Boodschap voor piekeraars deel 2: tijd voor actie - Bedrock
#psychology - Marcelino Lopez

Boodschap voor piekeraars deel 2: tijd voor actie

Soms moet je gewoon een knoop doorhakken

Karina Carvalho

In deel 1 beschreef ik het monster dat piekeren heet: je kunt eindeloos nadenken over hoe je je leven beter kunt maken, in de praktijk voel je je daar vooral miserabel door zonder ook maar één stap verder te komen. Piekeraars doen er goed aan de babbelkous in hun hoofd vaker te negeren. Maar hoe dan precies?

Vertrouw meer op je intuïtie

Leer er maar mee leven: veel beslissingen komen neer op een gokje. De glimmende motorfiets die je van die nette buurman kocht, kan na een maand uit elkaar vallen. Die collega waar je niets mee hebt, wordt later misschien je beste nieuwe vriendin. Het droomhuis waar alles aan klopt, is hel op aarde als de nieuwe buren agressieve tokkies blijken. Het leven heeft geen garanties, en het enige kompas waar je op kunt varen is dat onduidelijke gevoel in je onderbuik: je intuïtie.

Het goede nieuws: jouw intuïtie is waarschijnlijk een stuk slimmer dan je verstand beseft. Vooral piekeraars overschatten hun verstand vaak (en precies daarom blijven ze ook nadenken). Om het vertrouwen in je intuïtie te helpen herstellen, is het misschien goed te weten wat het precies is: jouw intuïtie bestaat uit een instant totaalbeeld van alle informatie die jouw onderbewuste over een bepaald onderwerp bij elkaar heeft gesprokkeld.

Als jij iemand voor het eerst tegenkomt heeft jouw brein in slechts 100 milliseconden al een eerste indruk ontwikkeld. Die indruk is gebaseerd op alle ervaringen die in je leven met andere mensen hebt opgedaan. En die eerste indruk klopt vaker wel dan niet. Na vijf minuten observatie kunnen mensen met zo’n 70% kans voorspellen hoe iemand in grote lijnen zal zijn. Hoe extravert? Een betrouwbare werknemer? Sterk geweten? Conservatief? Onbetrouwbaar? Een makkelijk slachtoffer? Politieke voorkeur? Homo? Een warme persoonlijkheid? Redelijke kans dat je intuïtie het juist heeft (tenzij je met een psychopaat te maken hebt, want die zijn er goed in hun echte bedoelingen te maskeren).

In zijn boek ‘Het slimme onbewuste’ komt hersenonderzoeker Ap Dijksterhuis met een treffende metafoor om de verwerkingscapaciteit van het onbewuste te beschrijven. Als het onbewuste is een computer is dan en is het verstand niets meer dan een lullig telraampje. Terwijl jouw onbewuste allerlei dingen tegelijk verwerkt en berekent, kan jouw gezonde verstand slechts een simpele taak tegelijk doen.

Dijksterhuis geeft in zijn boek de volgende vuistregel voor het maken van beslissingen. Gaat het om kleine, relatief onbeduidende beslissingen (verzekering, koelkast)? Denk dan gerust goed na over de verschillende opties. Plusjes, minnetjes, afstrepen, dat werk. Gaat het om complexe beslissingen die je leven op de lange termijn beïnvloeden (huis, baan, partner)? Geef dan je intuïtie voorrang. Dat heeft meer gevoel voor het hele plaatje, de context. Als je dan rationeel kiest, eindig je eerder met de verkeerde partner in het verkeerde huis.

