Narcisme: als zelfliefde doorslaat in zelfobsessie - Bedrock
#psychology - Tanja Terstappen

Narcisme: als zelfliefde doorslaat in zelfobsessie

Wanneer wordt zelfliefde ziekelijk?

Piedro Lastra

De definitie van narcisme is volgens Van Dale: ‘ziekelijke liefde voor zichzelf’. Maar was zelfliefde niet juist een goed ding? Dat we eerst van onszelf moesten houden voor we van iemand anders konden houden? We zochten uit wanneer zelfliefde gezond is en wanneer het narcisme genoemd mag worden.

Want we pleiten vaak voor meer zelfliefde. Jezelf accepteren, kiezen voor jezelf en voor jezelf opkomen. Zelfvertrouwen en doen waar jij blij van wordt zijn sleutels naar een gelukkig leven, zo lijkt het, dus moedigen we dat aan. Bij onze kinderen, op kantoor en in onze vriendenkringen. “Kies voor authenticiteit, laat je angst voor wat anderen vinden los”, schrijft bijvoorbeeld Brené Brown in haar prachtige boek ‘De moed van imperfectie’. Meer dan ooit zijn eigenwaarde, zelfvertrouwen en zelfliefde hot topics.

Maar streven naar meer zelfliefde en authenticiteit is iets anders dan streven naar schijnbare perfectie. We vergelijken ons juist meer dan ooit met anderen. Maar, schreven we eerder, dat kan ons brein helemaal niet aan. Er komt steeds meer kritiek op het perfecte plaatje dat we elkaar laten zien, bijvoorbeeld op social media. Onderzoeken spreken zelfs van een ‘narcisme-epidemie’, schreef The Atlantic. Op social media vinden we onrealistische voorbeelden waarmee we ons vergelijken, en de honger naar meer volgers maakt ons meer en meer gefocust op onszelf ten koste van anderen en bijvoorbeeld de planeet. Facebook-verslaving wordt dan ook gelinked aan narcistisch gedrag en dalend zelfvertrouwen.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Afgaande op algemeen bekende kenmerken van narcisme, zoals: obsessie met eigen uiterlijk en persoonlijkheid, egoïsme, dominantie, ambitie en gebrek aan inlevingsvermogen, kunnen een hoop celebrities of social influencers misschien wel narcistisch genoemd worden. Maar het verschil tussen zelfliefde en ziekelijk narcisme is aanzienlijk. Van iemand met gezond zelfvertrouwen kun je veel leren en dat kan heel inspirerend zijn. Een relatie (in welke vorm dan ook) met iemand die écht narcistisch is, kan heel vervelend worden.

Ziekelijke zelfliefde

Sigmund Freud riep de term narcisme in het leven, gebaseerd op de legende van Narcissus. Een Griekse jager die zijn eigen reflectie in het water zag en daar verliefd op werd. Hij raakte er zó door geobsedeerd dat hij zijn spiegelbeeld niet kon verlaten tot hij langs dat water stierf. Freud gebruikte de term ‘narcisme’ om mensen aan te duiden die hun eigen behoefte boven die van anderen stellen. Mensen die als het ware verliefd zijn op zichzelf en zelf geliefd willen worden boven liefhebben verkiezen.

Door de jaren heen is de psychologische diagnose aangescherpt. Een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft kenmerken als: gebrek aan empathie, grootheidswaanzin en behoefte aan bewondering. Deze diagnose moet gesteld worden door een psychiater of psycholoog en dat kan pas als vijf of meer van de volgende kenmerken aan de orde zijn:

  • Een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid. Iemand overdrijft zijn prestaties of talent en verwacht als superieur behandeld te worden.
  • Obsessie door fantasieën over onbeperkte successen, macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde.

  • De persoon ziet zichzelf als uniek of heel speciaal.
  • Verlangen naar extreme bewondering.
  • Gevoel bijzondere rechten te hebben, dus de persoon verwacht een uitzonderlijk welwillende behandeling van anderen.
  • Misbruik maken van anderen om zijn of haar eigen doelen te bereiken.
  • Gebrek aan empathie.
  • Vaak jaloers op anderen of denkt dat anderen jaloers zijn op hem of haar.
  • Arrogant en uit de hoogte.

