Een winterdip, wat is dat eigenlijk – en kun je er iets tegen doen?

Maaike Kooijman 26 jan 2018 Body

Waar sommige mensen elke winter hoopvol naar buiten staren om het eerste vlokje sneeuw te spotten, zijn er ook velen voor wie december en januari de meest deprimerende maanden van het jaar zijn. Leuk, al die feestdagen, maar de korte dagen en de kou… Brr. Letterlijk.

Bij sommige mensen is het zelfs zo erg dat de term ‘winterdip’ in het leven is geroepen. Je voelt je zowel fysiek als mentaal slapper en hebt nergens zin in. Hoe komt dat toch?

The Atlantic ging in Scandinavië op zoek naar het antwoord. In het noorden van Noorwegen, Zweden en Finland ziet men in de winter weken- of zelfs maandenlang geen zon. En ja, dat doet wel iets met hen. Zo veel, dat sommige dorpjes gigantische spiegels liggen bouwen en er tientallen klinieken voor lichttherapie zijn.

300 voor Christus

Mocht je denken dat winterdip weer zo’n typische term is die pas een paar jaar bestaat en vooral door ‘luie millennials’ wordt gebruikt: nope. Sterker nog, al rond 300 voor Christus werd er in boeken gespeculeerd over de invloed van seizoenen en zonlicht op onze fysieke en mentale gezondheid. De remedie: opstaan met de zonsopgang en eerder stoppen met werken. Maar ja, dat wordt wat lastig als je écht helemaal geen zonlicht ziet.

Maar liefst 24 eeuwen later wordt dat advies daarom niet meer gegeven, maar wetenschappers doen wel nog steeds onderzoek naar de zogenoemde seasonal affective disorder, afgekort SAD – hoe toepasselijk. In het Nederlands wordt het ook wel de winterdip of winterblues genoemd. Het is een officieel syndroom, dat voor het eerst werd beschreven in de jaren ‘80 en meestal wordt gezien als een subklasse van een ‘normale’ depressie of bipolaire stoornis. Kenmerken: periodes van depressie die elk jaar terugkomen.

10 à 20 procent

Hoeveel mensen er dan precies lijden aan SAD? Nou, best veel: zo’n tien à twintig procent van de mensen met een depressie of bipolaire stoornis. De scheidingslijnen tussen een winterdip (een beetje down en minder energiek zijn) en depressies zijn natuurlijk wel een beetje vaag, want je kunt nooit precies weten waar een depressie of slecht humeur nou door komt.

Toch wordt er dus wel aangenomen dat SAD daadwerkelijk bestaat, vooral omdat de veranderingen tussen zomer en winter op zo’n grote schaal te zien zijn. De vraag is alleen: waarom? Heeft zonlicht dan zo’n grote invloed op ons humeur, of is het eerder de kou?

Dit vind je misschien ook interessant: Zo kom je zónder griep de winter door.

Circadiane klok

Waarschijnlijk dat laatste: de meeste wetenschappers halen de cyclus van 24 uur als verklaring aan, de circadiane klok. Onze biologische klok vertelt ons wanneer we in die 24 uur slaperig zijn, honger hebben, et cetera. Als het gebrek aan zonlicht ons ‘s ochtends minder vroeg natuurlijk wekt, is onze biologische klok in de war. We hebben zelfs bewijs dat er bepaalde cellen aan de achterkant van onze ogen zitten die onze circadiane ritmes synchroniseren met de cyclus van licht en donker. Die cellen hebben weer invloed op gedrag, humeur, alertheid en onze slaapcentra.

Meerdere onderzoeken wijzen bovendien uit dat fel licht een anti-depressief effect lijkt te hebben. Het maakt het onze hersenen actiever én onderdrukt de aanmaak van het hormoon melatonine, dat ons slaperiger maakt. Normaal maken we melatonine ‘s nachts aan, maar in de winter wordt het door de donkerte ook overdag geproduceerd. Klein probleempje: het is niet helemaal duidelijk of melatonine ons naast slaperiger ook minder opgewekt maakt. Wel is duidelijk dat de winterdip een soort vicieuze cirkel kan zijn: als je moe bent, heb je ook minder zin om bijvoorbeeld gezond te eten, waardoor je nog moeier wordt.

Ook beïnvloedt melatonine weer andere stoffen in het lichaam, bijvoorbeeld serotonine, een neurotransmitter die ons gedrag regelt. Uit onderzoek is gebleken dat we in de winter inderdaad minder serotonine in ons lichaam hebben dan in de zomer.

Lichttherapie en positief denken

Leuk, al die verklaringen over melatonine en serotonine, maar nu blijft natuurlijk de grote vraag: kunnen we er iets tegen doen? In Scandinavië doen ze behoorlijk veel moeite voor het vinden van een oplossing: zo wordt er bijvoorbeeld getest met lampen die zijn aangepast op het nabootsen van de zomer. Bij bepaalde experimenten is al aangetoond dat dat mensen beter laat slapen in de winter. Lichttherapie heeft volgens sommige onderzoekers zelfs hetzelfde effect op de hersenen als antidepressiva.

Natuurlijk is lichttherapie niet voor iedereen beschikbaar, maar ook dan is er nog hoop. Het klinkt misschien een beetje raar, maar er zijn ook wetenschappers die zeggen dat de oplossing van SAD simpelweg ligt bij een positievere houding. In plaats van te denken dat je winter haat, kun je jezelf ook voornemen dat je vandaag gewoon gaat doen wat je van plan was, ondanks dat het moeilijker is in de winter. Zo simpel? Tja… je kunt het altijd proberen.

Reageer op artikel:
Een winterdip, wat is dat eigenlijk – en kun je er iets tegen doen?
Sluiten