Hoe ga je met de dood om als je niet in het hiernamaals gelooft? – Bedrock
Nick Scheerbart
#spirituality - Tom Hofland

Hoe ga je met de dood om als je niet in het hiernamaals gelooft?

Zonder een god vraag je je af waar je het allemaal voor doet

Ooit ben je er niet meer. Dan is alles wat je ooit gedaan hebt weg. Die Franse woordjes die je hebt geleerd? Waardeloos geworden, net als je diploma. Je prachtige boekencollectie? Naar de kringloop. Je familie en je vrienden praten vol liefde over je, maar dat zul jij niet meer meemaken. Biggelen de tranen al over je wangen?

Voor iedereen komt de realisatie van de onvermijdelijke dood op een ander moment. Bij mij kwam het vrij laat. Ik was twintig toen ik met mijn vader door de bossen van Paleis het Loo wandelde. Het was hartje winter en er lag een dik pak sneeuw. De hele setting zou niet hebben misstaan in een Russische roman.

We liepen vrolijk pratend door het witte landschap tot ik uit de sneeuw een aantal geheimzinnige stenen omhoog zag steken. Grafstenen. Met daarop vreemde namen als ‘Hongaar’ en ‘Baby’. Ik vond het een mysterie. Mijn vader niet, die wist waar we op stonden: het paardenkerkhof.

Wat het precies was weet ik niet. Maar nadat ik die ietwat lullige grafstenen in de sneeuw had gezien was het bos niet meer hetzelfde. De tijd leek stil te staan en die stilte was niet meer vredig. Ik dacht aan alle dode dieren in de aarde. In mijn verbeelding werden krakende takken beenderen en het had me niet verbaasd als ik wat skeletjes had zien dansen tussen de bomen zoals in Het Spookhuis van de Efteling. De dood was overal. En zoals vriend Hein voor Hongaar en Baby was gekomen, zo zou hij ooit ook met zijn zeisje op mijn deur kloppen.

Stel je het volgende voor

Je ligt veilig onder de dekens. De deur op slot. Het boek weggelegd. Je gaat slapen zoals je dat ontelbare nachten achter elkaar hebt gedaan. Maar dan gebeurt het. In het donker verschijnt een knokige vinger die je plagerig op je hoofd tikt. Dan hoor je een stem die uit jezelf lijkt te komen: ‘Ooit ga je dood. Misschien wel vannacht.’ Slapen kun je nu wel vergeten. Want wat als, inderdaad, je aorta plotseling scheurt of er een vliegtuigmotor op je slaapkamer valt? Hoe stel je jezelf dan nog gerust als je niet in een hiernamaals gelooft?

Als wij er zijn, is de dood niet, en als de dood er is, zijn wij niet

Ik wil niet zeggen dat gelovigen het makkelijk hebben, maar geloven in een wedergeboorte, een hiernamaals of een ander paradijs moet een geruststellend idee zijn. Het Atheïsme is me met de paplepel ingegoten en ik heb me nooit los kunnen maken van het idee dat er na de dood niets is. Na de dood stopt alles simpelweg, alsof je de stekker uit je computer trekt. Het overkomt iedereen. Hoe goed je ook geleefd hebt. Dit idee kan je verlammen: wat heeft het leven tenslotte voor zin, als er geen einddoel is? Godzijdank leven wij mensen al duizenden jaren en beter nog: sterven wij al net zo lang. Er zijn dus genoeg mensen die uitvoerig over hetzelfde probleem hebben nagedacht.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

“Dood zal ik alleen voor de levenden zijn, niet voor mezelf. Ik bedoel, ik kan niet dood zijn. Dood zijn altijd anderen.” Schreef Harry Mulisch in Het theater, de brief en de waarheid. Daarmee citeert hij met een omweg een wijsheid die de Griekse Filosoof Epicurus pak ‘m beet 300 voor Christus al had bedacht om zichzelf voor slapeloze nachten te behoeden: “Als wij er zijn, is de dood niet, en als de dood er is, zijn wij niet.” Wat Epicurus eigenlijk zegt is dat je zelf niet dood kunt zijn, omdat ‘dood’ en ‘zijn’ twee tegenpolen zijn die nooit samenkomen. Je bent, en dan ben je niet. Net als voor je geboorte. Was het toen zo vreselijk?

Waar wij aan denken als wij aan ‘dood zijn’ denken zijn alle dromen, alle mensen en alle aardse geneugten die wij zullen missen. Maar om iets te missen, moet je bewust kunnen nadenken: iets wat niet kan je als er niet meer bent. Nu kun je denken ‘Geinig bedacht Epicurus, maar ik ben nog steeds doodsbang.’

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Dat begrijp ik. Ook ik heb soms slapeloze nachten als ik er aan denk dat ik er niet meer zal zijn. Die angst hoeven we ook zeker niet te ontkennen, maar laten we op zijn minst proberen die angst om te zetten in een positieve gedachte. De gedachte aan de dood kan namelijk enorm relativeren. Vergeleken bij het feit dat iedereen ooit dood gaat is je kapotte waterkoker ook weer niet zo erg. Bovendien kan de dood ook een dagelijkse dosis motivatie geven. Uiteindelijk ga je dood, dus kan je net zo goed proberen te leven als freelance schaapherder, als dat je passie is.

De eindigheid van het leven inzien kan er voor zorgen dat je makkelijker beslissingen maakt en met meer lef durft te leven.

Anno 2016 heb ik soms het gevoel dat alles onsterfelijk moet zijn. We moeten altijd lachen, altijd succesvol zijn en altijd maar groeien. Maar dit is in mijn ogen een eenzijdig beeld van het leven. Verdriet, tegenslagen en de dood zijn essentiële en mooie aspecten die we niet moeten verstoppen.

Ik adviseer daarom het volgende: hang een vanitassymbool in huis, huil wat vaker, lig eens een paar dagen op de bank apathisch te zijn en herinner je dan weer dat je tijd eindig is en je het net zo goed nuttig kunt besteden. Of zoals de Franse schrijver André Gide het zei: ‘Ik moet mijzelf nooit aan de dood herinneren, behalve als ik mezelf moet motiveren om werk te verrichten”

PS: Heeft dit artikel je alleen maar angstiger gemaakt? Probeer Memento-Mori Yoga en kom vandaag nog tot rust.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Meer Bedrock

Rituelen rond de dood: hoe verschillende geloven rouwen

Je laten invriezen zodat je over 100 jaar verder kunt leven: zo reëel is deze hoop

Zoeken naar onsterfelijkheid: kun je voor eeuwig leven?

De kracht van sterven en waarom we (stiekem) allemaal met de dood bezig zijn

Waarom geloven we in geesten?

We geloven niet meer in God, maar wel in iets. Maar wat is dat dan?

Moeite met mediteren? Doe alsof je dood bent