De dood van de auteur en hoe dit tot stand is gekomen

Hoe we andermans woorden en belevenissen in ons eigen leven opnemen

De familie Trump kiepert elke week een verhuiswagen vol kleine en grote schandalen over ons heen, dus het is even graven, maar weten jullie nog dat Melania Trump de speech van Michelle Obama zou hebben gejat? Klinkklare onzin, volgens een woordvoerder van Trump: Melania en Michelle hadden nu eenmaal dezelfde waarden, dus daar komt dan vanzelfsprekend ongeveer dezelfde speech uit.

Maar Melania, laten we eerlijk wezen: we horen allemaal weleens mooie citaatjes of anekdotes die we vervolgens opnemen in ons eigen repertoire. Wie heeft er niet op een feestje een grap gemaakt waarna een toehoorder reageerde met ‘Haha! Heb je dat zelf bedacht?’ en je trots ja knikte, maar snel een slok van je bier nam om je leugenachtige ogen af te kunnen wenden. Niets om je voor te schamen, Melania.

Een goede vriendin vertelde me een verhaal over haar opa. De man in kwestie had, zoals al onze opa’s, in dienst gezeten en was met een koffer vol verhalen teruggekomen. De meest tot de verbeelding sprekende anekdote ging echter niet over een onmenselijke training of over een gemiste liefde, maar over een hemd.

Alle soldaten hadden vanzelfsprekend hetzelfde uniform en een belangrijk onderdeel daarvan, belangrijk voor dit verhaal althans, was het lange hemd.

Op een dag moest opa, zoals op vrijwel elke dag, naar het toilet. Hij zocht een vrij hokje en zetelde zich neer als een koning.

Terwijl opa rustig zijn stoelgang zijn werk liet doen en een krantje zat te lezen merkte hij ineens iets merkwaardigs op. Iets magisch bijna. Zijn hemd werd op miraculeuze wijze steeds zwaarder en het duurde een volle minuut voor hij begreep wat de oorzaak er van was.

Het was de perfecte kroeganekdote. Ten eerste komt er poep in voor. Ten tweede is hij zo kort dat je hem in een paar zinnen kan vertellen en hij heeft een einde waar je heel even over na moet denken, maar waarvan je de conclusie nooit hoeft uit te spreken. Je ziet mensen heel even denken: ‘waarom werd zijn hemd zwaarder?’ en dan is het wachten op de onvermijdelijke ‘gadverdamme.’

Omdat ik deze anekdote zo perfect vond vertelde ik hem aan iedereen die ik tegen kwam, maar zoals het met elke anekdote gaat verliest hij na verloop van tijd zijn glans en wordt het tijd voor iets nieuws. Bovendien kom je toch weer vaak mensen tegen die de anekdote al kennen en uit beleefdheid nog mee grinniken, maar daar valt weinig glorie te behalen. Ik was er klaar mee. De ‘Opa’s hemd’ anekdote verdween achterin de archiefkasten.

Maar alle verhalen gaan uiteindelijk hun eigen leven leiden. De bron wordt vergeten. We weten niet meer waar of hoe we iets hebben gehoord en vergeten zelfs dat we dingen niet zelf hebben meegemaakt. Citaten en verhalen worden door iedereen hergebruikt in een net andere vorm gegoten waardoor de bron niet meer te herleiden is. Soms bewust, maar veel vaker onbewust. In het schrijverswereldje wordt dit ‘de dood van de auteur’ genoemd.

Een half jaar later zat ik in een café. Ik was in een gesprek verwikkeld geraakt met een vriend naast me waardoor ik het grotere groepsgesprek dat aan tafel gevoerd werd niet meekreeg. Tot ik de ineens in de periferie van mijn gehoor de woorden ‘opa droeg een lang hemd’, hoorde.

Ik keek naar mijn goede vriend P. De tafel luisterde stil naar zijn verhaal. Het verhaal over zijn opa, die tijdens diensttijd met zijn lange hemd op de pot was gaan zitten en pardoes voelde hoe zijn hemd zich met poep vulde.

Vriend P. had de lachers op zijn hand en hij keek triomfantelijk de tafel rond. Nonchalant nam hij een slokje van zijn bier. Tot zijn blik die van mij kruiste. Hij werd rood. Plots wist hij weer waar hij het verhaal vandaan had. Vriend P. werd ineens heel vrijgevig en heeft die avond vrijwillig de rekening op zich genomen. Zo hadden de mensen aan tafel die avond een goed verhaal én gratis bier, en als dat een bijkomend voordeel van de ‘dood van de auteur’ is valt het allemaal wel mee.