Ben jij sportverslaafd? Doe de test - Bedrock
#sport - Manon Sikkel

Ben jij sportverslaafd? Doe de test

Een sportverslaving kan serieuze gevolgen hebben

Vincenzo Di Giorgi

Zij was een beetje mollig, mijn vriendin. En dus zette ze zichzelf op een streng dieet. En omdat ze had gelezen dat je nog sneller afvalt als je sport, begon ze met hardlopen. Eerst kleine rondjes, daarna steeds grotere rondjes. En binnen een jaar stond ze elke ochtend om zes uur op om de dag te beginnen met tien kilometer hardlopen. Dat ze steeds magerder werd en mensen zich zorgen om haar maakten, wuifde ze weg. Hoe dunner de hardloper, hoe beter zijn looptijd.

En een hardloper was ze. Geen dag sloeg ze over. De dagelijkse tien kilometer schroefde ze omhoog naar om de dag een halve marathon. En op een ochtend werd haar buik dik. Zo dik, dat het leek alsof ze zes maanden zwanger was. Een dag later volgden haar benen. Haar pezige hardloopbenen waren ineens olifantenpoten. Al snel bleek dat haar lichaam in protest was gekomen tegen het intensief sporten. Ze leverde de prestaties van een topsporter. Maar anders dan een professioneel atleet hield zij geen rekening met haar voeding, rustdagen of trainingsschema’s die blessures moesten voorkomen. Haar lichaam bleek een chronisch eiwittekort te hebben. Zo ernstig dat haar lichaam zichzelf vol zoog als een spons met water.

In de weken daarna paste ze – met enige tegenzin – haar voedingspatroon aan. Maar niet haar trainingsschema. Haar hardlopen verving ze door elke dag fanatiek te gaan zwemmen. Pas toen begonnen haar kinderen en man hun zorgen te uiten. Zelf zag ze geen enkel probleem. En ook nu ze weer dagelijks haar halve marathon rent, krijgt ze uit alle hoeken applaus. Een drukke baan, vier kinderen en dan ook nog zo sporten, dat vinden veel mensen indrukwekkend.

Sportverslaving komt met name bij bodybuilders en hardlopers voor

Wie verslaafd is aan drank of drugs, krijgt veel eerder waarschuwingssignalen uit de omgeving. Ook de verslaafde zelf snapt dat het geen gezonde gewoonte is. Maar omdat sporten zo’n aura van gezondheid heeft, duurt het lang – meestal tien tot vijftien jaar – voor de sportverslaafde en zijn omgeving het als een probleem herkennen. Pas eind jaren negentig is sportverslaving, of bigorexia, opgenomen in de DSM, het handboek waarin alle psychische stoornissen staan beschreven.

In dat handboek valt het in de categorie ‘stoornis van de lichaamsbeleving’, waar ook anorexia onder valt. Zo’n zelfbeeldstoornis wil zeggen dat je jezelf negatiever waarneemt dan je in werkelijkheid bent. Door het verstoorde zelfbeeld gaat de sportverslaafde aan zijn lichaam werken. Maar omdat het beeld dat hij in de spiegel ziet nooit klopt met het beeld dat hij in zijn hoofd heeft, gaat hij steeds intensiever trainen.

Vergeet niet Bedrock’s Facebook-pagina te liken, zodat je nooit meer iets mist.

Sportverslaving komt met name bij bodybuilders en hardlopers voor. Waarbij mannen zichzelf ten onrechte als te iel en te weinig gespierd zien en vrouwen zichzelf ten onrecht te dik blijven vinden. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat iemand die aan bigorexia leidt dagelijks drie tot acht uur met zijn uiterlijk bezig is. Dat kan variëren van obsessief in de spiegel kijken, YouTube-filmpjes bekijken van andere sporters, bezig zijn met een speciaal dieet en natuurlijk trainen.

Bewegingswetenschapster Sabine Janssen deed aan de Radboud Universiteit in Nijmegen onderzoek naar bigorexia. Ze ondervroeg ruim 1700 sporters aan het Universitair Sportcentrum in de leeftijd van zeventien tot vierenzeventig jaar. Uit dat onderzoek bleek dat 1,5 procent sportverslaafd was. Een cijfer dat overeenkomt met andere onderzoeken. En dat klinkt niet als schrikbarend veel. Ware het niet dat vijfendertig procent van de sporters symptomen van sportverslaving vertoonde.

