Hoe empathie de wereld kan veranderen – Bedrock
#better-world - Joanne Wienen

Hoe empathie de wereld kan veranderen

Wie zorgt voor zijn/haar naaste, zorgt automatisch ook voor zichzelf.

Roman Kraft

We moeten stoppen met ons schuldig voelen over onze Westerse welvaart, zegt Harvard-psycholoog Barry Michels. Empathie is namelijk een veel krachtiger motivator.

Ik scroll op een willekeurige dag door de nieuwsfeed op mijn telefoon. De ellende vliegt me om de oren. Oorlog in Syrië, IS die vrouwen in kooien opsluit, killer clowns die mensen terroriseren en vermoorden, de opwarming van de aarde. En de dag is nog maar net begonnen. Genoeg slecht nieuws om mijn dag flink te verpesten. Toch doet het dat niet. Sterker nog, ik kan gerust lezen hoe twintig mensen door het ontploffen van een autobom in Noord-Syrië zijn omgekomen en vijf minuten later een dure tas bestellen op asos.com. Of bladeren door wat recepten op zoek naar een smakelijke avondmaaltijd terwijl ik intussen bedenk waar mijn volgende vakantie heen zal gaan.

Pijnlijke paradox

Geen fraai plaatje, ik weet het. Maar wel mijn realiteit (en vast niet alleen die van mij). Als ik hier al te lang bij stil sta, bekruipt me een naar gevoel. Hoe kan ik in godsnaam serieus nadenken over welke handtas van een paar honderd euro ik aan wil schaffen, terwijl duizenden kilometers verderop mensen worden afgeslacht of honger lijden? Ik voel me schuldig.

medeleven in plaats van medelijden

Schuldgevoel helpt niemand

Een logische reactie, schrijft Harvard-psycholoog Barry Michels in een essay op goop.com. Hoe kun je je níet schuldig voelen over jouw eigen luxueuze leventje terwijl dat van anderen gevuld is met louter ellende? Het is tenslotte oneerlijk. Ik heb gewoon geluk gehad dat ik toevallig in het welvarende Nederland ben geboren, in plaats van in het onstuimige Midden-Oosten. Maar, stelt hij tegelijkertijd, heeft dat schuldgevoel van mij geen enkel nut. Het helpt niemand. Mezelf niet en de Syrische bevolking niet.

Kop in ‘t zand

Sterker nog, zegt Michels. Mensen zijn van nature geneigd om situaties die ons een schuldgevoel bezorgen te vermijden. Het is tenslotte makkelijker je kop in het zand te steken en geen kranten meer te lezen, dan keer op keer met je neus op je eigen bevoorrechte feiten geduwd te worden. Wat niet weet, wat niet deert. Ergens weet je wel dat er mensen zijn die het minder hebben dan jij, maar als je er niet te veel over nadenkt valt het met dat schuldgevoel ook wel mee. Het klinkt wederom niet zo fraai, maar dit is nu eenmaal hoe wij mensen van nature in elkaar zitten.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Empathie is het antwoord

Voor iedereen die nu denkt ‘maar zo wil ik helemaal niet zijn’ heeft Michels goed nieuws. Er is namelijk een emotie die een stuk krachtiger is dan schuldgevoel. Een theorie waarbij het even niet uitmaakt wat goed of fout is, wat eerlijk of oneerlijk is. Het gaat om inlevingsvermogen, of empathie. Terwijl schuldgevoel verkrampt, zorgt empathie er juist voor dat je leven wordt verrijkt.

Wat is empathie?

Empathie is het vermogen om jezelf in iemand anders schoenen te plaatsen en echt te voelen wat zij voelen in een situatie. Van nature gaan mensen empathie zoveel mogelijk uit de weg. Dat klinkt misschien gek, maar ook logisch. Wanneer je echt met iemand meeleeft – of het nou je beste vriend is of iemand die aan de andere kant van de wereld woont – voel je hun verdriet en pijn. En dat houden we normaal gesproken liever op afstand. Toch pleit Michels juist vóór die empathie. Niet alleen omdat het ons motiveert actie te ondernemen en anderen te helpen, maar ook doordat het ons helpt meer van ons eigen leven te genieten. Doordat we écht meeleven, willen we automatisch actie ondernemen en daardoor voelen we ons weer goed over onszelf, zegt hij eigenlijk.

Hoe doen we dat dan?

Volgens Michels moeten we ons bij elk nieuwsartikel dat we lezen, heel bewust proberen in te leven in de situatie. Hij schrijft: “Lees je iets over Syrië? Probeer dan echt te voelen wat zij voelen: de angst dat jij of je geliefden op elk moment kan doodgaan, het verdriet om mensen die je al bent kwijtgeraakt, de machteloosheid over de situatie en de woede op degenen die verantwoordelijk zijn. Laat die emoties toe.” Wanneer je op die manier het nieuws gaat volgen, kan het niet anders dan dat je actie zal willen ondernemen. Hij geeft ook voorbeelden, van vrijwilligerswerk en geld doneren tot brieven schrijven aan de regering om zo actie af te dwingen. Zijn theorie is: schuldgevoel zorgt er misschien voor dat je halfhartige pogingen tot actie onderneemt, maar empathie is pas een echt sterke motivator. Dit doordat je niet extrinsiek, maar intrinsiek gemotiveerd wordt. En doordat de motivatie en wil om iets te doen echt vanuit jou komt, zul jij je ook beter voelen over jezelf. Simpel gezegd: wie zorgt voor zijn/haar naaste, zorgt automatisch ook voor zichzelf.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Leef je in, verander de wereld

De beroemde Zwitsere psychiater Carl Gustav Jung geloofde dat er een bewustzijnslaag is waarin alle mensen met elkaar verbonden zijn. Hij noemt dit het ‘collectief onbewuste’. Hierin liggen bepaalde universele patronen opgeslagen, zo gevormd door gevoelens die onze voorouders hadden (denk aan: bang zijn voor het donker of angst voor spinnen en slangen). Wie dat gelooft en op deze manier naar Michel’s empathie-theorie kijkt, ziet opeens dat het ideaal veel verder gaat dan jouw eigen wereld. Dan wordt het opeens een kracht die mensen over de hele wereld beïnvloedt. Als iedereen ter wereld zich iets meer zou inleven, zouden nieuwe tragedies zelfs kunnen worden voorkomen. Een beetje vergezocht misschien, maar toch zeker het proberen waard.

Meer lezen?

Wat Sneeuwwitje met ons collectief onbewuste te maken heeft en The butterfly effect: hoe één actie de wereld kan veranderen

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Meer Bedrock

6 ongezonde gewoontes in liefdesrelaties (en hoe dat beter kan)

Ik was niets meer waard, vond ik

Waarom iedereen over de empathiemuur zou moeten klimmen (en hoe je dat doet)

Een mooie missie: zo word je het eerlijkste modelabel ter wereld

Waarom we van verhalen houden én ze graag vertellen

Over deze kleine dingen voelen we ons schuldig (en zo druk je het schuldgevoel de kop in)

Hoe smartphones relaties op de proef kunnen stellen

Zo halen we het beste uit onze kinderen (ban bijvoorbeeld negatieve gedachten uit het klaslokaal)