Welke rol vervullen spullen in jouw leven? (van identiteit tot beloningen)

Om te kunnen ontspullen moet je weten waarom jij (zoveel) spullen bezit

Hoe sterk identificeer jij je met de spullen die je bezit? De reden waarom minimalistisch leven voor veel mensen heel moeilijk is, is niet omdat we spullen ‘gewoon leuk’ vinden. Er zit een diepere psychologische betekenis achter: de meeste spullen kennen we automatisch een waarde toe, die een symbolische plek inneemt in ons leven. De kunst van minimalisme is om je spullen los te laten zonder de bijbehorende waarde kwijt te raken.

Aflevering 2 van Mini my life, de mini-documentaireserie over minimalisme die we in samenwerking met &C maken, gaat over ‘een opgeruimd hoofd’. Zo zien we hoe Nicole haar identiteit bepaalt aan de hand van spullen, en Nina haar spullen bewaart voor een gevoel van veiligheid. De aflevering kun je hieronder zien.

Maar identiteit en veiligheid zijn nog maar twee van de vele rollen die spullen (kunnen) vervullen in ons leven. Eén van de meest onderzochte verbanden als het om materialisme gaat, is dat met zelfvertrouwen. Het verband is simpel: hoe meer zelfvertrouwen je hebt, hoe minder materialistisch je bent – over het algemeen dan. Een studie uit 2007 legt uit dat we spullen vaak gebruiken om onze onzekerheid te compenseren. Denk bijvoorbeeld aan de killer heels die je aantrekt als je zelfverzekerd over wil komen tijdens een date, of de auto waarmee jongens hun mannelijkheid willen aantonen. Ben je wel goed genoeg? Natuurlijk, je kon zelfs die Louis Vuitton-tas kopen! De symbolische waarde van spullen (status, geld) lijkt een lege plek op te vullen, terwijl dat eigenlijk een illusie is.

Een imago van spullen

De ‘waarde’ van spullen wordt kinderen al op jonge leeftijd aangeleerd. Zo zijn peuters al bezig met speelgoed dat van hen is en niet afgepakt mag worden, en kinderen van rond de tien begrijpen ook de symbolische waarde van spullen. Op die leeftijd beginnen ze met het vormen van een imago aan de hand van spullen. Want zoals je al in de aflevering zag, laten we ook onze identiteit ervan afhangen. En dat is natuurlijk logisch, omdat identiteit en zelfvertrouwen met elkaar samenhangen.

Als je er op de middelbare school achterkwam dat je hetzelfde T-shirt droeg als een vriendin, was dat aan de ene kant misschien een klein beetje beschamend, maar aan de andere kant was je vooral blij dat jullie bezittingen bevestigden dat jullie onderdeel waren van dezelfde groep. Spullen hebben invloed op onze relaties: er zijn zelfs mensen die eerder casual seks zouden hebben met iemand die laat blijken dat hij veel consumeert, aldus studies. Dat groepsgevoel gaat ook op voor sportfans: als je geen Ajax-sjaal hebt, hoor je niet écht bij de supporters.

Wie we willen zijn

Tegelijkertijd kunnen spullen juist ook gebruikt worden om je af te scheiden van een andere groep: die vervelende mannen met motoren? Nee hoor, laat mij maar lekker mindful fietsen! En met mensen die hiphop luisteren wil ik al helemáál niks te maken hebben. Zo kan bepaalde spullen niet kopen (lekker duurzaam) dus ook een boodschap afgeven.

Spullen laten niet alleen zien wie we zijn, maar ook wie we wíllen zijn. Zelfs onze maatschappij is daarop ingesteld: een onderzoek van de Universiteit van Tilburg laat bijvoorbeeld zien dat mensen met dure merkkleding niet alleen makkelijker op straat geld voor een goed doel kunnen ophalen, maar ook eerder een baan krijgen.

