Google en Facebook kennen jou beter dan je beste vriend (en waarom dat gevaarlijk is) – Bedrock
#better-world - Joanne Wienen

Google en Facebook kennen jou beter dan je beste vriend (en waarom dat gevaarlijk is)

Zelfs een babyfoon kan een bron aan informatie bezitten

Matthew Wiebe

Net zo ongeliefd als het klimaat is de privacy-kwestie, want saai, ingewikkeld en ‘ik heb toch niks te verbergen’. “Maar trek de motorkap van je smartphone of laptop open en je schrikt je kapot,” zegt onderzoeksjournalist Dimitri Tokmetzis.

Het is juli 2016. Ik sta op een vliegveld in India en reken een fles sterke drank af van een merk dat ik nog nooit eerder heb gezien (don’t ask: er was niks te doen en ik leed aan een door mijn jetlag getriggerde koopzucht). Bij de kassa laat ik desgevraagd mijn paspoort en instapkaart zien. Er wordt iets gescand. Ik betaal met mijn creditcard. Terug in Nederland open ik Instagram. Tot mijn grote verbazing is één van de eerste beelden die ik zie een advertentie van hetzelfde drankmerk. Het merk waarvan ik vóór die bewuste aankoop niet eens wist dat het bestond. Geen toeval, weet ik nu, maar daarover later meer.

Ik heb wél iets te verbergen (maar weet niet hoe)

Artikelen over privacy-schending lees ik zelden. Algemene voorwaarden en verzoeken om toestemming van apps of websites accepteer ik klakkeloos. Zonder nadenken log ik in op openbare wifi-netwerken en mijn geluidsinstallatie is onbeveiligd aangesloten op het internet. Privacy vind ik heus belangrijk, maar toch doe ik alles wat ik dan niet zou moeten doen. Simpelweg omdat het makkelijker en sneller is.

Ik ben niet de enige, blijkt als ik onderzoeksjournalist Dimitri Tokmetzis bel. Hij schreef samen met medejournalist Maurits Martijn het boek ‘Je hebt wel iets te verbergen. Over het levensbelang van privacy‘. Er zijn genoeg mensen die privacy belangrijk vinden, maar te weinig mensen die er echt iets van snappen, stelt hij. “En als het dan een keer wordt uitgelegd, gebeurt dat vaak heel technisch en juridisch. Digitale privacy is zo groot en ongrijpbaar, dat mensen niet voelen dat ze iets te verbergen hebben. Net zo min als mensen voelen dat ze bijdragen aan het klimaatprobleem als ze de auto pakken in plaats van de trein. Terwijl ze dat eigenlijk best weten.” In het boek wordt dat de privacyparadox genoemd. ‘De neiging om privacy belangrijk te vinden, maar er niet of nauwelijks naar te handelen.’

Digitale privacy is zo groot en ongrijpbaar, dat mensen niet voelen dat ze iets te verbergen hebben.

Wat het klimaat en privacy met elkaar gemeen hebben

De vergelijking tussen het klimaatprobleem en privacy wordt in het boek vaker getrokken. Dimitri: “Je zou denken dat die twee thema’s ver van elkaar afstaan, maar het zijn allebei collectieve problemen waarvoor op dit moment nog individuele oplossingen worden gezocht. Bij het downloaden van een willekeurige app krijg je al snel vierenvijftig pagina’s algemene voorwaarden gepresenteerd. Het idee is nu: als jij je privacy zo belangrijk vindt, druk je toch niet op ‘akkoord’? Op die manier wordt het probleem op de schouders van het individu gedumpt, terwijl er gemeenschappelijke actie nodig is. Als we kijken naar het klimaatprobleem is de discussie over collectieve oplossingen al veel verder. Bij privacy komt deze moeilijk op gang. Vermoedelijk door die onzichtbaarheid van het probleem.”

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Er kijken dagelijks tientallen digitale ogen met ons mee

Wie zich wél verdiept in privacy, wil direct de smartphone en laptop het raam uit gooien. In hun boek maken Maurits en Dimitri de datastromen zichtbaar die ontstaan als je een site bezoekt. Zo ontdekken ze hoeveel verschillende bedrijven er over onze schouders meekijken als we browsen. Alleen al op een site als nu.nl zitten 44 trackers die individueel surfgedrag bijhouden. Die data wordt vervolgens middels flitsveilingen aan adverteerders verkocht.

Steeds meer wordt aan elkaar verbonden (en dat is best eng)

In een ander hoofdstuk lees je over het ‘internet der dingen’ (de ontwikkeling dat steeds meer apparaten aan het internet worden gehangen). Televisies, thermostaten, printers, externe harde schijven en geluidsinstallaties willen we het liefst draadloos via onze smartphone bedienen. Een beetje hacker kan daardoor zonder al teveel moeite inbreken op jouw apparaten. Binnen een paar klikken kunnen pottenkijkers zo meekijken op onbeveiligde webcams en beveiligingscamera’s, meeluisteren met babyfoons of door persoonlijke foto’s en documenten in externe harde schijven bladeren.

Wie het boek van Dimitri en Maurits leest, wil direct de smartphone en laptop het raam uit gooien.

Hoe jouw babyfoon een schakeltje in een criminele keten kan zijn

Het idee dat er iemand met je mee kan kijken, voelt al unheimisch. Toch zal dat in de praktijk niet heel vaak voorkomen. Beangstigender wordt het als je bedenkt dat jouw onschuldige apparaten op deze manier een rol kunnen spelen in criminele cyberaanvallen. Dimitri: “Zo was er vorige week nog een grote DDoS-aanval in Amerika, waardoor websites als Twitter en Netflix tijdelijk onbereikbaar waren. Zo’n DDoS-aanval maakt gebruik van een netwerk van apparaten die op het internet zijn aangesloten, zoals camera’s, harde schijven en babyfoons.”

