Waarom hebben we eigenlijk zo veel negatieve gedachten over onszelf?

Negatieve gedachten zitten diep geworteld

Op sommige dagen is alles wat je doet, een bewijs voor je misluktheid. ‘Zie je wel, ik kan niet eens thee drinken zonder te morsen, wat ben ik toch stom. En kijk mijn ongemakkelijke reactie op dat compliment nou; ik snap niet dat ik überhaupt nog vrienden heb. Maar ach, die vinden me vast ook weer niet zó aardig.’ Waarom denken we eigenlijk zo negatief over onszelf?

Om die vraag maar meteen te beantwoorden: helaas, er is niet zomaar één reden aan te wijzen voor onze negatieve gedachten. Vaak is het iets uit onze jeugd, bijvoorbeeld als we gepest zijn of opgroeiden met heel kritische ouders. Maar er zijn ook andere redenen. Zo kun je bijvoorbeeld een negatief zelfbeeld creëren als je jezelf te veel gaat vergelijken met al die perfecte mensen in de media. Deels ligt het zelfs aan onze genen of we wel of niet gevoelig zijn voor het ontwikkelen voor negatieve gedachten, schrijft psycholoog Seth J. Gillihan.

Zelfversterkend

Hoewel de hoeveelheid en het soort negatieve gedachten dus afhangen van onze genen en gebeurtenissen in ons leven, zijn twee dingen bij iedereen hetzelfde: onze negatieve gedachten zijn terug te leiden tot een aantal kernideeën, en ze zijn zelfversterkend. Een kernidee is een soort mening, maar wel één die we aannemen als een feit. Sommige mensen weten net zo zeker dat ze mislukt zijn als dat een roos rood is.

Als we eenmaal overtuigd zijn van zo’n idee, is het heel moeilijk om er vanaf te komen – al helemaal omdat de ideeën dus ook nog zelfversterkend zijn. We denken namelijk de hele tijd dingen die een bewijs zijn voor het idee, waardoor het idee alleen maar sterker wordt. Een voorbeeld: als één van je kernideeën is dat je een kluns bent, zorgt dat idee ervoor dat je dingen denkt als ‘pf, ik kan niet eens thee drinken zonder te morsen’. Die gedachte zorgt er dus voor dat je bewijs hebt voor je idee, en de volgende keer precies dezelfde gedachten zult hebben, aldus Gillihan.

Dit vind je misschien ook interessant: Piekeraars opgelet, zo stap je uit een negatieve gedachtespiraal (volgens onderzoek).

Kernideeën aanpakken

Eigenlijk ligt het probleem dus niet bij de negatieve gedachten, maar bij de kernideeën die daaraan voorafgaan. We hebben alleen vaak niet in de gaten dat die ideeën bestaan, omdat we er zo aan gewend zijn dat we ons nooit afvragen of er misschien ook een mogelijkheid is dat ze niet waar zouden zijn. Toch zul je eerst je kernideeën aan moeten pakken als je je negatieve gedachten wilt omdraaien in positieve.

Dat is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar het is in ieder geval belangrijk om eerst uit te vinden wat je kernideeën nou zijn. Hoe dan? Simpel: volg gewoon het spoor van negatieve gedachten door je steeds af te vragen waarom je dat denkt. Daarna kun je gaan bedenken of je het eigenlijk (nog) wel eens bent met je kernideeën. Je bent een heel stuk veranderd sinds je ze ontwikkelde, waarschijnlijk in positieve zin. Werkt dat niet, dan kun je proberen om actief het tegenovergestelde te denken óf de mening van anderen te vragen.