Blij door beloningen

Van die invloed van spullen op ons zelfvertrouwen en onze identiteit zijn we ons doorgaans niet zo bewust, maar van andere effecten wel. Zo blijkt uit onderzoeken dat veel mensen deels afhankelijk zijn van beloningen voor dingen die ze doen. “Spullen maken gelukkig omdat ze het beloningscentrum in de hersenen in werking zetten,” legt psychologe Manon Sikkel uit. “Een nieuwe fiets werkt op je geluksgevoel net als een glaasje witte wijn op een terras.” Soms belonen we onszelf door simpelweg even niets te doen, maar hoe vaak heb jij jezelf al een chocoladereep of nieuw boek beloofd als je dit keer écht goede cijfers zou halen? Precies.

Een gouden ring die je van je oma hebt gekregen heeft intrinsieke waarde, maar een veel grotere emotionele waarde

Het beloningscentrum is wel zo ingesteld dat er een natuurlijke rem op zit, voegt Sikkel toe: “Als je nooit wat koopt, omdat je weinig geld hebt bijvoorbeeld, geeft een nieuwe tas je een groot geluksgevoel. Maar koop je voor je werk of vanuit een koopverslaving elke dag een tas, dan neemt het geluksgevoel af.” Daardoor komen materialisten vaak terecht in een vicieuze cirkel van spullen kopen: hoe meer je koopt, hoe minder effect spullen hebben op je geluksgevoel of zelfvertrouwen, hoe meer spullen je wilt kopen om jezelf te belonen.

Drie functies van spullen

Samenvattend zijn er drie functies van spullen op te noemen, legt Sikkel uit. Sommige spullen heb je omdat ze praktisch zijn (‘dit is mijn kaasschaaf, daarmee schaaf ik kaas’), andere omdat ze je een goed gevoel geven (‘van deze IPhone word ik blijer dan van die oude Blackberry’) of omdat ze laten zien wie je bent (‘kijk, dit ben ik, een Tesla-rijder’).

Doordat we zoveel waarde hechten aan spullen, is het ook heel moeilijk om die weg te gooien. We geloven dat spullen ons een soort magie geven, die verdwijnt als ze weggaan – zelfs als we ze eigenlijk niet zouden missen. Een artikel uit 2013 in The Psychologist vergelijkt het gevoel met hoe hard kinderen gaan huilen als hun favoriete knuffel op de grond valt. Wij gaan meestal niet huilen als we iets dierbaars kwijtraken, maar flink aangedaan zijn we wel.

Emotionele waarde

Zeker als spullen geen symbool staan voor zelfvertrouwen, maar bijvoorbeeld voor bepaalde herinneringen of in Nina’s geval een gevoel voor veiligheid, is wegdoen moeilijk. Sikkel legt uit: “Een gouden ring die je van je oma hebt gekregen heeft intrinsieke waarde, de goudprijs, maar een veel grotere emotionele waarde. Wegdoen wordt dan lastig omdat het voelt als afscheid nemen van iemand of van een bepaalde herinnering. Spullen kunnen dan ook iets in stand houden wat je eigenlijk niet per se meer nodig hebt.

In het geval van Nina is dit een gevoel van veiligheid die ze op basis van haar verleden nodig denkt te hebben. En dat terwijl zij nu haar eigen veilige haven heeft gecreëerd met haar gezin. Zij moet dus gaan inzien dat ze spullen niet meer nodig heeft om zich veilig te voelen en dat proces van loslaten kan best eng zijn. Als minimalist geeft het juist voldoening om los te laten en spullen weg te doen, dus het is in ieder geval ‘worth a try‘. En natuurlijk kun je bepaalde spullen met herinneringen wel houden, bijvoorbeeld door een stukje stof uit een oude badjas te knippen en dat te bewaren. Maar het is belangrijk je bewust te zijn waarom je spullen houdt en koopt en daar vervolgens een bewuste keuze in te maken.

In de volgende aflevering van Mini my life gaan ook Nina en Nicole spullen wegdoen. En goed nieuws: jij kunt die spullen kopen. Aanstaande zaterdag 4 november houden ze een closet sale bij de LENA Fashion Library in Amsterdam, van 11 tot 15 uur. 50 procent van de opbrengst wordt gedoneerd aan de NIKS-campagne van Greenpeace International, die ingezet wordt voor het herstel van een duurzaam evenwicht tussen mens en milieu. Ben jij er ook bij? Alle informatie vind je op het Facebookevenement.

Meer Bedrock

We zijn verslaafd aan spullen (hoe is dat zo gekomen?).