Jezelf zijn: waar begin je?

Wat bedoelen we in godsnaam als we zeggen dat we 'onszelf' willen zijn?

Laatst las ik een artikel in Psychologie Magazine met daarin tips om trouw te zijn aan jezelf. Ik hoor het vaker: dat het goed is om te allen tijde jezelf te blijven. Maar wie ben ik zelf dan eigenlijk? Hier wil ik normaal gesproken eigenlijk niet al te lang over na denken, net zoals ik niet wil nadenken over hoe groot het universum is, omdat ik daar na een paar minuten hartkloppingen van krijg.

Maar als je een artikel schrijft, heb je in ieder geval het kader van anderhalf A4 en ben ik dus gedwongen niet te diep en onsamenhangend na te denken. Dus, in de veilige context van deze pagina’s vraag ik me toch af: wat bedoelen we als we zeggen ‘jezelf zijn’?

Altijd mijzelf

Ik denk dat we het er wel over eens kunnen zijn dat we niet in elke situatie hetzelfde zijn. Ik ben op de bank bij mijn ouders anders dan met mijn vrienden in de kroeg. Voor mijn gevoel ben ik op allebei de momenten mijzelf, ook al gedraag ik me anders. En dat is dan ook wat ‘jezelf zijn’ zo moeilijk te definiëren maakt: het is een gevoelskwestie. Of je voelt het zelf (‘ik kon daar gewoon niet mijzelf zijn!’) of anderen voelen het bij je (‘je bent niet jezelf vandaag’).

Vaak zeggen we over een ander dat hij/zij niet zichzelf is als diegene een gespannen indruk maakt, of stiller of juist luidruchtiger is dan normaal. Kortom: als iemand zich afwijkend gedraagt van hoe wij diegene kennen.

Zo zeggen we ook tegen iemand die zenuwachtig is, voor bijvoorbeeld een sollicitatiegesprek, ‘ach, wees gewoon jezelf.’ Maar als het in iemands karakter besloten licht om zenuwachtig te zijn tijdens dit soort situaties, is iemand dan niet gewoon juist zichzelf wanneer die zenuwen beginnen te gieren?

Dit artikel vind je misschien ook interessant: Niemand weet wat de waarheid is.

Wees oprecht

Bedoelen we niet eigenlijk zodra we zeggen ‘wees jezelf’: wees ontspannen? Of bedoelen we dan dat iemand zich vooral niet anders voor moet doen dan hij of zij is? Bijvoorbeeld geen interesse veinzen in iets waar je geen interesse in hebt. Of slim proberen mee te praten terwijl je ergens geen verstand van hebt. Misschien is dat dan wat we eigenlijk bedoelen: wees oprecht.

Dit is ook min of meer de conclusie die door schrijfster Susan David in Psychology Magazine wordt getrokken: je voelt je niet ‘jezelf’ wanneer je dingen doet waar je eigenlijk geen waarde aan hecht, of je gedraagt je op een manier waarop je je niet wil gedragen.

‘Het volgen van je eigen pad is de kunst om te leven volgens je persoonlijke waarden, de overtuigingen en het gedrag die je betekenis en voldoening ge­ven – en niet naar de waarden die je zijn opgelegd door anderen; niet naar wat jij denkt waar je om zou moeten geven, maar waar je oprecht om geeft.’

David geeft daarbij het voorbeeld van de regisseur Tom Shadyac: hij werkte met grote namen als Jim Carrey en regisseerde een aantal kaskrakers zoals Bruce Almighty. Hij woonde op een enorm landgoed en had volgens de maatstaven die we over het algemeen hanteren ongekend veel succes. Toch voelde Shadyac dat het allemaal nogal leeg voelde. Natuurlijk was het prettig om met privé vliegtuigen de wereld rond te kunnen vliegen, maar hij kreeg er een onbestemd gevoel door. Hij besloot o.a. kleiner te gaan wonen en geld te stoppen in projecten waar hij zich persoonlijk mee verbonden voelde. ‘Ik heb niet alles opgegeven. Ik heb gewoon gekeken naar mijn behoeften en daar naartoe gewerkt,’ zegt hij in een interview.

Het is in het leven vaak fijn om de makkelijke, comfortabele weg te kiezen, maar toch voelen we ons daar vaak een beetje leeg bij. Het gaat knagen als we dingen doen waar we eigenlijk geen voldoening uit halen, maar die wel makkelijk zijn. Misschien is het daarom slim om eens naar je eigen leven te kijken zoals Shadyac. Natuurlijk heb je waarschijnlijk geen privé vliegtuigen en landhuizen om weg te doen, maar misschien zijn er wel dingen die je uit gemak blijft doen terwijl je eigenlijk weet dat je het anders zou willen. Oprecht zijn tegenover jezelf over waar je behoefte aan hebt: ook als het niet de makkelijkste weg is. Met andere woorden: jezelf zijn. Volgens Shadyac en David de weg naar voldoening.