Twee factoren: onzichtbare infrastructuur en onoverzichtelijke datastromen

Als ik berichten hoor over falende technologie of cybercriminaliteit, neem ik me altijd heilig voor mijn leven op het gebied van privacy te beteren en tot in de eeuwigheid trouw mijn cookies te verwijderen. Maar drie uur later verkoop ik mijn ziel alweer zonder blikken of blozen voor net wat meer surfgemak. Wie niet wil leven alsof het 1989 is, kan bijna niet anders dan de privacy te grabbel gooien.

Volgens Dimitri is het privacyprobleem tweeledig. “Enerzijds is er een enorme onzichtbare infrastructuur aangelegd. We loggen achteloos in op het internet, maar vergeten hoe ontzettend complex dat eigenlijk is. Net als bellen. Bij het telefoongesprek dat wij nu voeren, zijn misschien wel vijftien verschillende partijen betrokken. Meestal gaat dat gewoon goed, maar we leggen wel heel veel vertrouwen bij partijen waar we niks vanaf weten en bovendien niet kunnen beïnvloeden. Aan de andere kant zijn er de niet te stoppen, onoverzichtelijke datastromen. Data die voor jou misschien betekenisloos is, kan voor iemand anders – van adverteerders tot politieke partijen – heel interessant kan zijn.”

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Facebook kent je beter dan je beste vriend

Ik denk terug aan mijn fles-situatie en leg het aan Dimitri voor. Hij is niet verbaasd. Het zou goed kunnen dat mijn drankvoorkeur via het creditcardgebruik bij adverteerders terecht is gekomen. Terwijl ik daarvan schrik, geeft Dimitri aan dat ik me nog eerder zorgen zou moeten maken om mijn like-gedrag. “Een bedrijf als Facebook weet zoveel over jou. Waar je heen ging, met wie je daar was, wat je leest én welke dingen je leuk vindt. Eigenlijk weet Facebook precies wat voor soort mens jij bent. Het is op dit moment niet zo dat Facebook die gegevens massaal doorverkoopt aan adverteerders. Toch is het al zorgwekkend genoeg dat ze die informatie over je hebben. Facebook bepaalt tenslotte welke berichten jij te zien krijgt. Daardoor kun je makkelijk in een enorme bubbel terecht komen. Als ze informatie gaan doorverkopen aan politieke partijen bijvoorbeeld, zodat die jou heel specifiek kunnen targeten. Dat zijn reële gevaren.”

Google breekt privacy-belofte (maar je kunt er iets tegen doen) Gevaren die steeds meer realiteit lijken te worden, besef ik als ik de volgende dag De Volkskrant lees. Daarin verschijnt een artikel over Google, een bedrijf dat altijd beloofde nooit persoonlijke informatie, bijvoorbeeld afkomstig uit mailtjes in Gmail, te combineren met hun database over het surfgedrag van gebruikers. Tot afgelopen zomer dan, toen het internetbedrijf stilletjes de clausule die dit verhindert uit zijn privacy voorwaarden heeft geschrapt. Als je niks aan je instellingen aanpast (wat lastig is als je niet weet dat het zou moeten), gebruikt Google jouw persoonlijke informatie om gerichter te adverteren. (Lees hier en hier hoe je die instellingen aanpast). Gerichter adverteren an sich is nog geen wereldgroot probleem, maar we geven zulke commerciële bedrijven wel ontzettend veel macht. De kans op manipulatie is groot.

Eigenlijk weet Facebook precies wat voor soort mens jij bent.

Computer says no

De technologie-trein dendert door. Het is vrijwel onmogelijk níet in zee te gaan met bedrijven als Google, Facebook en Apple. Daarom pleit Dimitri voor transparantere technologie en meer regulatie vanuit overheden. “Ik denk niet dat iedereen altijd alles hoeft te snappen, dat is vrijwel onmogelijk. Maar er moeten wel een paar mensen zijn die besluiten en situaties uit kunnen leggen. Nu is het bijvoorbeeld zo dat er geautomatiseerde besluitvormingen worden gebaseerd op algoritmes. Als dat doorzet, kan een computer besluiten dat jij geen lening, hypotheek of werk krijgt op basis van voor jou onbekende data. Ik vind dat kwalijk. Als ik de bank vraag waarom ik een bepaalde lening niet heb gehad, wil ik dat er iemand is die me dat nauwkeurig uit kan leggen in plaats van afgescheept worden met de mededeling dat ‘de computer dat zo heeft bepaald’.”

Meer lezen

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Joanne Wienen

Joanne Wienen is freelance redacteur voor BEDROCK, Glamour en andere opdrachtgevers. Ze is regelmatig de dupe van haar eigen extreme grillen, waardoor koffie opeens in de ban moet of ze alleen nog maar tweedehandskleding mag kopen. Doordat ze deze uitdagingen nooit heel lang volhoudt, blijft ze eeuwig op zoek naar het geheim van een gezond en gebalanceerd leven. Houdt niet van koken, wel van kokos.

Meer Bedrock

Zit je vaak achter een beeldscherm? Dit is wat dat met je ogen doet

Toeval bestaat niet op het internet: is er nog ruimte voor online serendipiteit?

Tips om je telefoon mindful in te richten

Een mooie missie: zo word je het eerlijkste modelabel ter wereld

Marketing is a bitch (want nee, niet alles met een lachende aardbei op de verpakking is gezond)

Wat zou er gebeuren als opeens álles wat we doen (achter gesloten deuren) online zou staan?

Is de straling van je mobiele telefoon gevaarlijk voor je hersenen?

Is de straling vanaf je telefoon schadelijk?