Dit gebeurt er tijdens een zonsverduistering

Er gaat vanavond iets bijzonders gebeuren (alleen kunnen wij het niet zien)

Vanavond vindt er een zonsverduistering plaats in de Verenigde Staten. Voor de Amerikanen heel bijzonder, want het is de eerste keer in 99 jaar dat een zonsverduistering van kust tot kust te zien is. In Nederland zien we – met een beetje geluk – slechts het begin, maar het is toch een mooie kans om het mysterie van de zoneclips te ontrafelen. Want wat gebeurt er nou precies?

Dat is op zich simpel: tijdens een zonsverduistering schuift er voor een heel korte periode, vaak maar een paar minuten, een ander hemellichaam voor de zon. Meestal is dat de maan; héél sporadisch schuift Mercurius of Venus voor de zon, maar dat is vaak nauwelijks te zien, schrijft de Volkskrant. Eigenlijk is het dus niet de zon, maar juist de aarde die verduisterd wordt.

Totaal, gedeeltelijk (en alles daartussenin)

Dat kan op verschillende manieren: totaal, ringvormig, hybride of gedeeltelijk. Een totale zonsverduistering kan maximaal 7,5 minuut duren: dan is het echt helemaal donker op een bepaalde plek op aarde. Een ringvormige verduistering kan een paar minuten langer duren, maar dan is er dus nog wel een stukje zon te zien, bijvoorbeeld omdat de maan verder van de aarde af staat en dus niet de hele zon ‘bedekt’. Hybride is een mengsel van beide, meestal afhankelijk van de plek op aarde. Elke zonsverduistering is vóór en na de eclips gedeeltelijk, en ook in het omringende gebied. Een gedeelte van de zon is dan maar verduisterd.

Een verduistering is maar in een paar landen in zijn totaliteit te zien, in de zone die de ‘umbra’ genoemd wordt. In omliggende gebieden, de ‘penumbra’, is een gedeelte ervan te zien. Meestal zijn er twee zonsverduisteringen per jaar, die elk op een andere plek op aarde te zien zijn. Zo was er op 26 februari dit jaar ook al een ringvormige eclips, die kon worden waargenomen in delen van Zuid-Amerika en Afrika. In Nederland is een zonsverduistering slechts eens in de paar jaar helemaal zichtbaar. De vorige was in 2015, nu moeten we wachten tot 10 juni 2021.

Alsof de avond valt

Hoewel een zonsverduistering heel kort duurt, heeft hij toch effect op het leven op aarde. Vooral dieren worden erdoor beïnvloed. De eclips vindt in de VS nu bijvoorbeeld midden op de dag plaats, en die paar minuten duisternis komt dan heel onverwacht. Hoewel er wel onderzoek wordt gedaan naar de reacties van dieren op zoneclipsen, blijven we een beetje in het duister tasten. Wel is bekend dat veel dieren reageren alsof het nacht wordt: vogels fluiten bijvoorbeeld hun ‘avondlied’. Als de zon weer tevoorschijn komt, is het gewoon weer ochtend. Best leuk, zo’n extra dag, maar sommige dieren blijven nog wel een dagje gedesoriënteerd.

Op mensen heeft de eclips geen effect, als je de vele toeristen die speciaal hiervoor naar Amerika trekken niet meetelt natuurlijk. In het verleden werd een zonsverduistering trouwens wel gezien als voorteken van het noodlot, aldus de NASA. Het zou voor psychische veranderingen hebben gezorgd en heeft mensen er zelfs toe aangezet om offers te brengen (zijn wij even blij dat we inmiddels meer astronomische kennis hebben). De meeste bijgeloven – bijvoorbeeld met betrekking tot het weer en godinnen – zijn verdwenen. Er zijn nu nog wel mensen die geloven dat zoneclipsen invloed hebben op je sterrenbeeld, in dit geval vooral op Leeuwen. Overigens heeft de verduistering ook een kleine invloed op energie uit zonnepanelen.

The places to be

Benieuwd naar de zonsverduistering? Als je héél toevallig op vakantie bent in de Verenigde Staten heb je geluk: in Oregon, Idaho, Wyoming, Nebraska, Kansas, Missouri, Illinois, Kentucky, Tennessee, North-Carolina, Georgia of South-Carolina kun je de gehele eclips zien. Op zijn langst duurt hij twee minuten en 40 seconden. Gedeeltelijk is hij ook te zien in de rest van Noord-Amerika, Centraal-Amerika en het noorden van Zuid-Amerika, plus Groenland, IJsland, Ierland, Schotland en Portugal. In Nederland en de rest van West-Europa is de eclips niet helemaal zichtbaar, omdat hij tijdens zonsondergang plaatsvindt. Je kunt wel kijken of je het begin kunt waarnemen; dan moet je rond half negen vanavond klaarzitten.

Meer Bedrock

Welke invloed heeft licht op ons welzijn? Gemma Venhuizen schreef er een boek over.