Niemand weet wat de waarheid is

Tanja Terstappen 13 jun 2017 Mind

In een pittige discussie proberen we elkaar te overtuigen of onderuit te halen met 'de waarheid'. Uit onderzoek zijn namelijk allemaal dingen gebleken, is vaak het argument. Toch zijn er genoeg deskundigen die de waarheid an sich durven te betwisten.

“Alle beschrijvingen van de werkelijkheid zijn tijdelijke veronderstellingen,” aldus de Boeddha. En ook onze redacteur Tom Hofland vroeg zich eerder af: ‘Wat is echt?’. (Ja Tom, je wordt in één adem genoemd met de Boeddha.) Hij haalde daarbij Plato aan en zijn filosofie over mensen die leefden in een grot en nog nooit iets daarbuiten hadden ervaren.

Voor deze mensen zou het buiten hun voorstellingsvermogen liggen dat er iets anders dan die grot bestaat, laat staan te geloven dat ze hun hele leven een halve waarheid hebben gezien. Een persoon die het lukte om uit de grot los te breken en terugkwam met grootse verhalen over de wereld erbuiten, werd voor gek aangezien.

Terecht vraagt Tom zich af in zijn artikel: hoe weten we eigenlijk dat wij niet in zo’n soort grot zitten? En als iemand meer dan deze wereld heeft gezien, verklaren we die dan ook voor gek?

Iets is wetenschappelijk bewezen, is het dan waar?

Wanneer is iets echt? Wanneer is iets de waarheid? Als het bewezen is? Maar wanneer is het dan bewezen? Als iets bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzocht is, gaan we ervan uit dat het waar is. Maar als dingen zijn aangetoond, wil dat niet per se zeggen dat het niet meer te betwisten valt.

Dat vindt filosoof Coen Simon, die werd geïnterviewd door Filosofie Magazine. Hij is kritisch over claims op de waarheid. Volgens Simon wordt onze ‘subjectieve mondigheid’ onderdrukt door waarheden van de wetenschap en van factcheckers. Mensen vinden het vaak moeilijk om iets in te brengen tegen deze claims: “Als we iets willen beweren, relativeren we het bij voorbaat want het is ‘maar’ onze subjectieve mening.”

Volgens Simon is ons oordeel belangrijker dan ‘feitjes’: “We gaan uit van het idee dat de wetenschap alles weet, maar het probleem van zo’n aanname is dat je de oordeelskracht van een vrije burger die een eigen mening mag hebben langzamerhand ondermijnt.”

En bovendien zijn wetenschappelijke feiten iets heel anders dan de ‘waarheid’, aldus Simon: “Zelfs de hardste wetenschappelijke feiten zijn geen waarheden, maar zekerheden. Dat wil zeggen, ze zijn alleen tot op falsifieerbare hoogte waar. Een feit dat in theorie niet weerlegd kan worden is geen feit, maar een tautologie – een ronde cirkel.”

We zien slechts een deel van de échte wereld

Hoogleraar cognitieve wetenschappen aan de University of California Donald Hoffman gaat nog een stapje verder. Volgens hem zijn mensen überhaupt niet in staat de wereld écht waar te nemen.

Aan Brandpunt+ vertelde hij: “Onze zintuigen en capaciteiten zijn begrensd. Dit terwijl de wereld om ons heen vreselijk ingewikkeld is. Onze hersenen moeten het merendeel van die wereld dan ook negeren, of drastisch versimpelen. Wat we zien, zijn dan ook slechts symbolen die de waarheid representeren.”

Hoffman legt uit dat andere soorten de wereld totaal anders waarnemen, en dus een compleet andere ‘waarheid’ ervaren: “Wat vogels waarnemen, is totaal anders dan wat jij en ik zien. Zo hebben duiven vier kleurreceptoren. Mensen hebben er drie. Duiven zien ultraviolet; wij niet. Dus nemen wij veel minder kleuren waar dan vogels. Er is een hele wereld van perceptie en communicatie waar wij geen weet van hebben, en geen deel van kunnen uitmaken.”

We kunnen nooit helemaal weten wat écht is, omdat we daar gewoonweg de skills niet voor hebben.

Meer lezen?

Geloof niet alles wat je denkt.

Reageer op artikel:
Niemand weet wat de waarheid is
Sluiten