Prinsen en prinsessen: hoe Disney heeft bijgedragen aan het vormen van onze norm van liefde

Je wederhelft vinden is hét doel des levens (zolang hij of zij straight is)

Alladin en Yasmine, Belle en het Beest. Je hoort de eerste klanken van de themesongs in je hoofd al afspelen. Jaren nadat ze zijn uitgebracht zijn het vandaag de dag nog steeds deze films die het merendeel van kinderen te zien krijgen nog voordat ze kunnen lopen, en laten we wel zijn; natuurlijk pak je deze films erbij.

Robin Hood, een persoonlijke favoriet, zou ik nog steeds niet wegklikken als hij op zondagochtend voorbij komt. Naast deze klassiekers blijven de Disney hits zich opvolgen met vele andere titels, van een Frozen tot een Inside Out. De spannende personages en meeslepende nummers klinken elke ochtend in vele huiskamers door, net zoals dit dertig jaar geleden ook al het geval was. Eigenlijk is er dan ook weinig veranderd. Los van het feit dat eigenlijk alles veranderd is.

Ondanks dat de verhalen in Disney films zo verschillend zijn, is er een belangrijk gegeven vrijwel altijd constant. Dit gegeven begint ergens in het midden, loopt tot het einde door en gaat ongeveer zo: de liefde wordt gezocht en de liefde wordt van beide kanten gelukkig beantwoord. Belle vindt het Beest, Assepoester vindt haar Prins en Erik vindt zijn Ariël. Hoewel het bij die laatste overigens wel erg lang spannend bleef. Hoe dan ook staat de liefde, prachtig als ze is, vaker wel dan niet centraal in de filmklassiekers.

Volgens sommige psychologen leert Disney je dan ook al op jonge leeftijd hoe fantastisch liefde kan zijn en dat er in principe weinig of niets onbereikbaar is. Alleen dan wel als het even kan met één soort liefde: hetero liefde. Bij Disney, en in het merendeel van alle kinderboeken, wordt een prins namelijk verliefd op een prinses en een prinses op een prins.

Is het niet vreemd dat juist het enige in een sprookje wat wel klopt met de realiteit, de liefde, niet realistisch en zo eenzijdig belicht wordt?

In 2009 hebben twee onderzoekers van de Universiteit van Michigan dit fenomeen onderzocht. Karin Martin en Emily Kazyak concludeerden dat media gericht op kinderen, zoals Disney films, maar ook kinderprogramma’s op tv, een belangrijke bron zijn voor het ontwikkelen van wat ‘normaal’ is in jouw ogen en wat niet, op het gebied van liefde. Toen vervolgens gekeken werd naar hoe liefde wordt neergezet, ontstaat dit vrijwel altijd tussen een jongen en een meisje. Volgens de onderzoekers wordt heterosexualiteit op deze manier al vanaf hele jonge leeftijd getypeerd als ‘normaal’ en wordt het zelfs gezien als ‘de norm’. Volgens sommigen is het dan ook naïef om te denken dat we opgroeien met het idee dat homo zijn hetzelfde is als hetero zijn en is de stereotypering in kinderprogramma’s hier slechts een voorbeeld van. De film waarin Belle verliefd wordt op Bella laat in ieder geval vooralsnog op zich wachten.

José Rodolfo Loaiza Ontiveros

Let it go

Vorig jaar werd bekend gemaakt dat er in de film How To Train Your Dragon 2 een homo-personage zou zitten. Er ontstond een ongelofelijke ophef en vele vooraanstaande kranten schreven over deze, volgens hen ‘gewaagde stap’. Uiteindelijk bleek het personage slechts een lichte hint te geven en bleef het daarbij. Disney’s Frozen wordt wel al door velen gezien als een voorbode op wat wellicht komen gaat. In de film zingt het hoofdpersonage Elza het nummer ‘Let It Go’ wat volgens velen geïnterpreteerd kan worden als een nummer waarbij Elza als het ware ‘uit de kast’ komt met haar superpowers. Het klinkt in ieder geval nog vrij abstract.

Natuurlijk kun je stellen dat sprookjes niet voor niets sprookjes zijn en daarmee juist geen reflectie van de realiteit; we zien immers niet elke dag een meisje lopen met zeven dwergen of een prinses met lang haar die uit een toren gered wordt. Maar is dit niet iets te makkelijk? Is het niet vreemd dat juist het enige in een sprookje wat wel klopt met de realiteit, de liefde, niet realistisch en zo eenzijdig belicht wordt?

José Rodolfo Loaiza Ontiveros

Disney is inmiddels allang geen schattig eenmanszaakje meer, maar een miljardenbedrijf dat rekening moet houden met verschillende commerciële belangen. Doet dit echter af aan het antwoord op de vraag of het the right thing to do zou zijn om eens een ander soort liefdesverhaal te portretteren, wat meer van deze tijd is? Zou ‘de norm’ niet moeten zijn dat het niet uitmaakt of je hetero, homo, bi, transgender of single bent? En waar kan je met die gedachte beter beginnen dan bij het eerste wat kinderen te zien krijgen: sprookjes.

Naast Disney zouden natuurlijk vele anderen het voortouw kunnen nemen en zijn er ook al velen die dit doen, overigens nog zonder grote successen. Volgens sommigen zal eerst de literatuur uitgebreid moeten worden waarna er vanzelf een keer een bioscoop variant verschijnt die een mooi plekje krijgt naast de dvd van De Kleine Zeemeermin. Het lijkt mij in ieder geval geweldig als er een nieuwe Disney film genaamd Belle & Bella in de bioscopen draait.

Zelf je kind een keer iets anders voorlezen? Kijk dan bijvoorbeeld eens naar het prentenboekje ‘Koning & Koning’ van Linda de Haan (2000).