Spoedcursus wetenschappelijk lezen (zodat je zelf zin van onzin kunt scheiden) – Bedrock
#better-world - Joanne Wienen

Spoedcursus wetenschappelijk lezen (zodat je zelf zin van onzin kunt scheiden)

Een conclusie kan behoorlijk misleidend zijn zonder context

Jasmin Quanor

Als het op voeding en gezondheid aankomt, lopen de meningen nogal uiteen. Vaak worden wetenschappelijke onderzoeken aangehaald, maar daarmee is heus niet alles gezegd. Wel zo fijn als je zelf kunt uitzoeken wat wel of niet klopt. Daarom maakte BEDROCK een spoedcursus wetenschappelijk lezen.

‘Wetenschappelijk bewezen’ is een term die te pas en te onpas wordt aangehaald. Door merken die hun product willen promoten bijvoorbeeld, of door gezondsheidsgoeroes die hun visie willen verdedigen (Green Happiness-gate, anyone?) en/of (kook)boeken willen verkopen. Wie die claims checkt of de paper trail volgt, komt regelmatig uit bij daadwerkelijke onderzoeken die stellingen onderbouwen. Helaas zijn niet alle onderzoeken gelijk. Er zijn kleine studies en grotere, producten die alleen op dieren of in reageerbuizen zijn getest en producten die op grote groepen mensen zijn getest. Dit soort factoren hebben nogal wat invloed op de uitkomst én dus op de betrouwbaarheid van een onderzoek. Om te voorkomen bakken met geld uit te geven aan fabeltjes en te kunnen navigeren in de ondoorzichtige health- en fitnessmarkt kan het geen kwaad om zelf te kunnen beoordelen of een studie te vertrouwen is of niet.

Lees meer dan de samenvatting

Om een studie écht te begrijpen, is het niet voldoende om alleen het abstract te lezen (een abstract is een verkorte versie van het onderzoek/artikel). Het idee van een abstract is om daar zoveel mogelijk informatie in te proppen. Het gevolg: het kan af en toe nogal misleidend of kort door de bocht zijn. Een samenvatting biedt geen context en juist de context van een onderzoek is super belangrijk.

Sla de introductie niet over

De introductie schetst een situatie. Normaal gesproken zullen onderzoekers hier voorgaande onderzoeken samenvatten en aangeven waarom ze het belangrijk vonden meer onderzoek te doen. Bijvoorbeeld: in een studie is bewezen dat het dagelijks eten van een lepel pindakaas goed is voor de botten van mensen op leeftijd. Naar aanleiding van dat onderzoek besloten andere wetenschappers nu te onderzoeken of hetzelfde geldt voor jonge mensen. Zo snap je de context. De introductie is ook vaak de plek waar veel extra leesmateriaal te vinden is, omdat de auteurs hier ook zullen verwijzen naar andere relevante studies.

De onderzoeksmethode uitpluizen

Om te kunnen bepalen hoe sterk het bewijs is en in welke mate dit toegepast kan worden in de praktijk is het essentieel om de onderzoeksmethode te snappen. In dit hoofdstuk is te lezen welke mensen hebben geparticipeerd in het onderzoek en vind je meer relevante informatie zoals hun leeftijd, geslacht, gezondheid en levensstijl. Omdat dit deel vaak lang en, laten we eerlijk zijn, saai is, zijn we sneller geneigd dit hoofdstuk over te slaan. Zonde, want hier vind je veel informatie over hoe betrouwbaar de studie is.

Voor de een werkt oil pulling misschien wel, voor de ander kan het geldverspilling zijn

Zeker op het gebied van voeding en sport is dit belangrijk. Een voedingssupplement of bepaald product is tenslotte iets dat heel individueel is. Voor de een werkt oil pulling (in ‘t kort: dagelijks gorgelen met olie) wel, voor de ander kan het geldverspilling zijn (of erger: gevaarlijk). Als iets alleen op vrouwen is getest, kunnen de resultaten voor mannen heel anders zijn. En als iets alleen op dieren getest is, kan er echt niks geconcludeerd worden voor mensen. Over het algemeen geldt: hoe groter het deelnemersaantal aan een studie, hoe betrouwbaarder de resultaten. Andere dingen die van invloed zijn: hoe deelnemers gerekruteerd zijn, welke onderzoeksmethode is gebruikt (observatie, is er gebruik gemaakt van een placebo-groep, etc.).

