Kneden wij ons eigen geluk? Het antwoord: ja en nee

Moos Lamerus 14 sep 2017 Mind

Net zoals elk meningsverschil onvermijdelijk uitdraait op een Godwin (een vergelijking met nazi’s), zo leidt elke vraag over maakbaarheid tot een nature-nurture debat. Worden wij nu als onbeschreven blad geboren of ligt de aard van ons beestje al vast bij de conceptie?

Waar men elkaar vroeger nog hierover de hersens insloeg is men nu tot het standpunt gekomen dat nature-nurture geen tegenstelling is maar een intiem samenspel. De geciviliseerde onderzoeker richt zich daarom op het ontrafelen van dit samenspel om iets zinnigs te kunnen zeggen over de maakbaarheid van geluk.

Voor dit doel zijn tweelingstudies het lievelingsinstrument van de wetenschapper, en dan met name onderzoek naar tweelingen die niet in hetzelfde gezin zijn opgegroeid. Sorry? Ja, dit komt écht voor.

Wetenschappers zoals de Amerikaanse Sonja Lyubomirsky en onze eigen Meike Bartels maken gretig gebruik van deze bijzondere omstandigheden voor hun onderzoek. Door onder andere deze tweelingen te vergelijken met tweelingen die wél samen zijn opgegroeid kun je namelijk de relatieve invloed van genen en omgeving achterhalen.

De voorlopige conclusie is dat 40% van ons geluksgevoel ‘bepaald’ wordt door onze genen.1 Oftewel: 40% van de verschillen in hoe gelukkig mensen zijn, is te herleiden tot genetische variaties. Van de resterende 60% wordt slechts 10% verklaard door externe omstandigheden. Denk hierbij aan je familie, je milieu, je vrienden, je baan, enz. Dat laat nog 50% onverklaard.

Gedurende ons leven blijft ons geluksniveau zo goed als constant

Hebben we ons geluk dus voor een groot deel zelf in de hand? Helaas, pindakaas! Het werkelijke leven laat zien dat het niet zo eenvoudig is.

Gedurende ons leven blijft ons geluksniveau zo goed als constant. Meet iemands geluk als twintiger en drie decennia later kunnen we hetzelfde niveau verwachten. Dit voelt totaal niet zo in ons dagelijks leven maar in werkelijkheid schommelen we continu rondom een zogenaamde happiness setpoint.2

In de literatuur wordt dit terugkeren naar je setpoint verklaard door het proces van hedonische adaptatie. Of we nu een ongeluk krijgen, trouwen, of de loterij winnen, na verloop van tijd veren we als een elastiekje terug naar ons gemiddelde geluksniveau.3

Met het oog op de negatieve gebeurtenissen in ons leven is dit een geweldig mechanisme natuurlijk, maar het heeft een keerzijde. Het geldt ook voor die nieuwe auto, het krijgen van die felbegeerde promotie, of dat idyllische huisje met tuin; al deze dingen veroorzaken slechts een kortstondige piek in je geluksgevoel. Als je telkens maar weer op je eigen basislijn uitkomt lijkt geluk dus juist niet maakbaar te zijn. Hoe valt dit te rijmen met de eerder genoemde 50% om ons geluk te kunnen kneden?

Mijn stelling is dat we enerzijds in onze (Westerse) samenleving eigenlijk niet goed weten wat ons nu gelukkig maakt, en soms zelfs dingen najagen die ons ongelukkig maken. Anderzijds vereist elke duurzame verandering in het leven een enorme intrinsieke motivatie en een hoeveelheid energie die maar weinigen zullen hebben. Eenieder die een dieet probeert vol te houden kan dit beamen. Het bereiken van een blijvend gelukkiger leven lukt alleen als je er elke dag op de juiste manier aan werkt.

Wat is dan de juiste aanpak om duurzaam gelukkiger te worden en bestaat deze überhaupt wel? Dat antwoord verdient een eigen hoofdstuk, en misschien wel een eigen boek. Voor nu mijn antwoord: ja, geluk is maakbaar (tot op zekere hoogte), maar in de praktijk slechts voor de happy few.

1) Tellegen A., Lykken D.,, Bouchard T. Jr., Wilcox K.J.,, Segal N.L., Rich S. (1988) “Personality similarity in twins reared apart and together.” Journal of Personality and Social Psychology, 54(6):1031-9.
Lykken, D.,Tellegen A., (1996) “Happiness Is A Stochastic Phenomenon.” Psychological Science 7.3: 186-189.
2) Fujita, F., Diener, E. (2005). Life satisfaction set-point: Stability and change. Journal of Personality and Social Psychology, 88, 158-164.
3) Brickman, P., Coates, D., Janoff-Bulman, R. (1978). “Lottery winners and accident victims: Is happiness relative?” Journal of Personality and Social Psychology, 36(8), 917-927.

Meer lezen

Duurzaam geluk: wat is het en wat heb je ervoor nodig?

Reageer op artikel:
Kneden wij ons eigen geluk? Het antwoord: ja en nee
Sluiten