De ‘jij’ van vroeger bestaat niet meer (dat was iemand anders)

Tom Hofland 9 jan 2017 Featured

Terwijl ik aan dit artikel begin luister ik naar een LP van de Nederlandse band Focus. Het album kwam in 1970 uit. Ik zou pas twintig jaar later ten tonele verschijnen, dus je zou zeggen dat ik er niet echt nostalgische herinneringen aan heb. Niets is echter minder waar. Toen ik een jaar of vijftien was draaide mijn vader Focus in de woonkamer: ik was verkocht. Nu ik de muziek weer hoor bevind ik mij weer op mijn kleine naar zweet en testosteron ruikende puberkamer en zwelg ik in nostalgische herinneringen.

En zo kent iedereen zijn eigen nostalgie: een lied, een geur of een gedachte kan je transporteren naar een tijdperk waarin je, in ieder geval voor even, gelukkig was. Zo haalt de geur van energy drink de herinnering terug aan mijn tussenuren op de middelbare school, waar ik nog zonder zorgen frikadelbroodjes kon vreten en trots als een pauw met mijn 256 MB mp3 speler kon pochen.

In 1688 werd voor het eerst het woord ‘nostalgia’ gebruikt. Het is een samentrekking van de Griekse woorden voor ‘terugkeer’ en ‘pijn’. In eerste instantie werd nostalgie als een ernstige aandoening gezien, die voornamelijk bij soldaten voorkwam die terugverlangden naar hun huis en familie. Nostalgie is dus eigenlijk van oorsprong iets dat wij kennen als ‘heimwee.’ We zouden dus kunnen zeggen dat nostalgie in essentie niets anders is dan heimwee naar het verleden. Maar waarom hebben we deze heimwee naar een verloren tijd, zelfs als we nu een vrolijk en gelukkig leven leiden? Waarom hechten we zoveel waarde aan de mooie herinneringen van vroeger?

Voor je gevoel is alles hetzelfde gebleven, maar de persoon die je vijf jaar geleden was bestaat niet meer

Dit heeft alles te maken met je identiteit: het gevoel van wie jij bént als mens. En dat is een goede vraag, want wie ben jij eigenlijk?

Zoals je misschien al wel weet zijn atomen de bouwstenen van alles. Zij zijn de kleinste deeltjes die er bestaan en als ze samenkomen maken ze jou, je hond, je computer en je kop koffie: alles. Maar, die atomen zijn altijd in beweging. Ze gaan bij je weg, en er komen nieuwe bij. Je merkt er niets van, maar in principe brokkel je constant af en word je weer opnieuw opgebouwd. Sterker nog: om de vijf jaar zijn álle atomen die op dat moment ‘jou’ maakten, verder gegaan en vervangen door nieuwe. Voor je gevoel is alles hetzelfde gebleven, maar de persoon die je vijf jaar geleden was bestaat niet meer.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Om dit te visualiseren kun je jezelf het volgende voorstellen: een gortdroge zoutvlakte zo ver als je kunt kijken. In het midden van die vlakte heeft een mannetje jouw silhouet uitgehakt in de grond. Het heeft precies jouw vorm, maar er zit niks in: het is hol. Dan sluit datzelfde mysterieuze mannetje een tuinslang aan (god weet waarop daar in die vlakte, maar dat terzijde) en vult jouw silhouet met water. Dat water neemt precies de vorm aan van jouw lichaam.

Langzaam maar zeker begint je silhouet te overstromen. Het oude water loopt weg en er komt net zo snel nieuw water bij uit de tuinslang. Je silhouet is dus altijd gevuld met dezelfde hoeveelheid water: qua uiterlijk verander je niet, maar na verloop van tijd is al het water waarmee je begon verdwenen en vervangen met vers water.

Deze verandering van bouwstenen merk je niet, maar er zijn ook veranderingen die constant gebeuren en die je wel merkt: je maakt nieuwe vrienden en verliest oude uit het oog, krijgt nieuwe liefdes en relaties en verandert je muzieksmaak. Je bent niet meer de persoon die je een half jaar geleden was, laat staan nog langer geleden: als ik de 15e jarige Tom nu zou ontmoeten zou ik mijzelf waarschijnlijk niet herkennen.

Je ‘ik’ is dus geen statisch gegeven. Eigenlijk ben je elk moment iemand anders, maar dat willen we helemaal niet: we willen een identiteit. We willen weten wie we ons hele leven zijn geweest en wie we nu zijn.

omdat iedereen een positieve identiteit wilt hebben wordt nostalgie gericht op mooie herinneringen

Herinneringen zijn die ankerpunten die ons onze identiteit kunnen geven. Omdat alles verandert, maar we dezelfde herinneringen houden, hebben we het gevoel dat we één persoon zijn. Omdat we al onze herinneringen aan elkaar kunnen linken hebben we het prettige gevoel dat het één persoon is die alles heeft meegemaakt: ‘ik’. Waarom? Er zijn theorieën die zeggen dat het een evolutionair voordeel heeft om jezelf zo te zien.

Maar als dat zo is, waarom hebben we dan alleen nostalgische gevoelens bij mooie herinneringen, en niet bij wat je vanochtend voor ontbijt at?

Onderzoeken wijzen uit dat je tussen je 15e en je 30e levensjaar de meest krachtige en emotionele herinneringen aanmaakt. Deze tijd wordt dus als het allerbelangrijkste gezien voor het maken van je gevoel van een eigen identiteit. Het is dan ook niet vreemd dat je hersenen je het meest nostalgisch maken naar momenten die tussen die jaren hebben plaatsgevonden, en omdat iedereen een positieve identiteit wil hebben wordt die nostalgie gericht op mooie herinneringen.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Maar is dat dan alles wat jou, jou maakt? Je herinneringen? Dat antwoord is nog niet te geven. Zo houden mensen die hun geheugen verliezen vaak nog wel dezelfde persoonlijkheidstrekjes en bestaan er ook nog valse herinneringen, waar we eerder over schreven.

Een belangrijke les die we in ieder geval kunnen leren is: als iemand je beschuldigt van iets dat je jaren geleden hebt gedaan, kun je in ieder geval zeggen dat die persoon niet meer bestaat. Of ze je daarna vergeven is een ander verhaal.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Reageer op artikel:
De ‘jij’ van vroeger bestaat niet meer (dat was iemand anders)
Sluiten