Hoe groter het deelnemersaantal aan een studie, hoe betrouwbaarder de resultaten

Duik in de cijfers

Voor mensen die nog regelmatig nachtmerries hebben over hun wiskunde-examen zal dit gedeelte van het onderzoek niet favoriet zijn. Toch vind je hier een bron aan belangrijke informatie. Wetenschappers doen een statistische analyse van de onderzoeksresultaten om te bepalen hoe significant deze zijn. Een waargenomen effect of correlatie wordt significant genoemd als het niet aannemelijk is dat het effect of de correlatie toevallig is. De p-waarde vertelt hoe aannemelijk een resultaat is als de nulhypothese waar is (de nulhypothese is een verwachte uitkomst die men voor het onderzoek bepaalt, bijvoorbeeld ‘supplement X werkt niet beter dan het placebo’). Hoe kleiner de p-waarde, hoe significanter de uitkomst.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Toch bewijst een kleine p-waarde niet direct de relevantie van een onderzoek. Hoewel een resultaat statistisch significant kan zijn, kan het klinisch nog niet zoveel zeggen. Bijvoorbeeld: een onderzoek stelt dat het eten van een lepel pindakaas per dag helpt met afvallen. Mensen die dat doen verliezen een halve kilo per jaar. De p-waarde is 0.0003, dus het is betrouwbaar. Maar die halve kilo is weer te weinig om mensen aan te raden dagelijks een lepel pindakaas naar binnen te werken.

De resultaten en conclusie lezen

Het is verleidelijk direct na het lezen van de samenvatting of aankondiging door te gaan naar de conclusie. Maar juist dat leidt vaak tot misinterpretatie van studies. Lees nooit de resultaten van een onderzoek zonder op de hoogte te zijn van de onderzoeksmethode. In dit deel van het onderzoek vind je alle resultaten en data in tabellen en grafieken. Kijk ook altijd goed naar de schaal waarin de resultaten worden gepresenteerd. Wat heel afwijkend kan lijken in een grafiek, kan een klein detail blijken als wordt gekeken naar de schaal.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

De conclusie, soms losgetrokken van de resultaten, vind je aan het eind van een wetenschappelijke publicatie. Hier leggen de wetenschappers de waarde van hun onderzoek uit. Als ze het nodig vinden, kunnen ze hier ook uitleggen op welke manier zij de resultaten hebben geïnterpreteerd en waarom. Vaak vergelijken ze hun eigen resultaten ook met andere studies over hetzelfde onderwerp en wordt er aangegeven welke onderzoeken nog meer kunnen worden uitgevoerd op het gebied.

En dan nog iets

Het feit dat een studie gepubliceerd wordt hoeft, niet direct te betekenen dat de resultaten voor iedereen gelden. De eerste onderzoeken op het gebied van glutamine (een natuurlijk aminozuur die veel sporters als voedingssupplement slikken) werden gedaan onder brandwondenslachtoffers, die vaak een tekort aan glutamine hebben. Mensen die deze brandwonden niet hebben, ervaren dus niet dezelfde voordelen bij het slikken van dit voedingssupplement.

Het is belangrijk een onderzoek volledig te lezen

Het kan voorkomen dat er bewust bepaalde mensen worden gekozen voor het onderzoek om een zo positieve uitkomst te genereren. Dit komt bijvoorbeeld voor in de farmaceutische industrie of in ziekenhuizen. Voor hen is het logisch dat zij selecteren, want zij zoeken naar een zo snel mogelijke manier om patiënten te helpen. In andere onderzoeken wordt om andere redenen geselecteerd. Als er onderzoek wordt gedaan naar voedingssupplementen die vet verbranden en aan het onderzoek doen alleen vijftig-plus vrouwen met overgewicht mee, dan zijn de resultaten niet bepaald betrouwbaar. Dat snapt natuurlijk iedereen, maar hierdoor ontstaan wel vaak misverstanden. Als deze informatie niet in het abstract staat en er niet wordt gekeken naar de onderzoeksmethode kan een voedingsfabel zo de wereld in geholpen zijn.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Joanne Wienen

Joanne Wienen is freelance redacteur voor BEDROCK, Glamour en andere opdrachtgevers. Ze is regelmatig de dupe van haar eigen extreme grillen, waardoor koffie opeens in de ban moet of ze alleen nog maar tweedehandskleding mag kopen. Doordat ze deze uitdagingen nooit heel lang volhoudt, blijft ze eeuwig op zoek naar het geheim van een gezond en gebalanceerd leven. Houdt niet van koken, wel van kokos.

Meer Bedrock

We kunnen niet ouder dan 115 jaar worden. Onzin of niet?

Hoe smartphones relaties op de proef kunnen stellen

Mogen & Moeten: hoe beïnvloedt je taalgebruik je emoties?

Een mooie missie: zo word je het eerlijkste modelabel ter wereld

BNN kloont een hond. Maar wat voor gevolgen heeft klonen op de mensheid?

The Butterfly Effect: hoe één actie de wereld kan veranderen

Geen paniek: NASA heeft je sterrenbeeld niet veranderd

Waarom het verstandig is om ruim van te voren je eten in te plannen (als je niet wil aankomen)