Hoe algoritmes ons leven gaan bepalen (en waarom we ons daar beter op moeten voorbereiden)

Politici zouden niet achteruit, maar vooruit moeten kijken

Onlangs stopte Facebook met een kunstmatige intelligentie-project nadat de robot in een eigen (zelfbedachte) codetaal begon te communiceren die niet te ontcijferen was door de onderzoekers. Creepy much? Toch kunnen we maar beter aan dit soort berichten wennen. Volgens de Israelische auteur Yuval Noah Harari zal de mens zoals we die kennen verdwijnen. Technologie zal het overnemen.

Dit schrijft Harari in zijn nieuwste boek ‘Homo deus’. Daarin betoogt hij dat we na de agrarische, wetenschappelijke en industriële revolutie middenin een technologische revolutie zitten. En dat betekent in een notendop dat algoritmes in de toekomst de dienst uit zullen maken. De grote vraag: waarom is dit geen veel groter onderwerp op de politieke agenda?

Die transitie is namelijk geen science fiction, maar momenteel al volop aan de gang. Denk aan jouw eigen afhankelijkheid van apps als 9292OV of Google Maps. En dan is er nog Tinder, Happn, betaalapps, social media, buienradar, sportapps, apps om eten mee te bestellen. Nou ja, you know the drill. Technologie maakt nu al een groot onderdeel uit van ons leven.

Volgens Harari zal het niet lang meer duren voordat algoritmes nog belangrijker voor ons worden. Denk: ze zullen bepalen welke studie je zou moeten kiezen, op welke baan je moet solliciteren en welk boek je wil lezen.

Voordelen van algoritme take over

Die algoritme-overname van ons leven levert natuurlijk voordelen op. Zo hoeven we in principe nooit meer in de file te staan als we een app gebruiken die ons vertelt welke route we moeten nemen om die te ontwijken. Volgens Harari zullen de meest ingrijpende veranderingen bovendien plaatsvinden in het menselijk lichaam. Te beginnen met biometrische sensoren die onze gezondheid nauwkeurig meten, waardoor bijvoorbeeld kanker in een vroeg stadium kan worden ontdekt. Dit soort technieken zullen we over een aantal jaar volkomen normaal vinden.

Gezonder en langer leven dankzij technologie klinkt niet verkeerd. Toch schetst Harari geen louter rooskleurig toekomstplaatje in zijn boek. Net als tech-ondernemer Elon Musk waarschuwt hij ook voor technologische ontwikkelingen. Want de Cruijffiaanse wijsheid ‘elk voordeel heb z’n nadeel’ is ook hier van toepassing.

Grootste ongelijkheid aller tijden

Die focus op technologie kan ook de verkeerde kant op slaan. Het is niet moeilijk om te bedenken hoe algoritmen en robots verkeerd ingezet kunnen worden als ze in verkeerde handen vallen.

En als sollicitanten op basis van algoritmes worden aangenomen, wat betekent dat dan voor de niet-perfecte mens met krassen op de ziel (en ongetwijfeld het cv)? Volgens Harari zijn we hard op weg naar de grootste ongelijkheid aller tijden. Rijke mensen kunnen sleutelen wat ze willen en hebben in technologisch opzicht zo’n grote voorsprong op armen dat ze bijna niet meer in te halen zijn. “Rijke kinderen zullen slimmer, creatiever en sterker zijn dan arme,” zegt Harari in NRC.

Hallo politiek?

Niemand zal zulke ongelijkheid toejuichen. Toch doen we nog bar weinig om te voorkomen dat de toekomst ook echt deze richting op gaat. Want natuurlijk kunnen we de toekomst wel beïnvloeden, stelt Harari. Het enige probleem? Politici snappen zo weinig van technologie dat ze de gevaren niet inzien óf niet willen inzien.

Tijdens verkiezingstijd hoor je vrijwel niks over kunstmatige intelligentie, robotisering of algoritmes, terwijl juist dát de relevante onderwerpen voor nu zijn. In plaats van vooruit wordt in de politiek achteruit gekeken. Dat is logisch, want stemmen trekken doe je door het te hebben over stabiliteit en zekerheid. Een science fiction-verhaal helpt de campagne niet echt.

Het probleem: dit is geen science fiction. Deze technologische revolutie is al volop aan de gang. Vrij Nederland vroeg Harari naar nieuwe definities voor zeven kernbegrippen uit onze levens. Wie ze doorleest, begrijpt hopelijk waar de volgende verkiezingen over moeten gaan.

In 2050…

‘…is de menselijke natuur niet langer de grote constante van de geschiedenis en van onze lichamen. Verlangens en emoties zijn nu op maat gemaakte designer products.’

‘…is geluk nog altijd ongrijpbaar, want ook al kunnen we de lichamen en hersenen van mensen manipuleren, we begrijpen nog steeds weinig van hoe de menselijke geest in elkaar steekt.’

‘…draait het goede leven om de mate waarin je erin slaagt de technologie in te zetten om je doelen te bereiken, in plaats van toe te staan dat technologie ze dicteert.’

‘…is privacy in strijd met de gezondheid en zullen de meeste mensen graag hun privacy opgeven om er veel betere gezondheidszorg voor terug te krijgen.’

‘… is liefde een biochemisch fenomeen en laten de meeste mensen het aan Google over om hun geliefden en echtgenoten uit te kiezen, omdat Google hen veel beter kent dan ze zichzelf kennen.’

‘…is geweld zeldzamer dan ooit, maar de angst ervoor groter dan ooit.’

‘…is democratie een verouderd politiek systeem dat het aanmerkelijk goed deed in de twintigste eeuw, maar dat een serieuze transformatie nodig heeft om de omstandigheden van de eenentwintigste eeuw aan te kunnen.’

Meer lezen

Hoe digitale technologie ons angstig en gestrest maakt.