haar onderzoek deed Müller-Prinzler testen met twee bijzondere groepen. Daaruit bleek dat mensen met sociale angsten – die zich sowieso al superbewust zijn van hun omgeving – zich voortdurend schamen voor anderen. De hersenstructuur die hierbij actief wordt raakt bijna oververhit. Mensen die een bepaalde vorm van autisme hebben daarentegen schamen zich zelden voor anderen. Dit komt doordat mensen in het autismespectrum over het algemeen een kleiner inlevingsvermogen hebben.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Nog een openbaring uit het onderzoek: hoe hoger de zelfwaardering, hoe minder last je hebt van (plaatsvervangende) schaamte. Die ietwat botte vriendin van mij? Die heeft er allang geleden vrede mee gesloten dat er mensen zijn die haar leuk vinden en mensen die haar minder kunnen waarderen. Het kan haar niet zoveel schelen wat anderen van haar denken. En dus schaamt ze zich minder snel.

Hoewel ik me persoonlijk altijd íets zal blijven aantrekken van wat anderen denken – en dat ook niet per definitie een negatieve eigenschap vind – merk ik dat haar recht-voor-zijn-raap houding mij ook inspireert. Ik durf meer voor mezelf op te komen en zeg vaker eerlijk wat ik vind. En hoewel ik me nog steeds snel kan schamen, kan ik mezelf er ook sneller aan herinneren dat het allemaal niet zoveel uitmaakt.

Een levenshouding die zo gek nog niet is.

Meer lezen?

Dit is trouwens de reden dat je rood wordt als je je schaamt.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.