Ik vertrek: wat ik leerde van dit programma

Tom Hofland 7 apr 2017 Mind

Ik heb twee schilderijen boven mijn bed van persoonlijke helden. Iconen, als je ze zo wilt noemen. De één is van een roodharige puber die ik ooit in de trein tegenkwam. De ander is een portret van Sjaak. Over een zwart montuur en een dikke grijze snor kijkt hij op mij neer terwijl ik dit schrijf.

Mijn beste herinnering aan Sjaak laat zich beschrijven als een heilig visioen. Stel je een veld voor in de grensstreek van Hongarije. De grond wit en gebarsten van de kou. De winteravond valt, en in het midden van het veld staat Sjaak. Zijn haren die ooit fier overeind stonden hangen sluik langs zijn gezicht. Hij is vermoeid, zijn oude rug doet pijn. Hij draagt een lange oude jas die doet denken aan de jas van een officier uit tijden die wij ons niet kunnen herinneren. Weer een steek in zijn rug, maar hij steekt de schep in zijn hand met kracht in de aarde. Sjaak ploegt de tuin om. Voor de zomer moet hier een camping staan.

Het bovengenoemde beeld komt uit de serie ‘ik vertrek’, waarin Nederlanders gevolgd worden die hun heil in het buitenland besluiten te zoeken. Vaak beginnen ze een camping of bed & breakfast (een pannenkoekenbar in Gambia was in het seizoen een welkome uitzondering), maar het gaat natuurlijk altijd mis. Smullen geblazen dus voor ons kijkers.

Als kijker voel ik me nu heel slim en verheven

Sjaak en Irma uit Tweede Exloërmond besluiten op een dag dat het wel welletjes geweest is in Nederland en gaan op marktplaats op zoek naar een huisje. Per toeval stuitten ze op een oud pand in Hongarije. Ze kennen het land niet, spreken de taal niet, maar ze worden verliefd op het kleine fotootje. Ze besluiten, binnen het uur, het huis te kopen en te vertrekken.

Als kijker voel ik me nu heel slim en verheven. ‘Hoe kun je dit als weldenkend mens besluiten?’ is wat je denkt als je Sjaak en Irma in hun autootje ziet stappen. Ze mogen van de makelaar niet eerst gaan kijken bij het huis, maar worden verwacht direct het contract (dat in het Hongaars is opgesteld) te tekenen. Sjaak en Irma tekenen, als twee zenuwachtige maar blije kinderen. Ik wrijf in mijn handen: dit wordt genieten.

Vervolgens begint de rampspoed, precies zoals verwacht. De makelaar blijkt, natuurlijk, niet te vertrouwen. Het beloofde land wat bij het huis zou zitten blijkt de helft kleiner dan gedacht. Het huis zelf is een bouwval: het dak gestut met krantenpapier. Ik zou al huilend in de berm zijn gaan liggen, maar ik zit op de bank als een koning die lacht om zijn sullige narren. ‘O, o die Sjaak’ denk ik terwijl ik nog een handje pinda’s pak.

Maar langzaam maar zeker, begin ik mij onwennig te voelen. Ik wacht op het breekpunt. Op het moment waarop Sjaak zich met tranen in zijn ogen tot de camera wendt en zegt ‘ik doe het niet meer.’ Maar Sjaak zal niet breken voor mijn kijkplezier. Terwijl hij naar de ruïne kijkt die zijn boerderij blijkt te zijn, en ik hoop dat hij zijn haren uit zijn hoofd zal trekken zegt hij ‘Ja, dat ziet er wel grappig uit.’

Ik zie Sjaak door de aflevering heen steeds verder aftakelen. Er begint zich een baard te vormen op zijn gladgeschoren gezicht. Zijn grijze haren groeien lang, en zijn rug begint het langzaam te begeven terwijl hij met een glimlach werkt. Hij draagt nog net geen kruis en doornkrans. Hoe meer Sjaak zich vol optimisme door zijn lijden beukt, hoe kleiner ik mijzelf voel.

Terwijl Irma schoorvoetend toegeeft dat ze niet weet of het allemaal wel goed komt, schuifelt Sjaak voorbij en spreekt de onvergetelijke woorden ‘als het vandaag niet af komp, komp het morgen wel af.’

Een werkelijke held is iemand die inspireert om beter te zijn

Ik ben hem gaan geloven, die Sjaak. En hij had gelijk: het kwam af. Waar ik hoopte dat ik een avondje kon lachen om slecht doordachte toekomstplannen, leerde ik een wijze les: er is geen sterkere macht dan een hard werkende optimist.

Een werkelijke held is iemand die inspireert om beter te zijn. Daar komt geen superkracht aan te pas. In tegendeel: de mens die zonder superkrachten en met alle menselijke tekortkomingen zichzelf overstijgt is pas een ware held. Dat is iemand die de lat hoog legt, waar we ons aan op kunnen trekken; ons mee zouden willen meten.
Daarom hangt Sjaak nu boven mijn bed en denk ik bij elke deadline: ‘als het vandaag niet af komp, komp het morgen wel af.’

Meer lezen

Waarom een compliment meer motiveert dan een cash bonus.

Reageer op artikel:
Ik vertrek: wat ik leerde van dit programma
Sluiten