Hoewel sportverslaving als psychische stoornis is erkend, is er relatief weinig onderzoek naar gedaan

Zoals niemand van de ene op de andere dag een alcoholicus is, is ook het ontstaan van sportverslaving iets dat geleidelijk ontstaat. Verslaafd is iemand die gemiddeld 7,5 uur per week en vrijwel elke dag sport. Dat is vier keer zo veel als een gematigde sporter doet. Een sportverslaafde voelt zich slecht als hij niet traint en negeert blessures om kost wat het kost te blijven trainen. De sport is een obsessie, een ritueel waar niet van mag worden afgeweken en waar de persoonlijke omgeving ondergeschikt aan is. Mannen verwaarlozen vooral hun familie en vrienden, vrouwen laten het sporten eerder ten koste gaan van hun werk.

Hoewel sportverslaving als psychische stoornis is erkend, is er relatief weinig onderzoek naar gedaan. Ook over de achterliggende oorzaken is weinig bekend. Een aangeboren drang tot perfectie, een problematische jeugd of een tekort aan serotonine zijn allemaal als oorzaak aangedragen. Evenals de maatschappij die te veel nadruk zou leggen op ideale lichaamsvormen. Ook een laag zelfbeeld draagt bij aan het ontstaan van bigorexia. Gedreven door dit lage zelfbeeld richt de verslaafde zich op een fysiek kenmerk – te weinig spieren of te veel vet – en gelooft dat als hij dat weet te veranderen, hij zich beter zal voelen.

En dat zal nooit gebeuren, want wat vast staat is dat een sportverslaafde een verstoord zelfbeeld heeft. Een omgeving die zegt dat iemand wel gespierd of juist pezig genoeg is, praat daarmee tegen een dove. Een groot obstakel om iemand te laten behandelen is dat de verslaafde zelf zijn eigen psychische component niet erkent. Voor hem is er niets mis met zijn hoofd, maar met de verdeling van vet en spiermassa.

Op de hoogte blijven van Bedrock-nieuws? Schrijf je in voor onze Bedrock-sparks!

Verslavingen zijn hardnekkig en zijn vrijwel niet op eigen kracht te doorbreken. Cognitieve gedragstherapie is het enige wat op dit moment kan helpen om het achterliggende probleem aan te pakken. Maar om iemand zo ver te krijgen, is het belangrijk om te erkennen dat het om probleemgedrag gaat. En dat is het wanneer werk, vrienden, gezin of relatie onder het sporten gaan leiden. Wanneer iemand ondanks blessures doorgaat met trainen, gewoon omdat hij niet anders kan.

Zit ik al in de gevarenzone?

De Amerikaanse sportpsychologen, Hausenblas en Symons Downs, hebben een test ontwikkeld om sportverslaving vast te stellen. Sportverslaving is een reëel gevaar voor wie drie of meer van deze symptomen herkent.

  1. Je moet steeds meer trainen om voor je gevoel hetzelfde wenselijke effect te bereiken.
  2. Er zijn ontwenningsverschijnselen als je niet traint – zoals angst, onrust en vermoeidheid.
  3. Je traint vaak langer of intensiever dan je in eerste instantie van plan was.
  4. Er is de sluimerende wil om minder te trainen of je doet een mislukte poging daartoe.
  5. Het sporten neemt een belangrijk deel van je dagelijkse tijd in beslag.
  6. Je hebt minder tijd voor andere activiteiten (sociale contacten, werk, hobby’s).
  7. Blessures, vermoeidheid of geestelijke druk beletten je niet om te sporten.

Meer lezen

Orthorexia: wanneer een gezonde levensstijl omslaat in een obsessie.

Niets meer missen van Bedrock?

Like hier onze Facebook-pagina en blijf up to date. Of schrijf je in voor de Bedrock-nieuwsbrief.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Manon Sikkel

Manon Sikkel is psycholoog, journalist en (kinderboeken)schrijver. Ze studeerde af als psycholoog aan de Universiteit van Amsterdam en aan de London School of Economics. Tegenwoordig combineert ze een studie neuroscience aan Harvard met het schrijven van kinderboeken. Ze publiceert regelmatig in Psychologie Magazine, Quest Psychologie en het Parool. Ze woont met haar man en vier kinderen afwisselend in Amsterdam en in een boerderij in het oosten van het land.

Meer Bedrock

introverte mensen

Herkenbaar? 6 hobby’s van introverte mensen

zorgen loslaten

Drukke week? Zo leer je je zorgen loslaten

sporten tijdens de lessen

Leidt sporten tijdens de lessen op school tot betere academische prestaties? Deze school test het

out of shape

Hoe snel ben je out of shape door een sportpauze?

verslaafd aan een tv-serie

Kun je verslaafd raken aan een (televisie)serie?

waarom tetris zo verslavend werkt

Nog één keer! (dit is waarom Tetris zo verslavend werkt)

Ja ik zag je bericht, en nee ik reageer nog even niet