Het gevaar van een vaste identiteit

Tom Hofland 9 apr 2018 Mind

Wie ben je? Stel deze vraag aan een vreemde en het antwoord zal waarschijnlijk bestaan uit één van de volgende twee keuzes: A) Ik ben [naam ] uit [plaats] en ik houd van [hobby]. Of B) ik ben [beroep].

Als je geen genoegen neemt met dit antwoord zou je door kunnen vragen: ‘is dat werkelijk wie je bent?’. De vreemde vindt je nu een wijsneus, maar zal je toch van wat extra informatie voorzien: van welke muziek hij houdt; welke sport hij beoefende als kind, en misschien zal hij zelfs in een gulle bui zijn idealen of dromen prijsgeven.

En zo komen we er nog steeds niet achter wie iemand precies is, maar wel wat de Nederlander onder identiteit verstaat: een verhaal. Je bent een som van je geschiedenis en toekomstdromen.

Nou, is dat niet zo? Weet ik het soms beter? Ben je mal. Voor hetzelfde geld is dat precies wat identiteit is. Het enige waar ik me lichtelijk tegen wil verzetten is het idee van een vaste identiteit: een onveranderlijke, eeuwige identiteit die niet kan en mag veranderen. Op individueel vlak, maar vooral ook als we het over onze nationale identiteit hebben. ‘Het verhaal van de Nederlanders.’

De Nederlandse identiteit

In de weken voor de verkiezingen was de Nederlandse identiteit onderwerp van een vurige politieke discussie. Deze discussie lijkt te gaan over wie wij als Nederlanders zijn en welke normen en waarden wij hoog in het vaandel hebben staan. Het gaat dan over vroeger. Over hoe wij als volkje altijd geweest zijn. Soms komt er iemand zelfs met een begrip als de ‘VOC-mentaliteit’ op de proppen, die ons blijkbaar moet overtuigen dat de Nederlandse identiteit eeuwen geleden besloten is en dat we ons daar naar moeten schikken.

Maar dit lijkt mij een denkfout. Wanneer je je als samenleving afvraagt wat je identiteit is, moet het niet gaan over wat je altijd al bent geweest, maar wat je wilt zijn. De identiteit van Nederland ligt natuurlijk niet vast. Die ligt niet besloten in een grijs verleden waarin de wereld een totaal andere plek was. Wie nu gaat slapen en de volgende morgen in het Nederland van 1500 terechtkomt zal vermoedelijk maar weinig gelijkgestemden tegenkomen. Natuurlijk is onze samenleving een direct resultaat van de opgetelde geschiedenis: maar moet dat bepalen wie we in de toekomst zullen zijn?

Het zou beter zijn het idee van een vaste Nederlandse identiteit los te laten

Wanneer iemand zegt dat er in Nederland iets moet blijven of moet veranderen, omdat het ‘bij onze identiteit hoort’ gebruikt in mijn ogen een hol argument. Zaken moeten behouden blijven of veranderen omdat het beter voor ons is. Niet omwille van een verhaal dat we hoog willen houden.

Vasthouden of loslaten?

Natuurlijk, de discussie over idealen is uitermate belangrijk, maar laten we ons dus op die toekomst (waar idealen per definitie liggen) richten in plaats van op het verleden. Het zou beter zijn het idee van een vaste Nederlandse identiteit los te laten. Ja: het biedt ons houvast, maar het denken vanuit een traditie is in zekere zin altijd beperkend. Tradities moeten altijd bevraagd worden, maar wie nu van zwarte piet af wil of het geen probleem vindt dat er meer moskeeën worden gebouwd pleegt blijkbaar een misdaad tegen de ‘Nederlandse identiteit.’

In de reclamewereld weten ze het allang: een identiteit wordt gemaakt, en om de zoveel tijd moet je opnieuw naar de tekentafel. Ik ben steeds meer van mening dat dit ook voor mensen geldt. Dat je niet per se op zoek moet gaan naar wie je bent, maar naar wie je wilt zijn. En aangezien een samenleving de optelsom is van alle mensen in een bepaald gebied, lijkt het me een logische conclusie dat het daar ook voor zal gelden.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Reageer op artikel:
Het gevaar van een vaste identiteit
Sluiten