Misschien herken je best wat van jezelf of mensen om je heen in deze kenmerken. Maar pas; op er zit een verschil in ‘gezond’ en ziekelijk narcisme. Zoals genoeg mensen zich wel eens depressief, verslaafd of neurotisch kunnen voelen, hebben ook genoeg mensen narcistische trekjes. Slechts 1% van de bevolking heeft écht te maken met de stoornis.

Diepe onzekerheid

Narcisten komen over als enorm zelfverzekerd en extreem succesvol, zijn sterren in zichzelf neerzetten als perfect en hebben vaak enorm veel ‘vrienden’ en volgers. En dat is niet voor niets. Want die hebben ze nodig om zich goed te voelen. Letterlijk nodig, want bij te weinig bevestiging of teveel kritiek vertonen ze ziekelijk gedrag. Pesten, wegduwen of zelfs depressiviteit. Hoewel de exacte oorzaken van een narcistische persoonlijkheidsstoornis niet duidelijk zijn, wordt er wel vaak een link gevonden met juist een heel laag zelfvertrouwen dat is ontstaan uit misbruik of verwaarlozing in de kindertijd.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Narcisten verbergen een diepe onzekerheid, die ze zelf vaak niet eens zien. Door het te overschreeuwen, door keihard te werken om perfect te zijn, gezien te worden en constant bevestiging te krijgen. Relaties en vriendschappen blijven vaak oppervlakkig omdat ze er vooral op gericht zijn hun constante behoefte aan aandacht te voeden.

Onder die sterke persoonlijkheid die door muren heen walst, zit een klein eenzaam kindje dat zich niet geliefd voelt. Dat opgroeide met het idee altijd maar te moeten presteren en de show te stelen. Een narcist kan opgevoed zijn door ouders die hem of haar extreem pushte, niet alleen maar om te presteren, maar om de beste te zijn. Als een soort showpiece voor de familie, schrijft Science of Us. Behoefte aan hulp, liefde, begeleiding en grenzen wordt door een narcist gezien als zwak, iets om je voor te schamen. Daarom ontwikkelen narcisten zo’n harde, schijnbaar perfecte buitenkant, zegt Wendy Behary, schrijver van het boek Disarming the Narcissist.

Balans

De persoonlijkheidsstoornis daargelaten, het is belangrijk om balans te vinden in zelfliefde. Het verschil te zien in gezonde zelfliefde en daarmee bescherming van je eigenwaarde, versus doorslaan in de zoektocht naar perfectie. Het belangrijkste is misschien wel het inzicht dat perfectie niet bestaat. Dat geluk niet komt met veel volgers, een dikke bankrekening en applaus voor prestaties waar je jezelf (letterlijk) kapot voor gewerkt hebt.

Onderzoek van Harvard, waarin mensen 75 jaar lang gevolgd werden, liet zien dat de key naar geluk niets meer of minder is dan menselijk contact. Écht contact. Dus liefdevolle relaties met vrienden en familie. Lachen, huilen, praten… Narcisme-epidemie of niet; het kan dus sowieso geen kwaad om eens in de zoveel tijd je ‘filters’ achterwege te laten.

Meer lezen?

Documentaire-tip: over hoe ons ego ons handelen beheerst.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Meer Bedrock

meer zelfliefde

18 x meer zelfliefde (zo kun je liever zijn voor jezelf)

self love

Zo zorg je ervoor dat je tevreden bent over jezelf (more self love!)

Dalai Lama

Van jezelf houden dé key naar geluk? Onzin, volgens de Dalai Lama

ik weet het niet

De kracht van ‘ik weet het niet’

Waarom narcistisch zijn best oké is (er kleven voordelen aan)

Bewust daten: hoe doe je dat?

psychische klachten

Te weinig jongeren praten over psychische klachten