Toeval bestaat niet op het internet: is er nog ruimte voor online serendipiteit? – Bedrock
#psychology - Joanne Wienen

Toeval bestaat niet op het internet: is er nog ruimte voor online serendipiteit?

Hoe de filterbubbel de kans op toeval verkleint

Oscar Soderlund

We leven in een door algoritmen gecreëerde filterbubbel, waardoor ons steeds meer van hetzelfde wordt voorgeschoteld. Zijn toevallige internetontdekkingen binnenkort iets uit een ver verleden? En is dat erg?

Eigenlijk hou ik niet van thrillers, horror en alles wat me kippenvel kan geven, maar ‘Stranger Things’ vond ik geweldig. Ik luister meestal naar rustige liedjes van singer-songwriters, maar word ook blij van de oldschool hiphop van N.W.A. Ik lees het liefst romans, maar de biografie van duurzaam pionier Elon Musk is één van mijn lievelingsboeken. Dit heb ik allemaal per toeval ontdekt. Uit mezelf zal ik immers niet zo snel een thriller, hiphop-plaat of biografie pakken. Serendipiteit heet dat, als je puur toevallig op iets stuit terwijl je daar niet naar op zoek bent. Maar dankzij de filterbubbel wordt de kans dat dit me vaker gebeurt steeds kleiner.

nieuwe werelden ontdekken

De filter-wat?

Op het internet wordt alles gefilterd op persoonlijke voorkeuren, schreef Upworthy-founder Eli Pariser in 2011 in zijn boek ‘The filter bubble’. Door een combinatie van surfgedrag en de gepersonaliseerde diensten van Google, Facebook, Netflix, Spotify en Instagram komen we terecht in een afgeschermde bubbel. Je krijgt alleen content te zien die op jou is afgestemd. Dit komt bijvoorbeeld door cookies die met je meegluren als jij series kijkt, muziek luistert of met likes strooit op Facebook.

Het is alsof je elke week een speciaal voor jou samengestelde mixtape van een goede vriend krijgt.

Gevaar voor tunnelvisie

Een goed voorbeeld van de filterbubbel is de ‘Discover Weekly’-playlist van Spotify. Elke week krijgt elke Spotify-luisteraar een lijst van dertig nummers voorgeschoteld die hij/zij nog nooit geluisterd heeft. Onlangs werd in de Volkskrant geschreven dat de Discover Weekly het eerste goed werkende algoritme is dat smaak begrijpt. Het is alsof je elke week een speciaal voor jou samengestelde mixtape van een goede vriend krijgt, maar dan wel eentje die je altijd meer van hetzelfde aanbiedt. Met mijn voorliefde voor singer-songwriters is de kans dat ‘Straight out Compton’ van N.W.A. in mijn lijstje staat immers nihil.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Toeval leidt tot innovativiteit

In eerste instantie klinkt die filterbubbel reuzehandig. Zo hoef ik immers niet meer uren door Netflix te scrollen op zoek naar een nieuwe serie om te bingewatchen, maar klik ik gewoon op de eerste suggestie onder het kopje ‘Aanbevolen voor jou’. En in plaats van uren doorklikken op ‘soortgelijke artiesten’ op Spotify bespaar ik nu zeeën van tijd door gewoon wekelijks de Discover Weekly te luisteren. Handig en tijdbesparend? Ja. Blijft er nog veel ruimte over voor serendipiteit? Nee, niet als ik daar niet actief naar op zoek ga. En dat is jammer, zegt Pariser. Toevalligheden leiden volgens hem namelijk tot diversiteit en innovativiteit doordat het helpt bij het verkennen van potentieel baanbrekende ideeën, dingen of mensen.

Soms is de bubbel ook handig

Op het internet vinden we een immense hoeveelheid informatie. Dat daar orde in wordt aangebracht door het gebruik van filters is natuurlijk niet direct verkeerd. Ik krijg op Google liever meteen drie relevante linkjes voorgeschoteld dan dat ik me zelf door pagina’s met zoekresultaten moet worstelen om uit te komen waar ik wil. En dankzij Discover Weekly en het algoritme van Netflix heb ik al veel geweldige muziek/series/films ontdekt. Mijn filterfuik wordt pas een probleem als partijen als Google of Facebook informatie automatisch filteren op basis van criteria die ik in dat geval niet relevant acht. Daarnaast blijft er weinig ruimte meer over voor uitdaging. Als ik op Facebook alleen berichten te zien krijg die mijn politieke mening bevestigen, wordt mijn wereldbeeld wel heel nauw.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

(Not a) slave to the rhythm

Gelukkig zijn wij mensen nooit helemaal slaaf van algoritmen. Zo geeft Pariser in zijn boek een aantal concrete oplossingen voor internetters die liever nog wat ruimte voor het toeval overlaten. Persoonlijke data is ons eigendom. Wij bepalen zelf of en hoe er gefilterd wordt. Wanneer je je hier bewust van wordt, kun je bijvoorbeeld je instellingen aanpassen en regelmatig cookies verwijderen. Wie stug vasthoudt aan ‘ik heb toch niets te verbergen’ en instellingen laat voor wat het is, laat zich uiteindelijk inkapselen in zijn eigen bubbel. Je denkt dat je eigen keuzes maakt en zelf je smaak bepaalt, maar eigenlijk is dat niet zo.

Wie stug vasthoudt aan ‘ik heb toch niets te verbergen’ laat zich inkapselen in zijn eigen filterbubbel.

Geef serendipiteit weer een kans

Wees je dus bewust van de filters die jouw internetervaring bepalen, stelt Pariser. Daarnaast geeft hij het advies om een beetje te variëren in de online route die je neemt. Lees niet alleen de nieuwsberichten die Facebook je voorschotelt, maar surf zelf naar de website van een krant. Luister niet alleen naar Discover Weekly of voorgekookte afspeellijsten, maar verdwaal eens een uurtje in het oneindige muziekaanbod op Spotify. Kijk eens een Netflix-serie die totaal niet in jouw straatje past. Kortom: geef jezelf de kans toevallige parels te ontdekken en zo je smaak te verrijken. Door niet dagelijks dezelfde set aan websites te bezoeken, laat je ruimte voor serendipiteit.

Meer lezen?

Google en Facebook kennen je beter als je beste vriend (en waarom dat gevaarlijk is)

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Joanne Wienen

Joanne Wienen is freelance redacteur voor BEDROCK, Glamour en andere opdrachtgevers. Ze is regelmatig de dupe van haar eigen extreme grillen, waardoor koffie opeens in de ban moet of ze alleen nog maar tweedehandskleding mag kopen. Doordat ze deze uitdagingen nooit heel lang volhoudt, blijft ze eeuwig op zoek naar het geheim van een gezond en gebalanceerd leven. Houdt niet van koken, wel van kokos.

Meer Bedrock

Waarom iedereen over de empathiemuur zou moeten klimmen (en hoe je dat doet)

Hoe digitalisering onze kinderen ziek, ‘dom’ en ongelukkig maakt

Geschrokken door Trump’s overwinning? We hadden het allang kunnen zien aankomen

Een mooie missie: zo word je het eerlijkste modelabel ter wereld

Vanaf nu mogelijk: je favoriete muziek gecombineerd met een goede meditatiesessie

Google en Facebook kennen jou beter dan je beste vriend (en waarom dat gevaarlijk is)

Hoe we allemaal (letterlijk) ziek en ongelukkig worden door digitalisering

Waarom het goed is om bitter te eten (terwijl het vaak niet lekker is)