We zijn minder eenzaam dan we denken (vooral op jongere leeftijd)

Is er een epidemie van eenzaamheid?

Iedereen weet hoe het voelt om (tijdelijk) eenzaam te zijn. Als je iets aan iemand wil vertellen, is er niemand die je kunt appen; als je iets leuks wil doen, heeft iedereen het te druk met andere dingen. Althans, dat lijkt zo. We voelen ons eenzamer dan ooit, maar zijn we dat ook?

Het klinkt natuurlijk logisch: vroeger, enkele decennia geleden, heerste er veel meer een familiecultuur in Nederland. Als je thuis was, zat je niet op je kamer achter een computer, maar in de woonkamer met mensen van wie je hield. Hoewel ons aantal ‘sociale contacten’ toegenomen is door social media, is het nog maar de vraag hoe dat met het aantal échte vrienden gesteld is.

Erger dan obesitas

Niet zo goed, volgens de American Psychological Association. Die organiseerde niet voor niets een congres over ‘de epidemie van eenzaamheid’. Dat was nodig, vond de APA, omdat sociale isolatie, eenzaamheid en alleen leven een effect hebben op vroegtijdig overlijden. Meer effect dan dingen als obesitas zelfs. Er is ook een verklaring voor: de witte bloedcellen, die onderdeel zijn van je immuunsysteem, werken minder goed als je eenzaam bent.

Klinkt heftig? Vinden wij ook. En de zorgen van de APA worden ondersteund door cijfers. Het aantal ‘persoonlijk vertrouwelijken’ van Amerikanen is afgenomen van 2,94 mensen in 1985 naar 2,08 in 2004, wordt gesteld in een artikel in The Atlantic Monthly. 25 procent van de ondervraagden zegt niemand te hebben om belangrijke dingen mee te spreken, 20 procent sprak over slechts één iemand.

Sterk eenzaam

In Nederland zit dat wel iets anders, vond de Volkskrant vorige maand. Hoewel we ons allemaal zorgen maken over eenzaamheid (volgens 71 procent van de Nederlanders is eenzaamheid een probleem), blijkt uit een enquête van TNS NIPO dat ‘slechts’ 11 procent van de bevolking sterk eenzaam is. Alsnog één op de tien mensen, maar veel minder dan wij zelf verwachten. Het CBS schrijft over een nog kleiner aantal van maar 4 procent. Naast ‘sterk eenzamen’ is er wel nog een (grotere) groep van ‘matig eenzamen’.

Hoewel het aantal eenzame mensen in de Verenigde Staten dus wel toegenomen lijkt te zijn, is dat in Nederland niet zo. Hoogleraar sociologie Theo van Tilburg zegt bijvoorbeeld dat 55-plussers zich in 2012 niet eenzamer voelden dan mensen van dezelfde leeftijd in 1992. ‘Er zijn zelfs voorzichtige aanwijzingen dat de ouderen van tegenwoordig een beter sociaal netwerk hebben, met een bredere basis van voornamelijk familie’, schrijft de Volkskrant.

Rond de 35

Dus ouderen zijn niet zo eenzaam als we denken, maar hoe zit dat met jongeren? Volgens het CBS is maar 2 procent van de jongeren tot 18 jaar sterk eenzaam, maar er is wel een piek rond 35 jaar. Volgens het Volkskrant-artikel komt dat bijvoorbeeld door scheidingen, werkloosheid en financiële problemen. De andere piek zit pas bij 75-plussers. Maar: ‘Dat is niet omdat ze oud zijn, maar omdat ze chronisch ziek zijn, in de rouw zijn over een partner, weinig geld te verteren hebben, laagopgeleid zijn of een niet-westerse achtergrond hebben en noem maar op’, zegt Arie Ouwerwerk van Coalitie Erbij, een samenwerking tussen organisaties die zich met eenzaamheid bezighouden.

Hoe het dan komt dat we toch denken dat we eenzamer zijn? Volgens Ouwerwerk hebben we tegenwoordig gewoon hogere verwachtingen van sociale relaties – en die worden dus lang niet altijd waargemaakt. En ja, we horen het je denken: komt dat dan ook door social media? Misschien deels, zeggen sommige onderzoeken. Eén studie zegt zelfs dat als je meer dan twee uur per dag op social media zit, je twee keer zoveel kans hebt om je sociaal geïsoleerd te voelen dan wanneer je dat niet doet.

Is er een oplossing?

Hoewel de oorzaak-gevolgrelatie eerder andersom lijkt te zijn, blijkt uit een Australisch onderzoek dat wordt aangehaald in het artikel van The Atlantic Monthly. Hoe eenzaam we zijn, zegt meer over de hoeveelheid tijd die we op Facebook doorbrengen dan andersom. Het verschilt overigens wel heel erg per ‘soort gebruik’ van social media. Als je actief communiceert via Facebook, bijvoorbeeld door reacties te geven en krijgen of door te chatten, kan dat eenzaamheid juist tegengaan. Maar als je het alleen maar gebruikt om te gluren in de (ogenschijnlijk o zo perfecte) levens van je vrienden, is er wél meer kans op eenzaamheid en depressie.

Dan rest er nog een laatste vraag: kunnen we iets doen tegen de al dan niet toenemende eenzaamheid in de wereld? Volgens onderzoek van kenniscentrum Movisie, zo schrijft de Volkskrant, moeten we vooral zelf voor een oplossing zorgen. Investeer in bestaande relaties met familie of kennissen, of probeer nieuwe relaties op de bouwen om minder eenzaam te worden. En: ‘Het aanbieden van sociale steun werkt minder goed tegen eenzaamheid dan programma’s waarbij eenzame mensen geholpen worden hun negatieve gedachten te doorbreken.’ Zo komen we dus toch weer bij positief denken uit.

Meer Bedrock

Is je vriend of vriendin vaak op reis? Tips om ermee om te gaan.