Herhaalt de geschiedenis zich? (over vluchtelingen, Trump en nepnieuws)

Tom Hofland 17 apr 2017 Mind

Vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in 1939, probeerden zo’n 900 Joden Duitsland te ontvluchten via een cruiseschip dat Cuba als bestemming had. De nazi’s waren toen nog niet overgegaan op het stelselmatig vermoorden van Joden, maar probeerden ze met dreigementen en treiteren van het Europese continent te verjagen. De Joodse vluchtelingen werden echter overal geweigerd. Eén argument om de vluchtelingen niet op te nemen, komt zelfs wel heel dicht bij onze huidige tijd.

In het programma Himmlers Hersens heten Heydrich, naar het gelijknamige boek, leren we de twee zussen Gisela en Sonia kennen. Zij waren als kind, samen met hun moeder, twee van de 900 bootvluchtelingen die in de haven van Hamburg aan boord gingen van het cruiseschip St. Louis. Hun vader was tijdens een razzia uit zijn bed gelicht en de Poolse grens overgejaagd. Het schip vetrok zonder hem.

Ook al hadden de vluchtelingen huis, haard en al hun bezittingen halsoverkop achtergelaten, hing er aan boord van de St. Louis een gemoedelijke sfeer. De Duitse kapitein had strikte orders gegeven om de Joden aan boord als ‘normale’ gasten te behandelen. Zodoende reisden de vluchtelingen in luxe: er waren dansavonden en filmvoorstellingen. Vijf weken was het schip onderweg toen de zusjes de palmbomen van Cuba zagen.

Wie weet zitten er tussen de vluchtelingen wel kwaadwillende elementen

Toen de vluchtelingen van boord wilden gaan, werden ze echter tegengehouden. ‘Niet vandaag’ werd ze verteld. De komende dagen wachten ze op het schip, in de hoop dat ze toch aan wal zullen mogen. Uiteindelijk worden ze weggestuurd: de visa van alle opvarenden blijkt ‘ongeldig.’ Cuba zat uiteindelijk toch niet op vluchtelingen te wachten.

De kapitein was machteloos en voer naar Amerika. Maar ook president Roosevelt wilde de vluchtelingen niet opnemen. ‘Wie weet,’ zei hij ‘zitten er tussen de vluchtelingen wel kwaadwillende elementen.’

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Klinkt dit je bekend in de oren? Toen Trump zijn reisverbod voor mensen uit meerdere islamitische landen in werking liet treden was de gegeven reden dat het ‘terroristen buiten de deur’ moest houden. Ook politici in Europa beroepen zich op de eventuele ‘kwaadwillende’ die zich zouden verschansen onder de groepen vluchtelingen en dragen het aan als reden om geen of minder vluchtelingen op te nemen.

Uiteindelijk werden de Joodse vluchtelingen van de St. Louis in Engeland, Nederland, Frankrijk en België opgenomen. De Joden die in Engeland aan wal gingen, zoals Sonia, Gisela en hun moeder, hadden daarmee geluk. Het moge duidelijk zijn dat de rest simpelweg uitstel van executie had gekregen en later, tijdens de bezetting, alsnog terug in de handen van de nazi’s viel.

Ook nu wordt er nieuws verspreid om angst en verdeeldheid te zaaien

Toen in 1938 de vluchtelingenstroom volledig losbarstte sloten vrijwel alle landen op het Europese vaste land hun grenzen: ook Nederland, zoals te lezen in een artikel uit de Groene Amsterdammer uit 2009: “Vanaf dat moment werden Joden zonder legale papieren toch teruggestuurd. Op Kerstmis 1938 bracht een bus een eerste groep van zeventig Joodse vluchtelingen naar Duitsland. Aan alle grenzen waren er strenge controles om de Joodse vluchtelingen tegen te houden. Nederland zette duizend extra grenswachters in, er gingen stemmen op om het aantal tot twintigduizend op te rekken, maar dat gebeurde niet.”

Natuurlijk is niet alles uit de huidige situatie in Europa te vergelijken met die in de late jaren ’30 van de vorige eeuw: maar laten we zeker kijken naar de overeenkomsten die er wel zijn en daar lering uit trekken. In die periode werden Joden, ook in Nederland, maar mondjesmaat toegelaten en soms met de nek aangekeken.

Door heel Europa had het Joodse volk een slecht imago, waar vakkundig op ingespeeld werd door het nazi regime. Er werd nepnieuws verspreid om Joden als kwaadaardig af te schilderen, en dit werkte: de nazi’s kregen veel hulp bij het opsporen van Joden. Ook nu wordt er nieuws verspreid om angst en verdeeldheid te zaaien, waar groepen als IS op inspelen om meer zieltjes voor hun strijd te winnen.

Houd de geschiedenis, hoe anders die ook lijkt, in je achterhoofd wanneer er een uitspraak over ‘moslims’ wordt gedaan, en probeer ten alle tijden de feiten van de fictie te onderscheiden opdat de geschiedenis zich niet herhaalt.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Reageer op artikel:
Herhaalt de geschiedenis zich? (over vluchtelingen, Trump en nepnieuws)
Sluiten