Vertrouw meer op statistiek

Volgens Ap kun je er bij grote levensbeslissingen soms ook maar beter een nachtje over slapen en je onbewuste het werk laten doen. Dat werkt gewoon door als jij ontspant. Maar laat het geen afstel zijn: soms moet je gewoon de knoop doorhakken. Ook als je niet zeker weet of het de perfecte keus is. Je kunt beter een verkeerde keus maken dan eindeloos te blijven hangen in het beslissingsproces. Liever een foute beslissing waarvan je iets kunt leren, dan niets doen én niets leren. Wat dat betreft kunnen we leren van succesvolle en gelukkige mensen. Die blijken niet per se betere keuzes te maken, ze maken er vooral meer. Succes is soms domweg een kwestie van statistiek. Dat blijkt onder meer uit het geluksonderzoek van psycholoog Richard Wiseman. Hij onderzocht ooit de mysterieuze geluksfactor die sommige mensen tot een pure mazzelaars maakt en anderen tot absolute pechvogels: wat maakt het verschil?

Wiseman ontdekte dat geluksvogels vaak toevallig op het juiste moment op de juiste plek waren en dat de pechvogels de jackpot vaak net aan hun neus voorbij zagen gaan. Hij onderwierp beide groepen aan talloze testen en vragenlijsten om te zien wat nou precies het verschil maakte. Hij ging er stiekem vanuit dat mazzelaars intelligenter, knapper, grappiger en gezonder zouden zijn, en meer mogelijkheden hebben dan de gemiddelde mens. De resultaten verbaasden hem. En jou waarschijnlijk ook als je het onderzoek niet kent.

Er waren namelijk geen kwalitatieve verschillen tussen beide types (hoogstens waren de geluksvogels iets extraverter). De mazzelaars bleken vaker op het juiste moment op de juiste plek te zijn, omdat ze gewoon op meer plekken kwamen. Geluksvogels zien en pakken meer kansen dan pechvogels. Het is geen magie, het is statistiek. Ook mazzelaars piekeren, maar dat weerhoudt ze er niet van om actie te blijven ondernemen.

Vergeet positief denken, doe vaker aan positieve actie

Piekeraars zien positief denken vaak als medicijn voor hun meestal negatieve gedachten. Werkt het? Nee, en misschien zie je die gemene witte beer al binnenwandelen? Als je proefpersonen vraagt de komende vijf minuten niet aan een witte beer te denken, dan denken ze daar ongeveer één keer per minuut aan. Draai het om en vraag ze om de komende vijf minuten bewust aan een witte beer te denken, dan doemt die beer gek genoeg minder vaak in hun gedachten op. Als je proefpersonen vertelt over een verdrietige gebeurtenis gevolgd door de instructie om daar niet van door van slag te raken, zijn die mensen verdrietiger dan wanneer je ze geen enkele instructie geeft. Een doel als ‘positief denken’ maakt dat ons brein zichzelf continu probeert te betrappen op negatieve gedachten om te zien of het zijn doel (in dit geval ‘positief denken’) al heeft bereikt. Geforceerd positief denken houd je juist geboeid aan negatieve gedachten en ongewenste emoties.

Oké, misschien is positief denken geen recept voor piekeren, maar helpt het om wereldse doelen te bereiken? Gabriele Oettingen, professor Psychologie aan de Universiteit van New York, onderzocht jarenlang de rol van positief denken in samenhang met motivatie en het bereiken van doelen. Zij vergeleek proefpersonen die leerden een positieve uitkomst te visualiseren met ‘neutrale’ proefpersonen die dat niet deden: ze testte allerlei personen en doelgroepen: vrouwen die wilden afvallen; studenten die een leuke date of goede baan wilden; patiënten die na een heupoperatie weer op hun benen wilden leren staan; schoolkinderen die goede rapportcijfers wilden behalen. In elk van de onderzoeken waren de resultaten hetzelfde: het fantaseren over positieve uitkomsten hielp geen van de proefpersonen om makkelijker hun doelen te bereiken. In tegendeel: de ‘positieve’ mensen deden het ‘slechter’. En nog sterker: des te positiever de proefpersonen waren, des te minder positief was het eindresultaat. Vreemd? Valt mee. Positief denken laat ons brein denken dat we ons doel al bereikt hebben en dat saboteert onze motivatie en bereidheid om dat doel daadwerkelijk te bereiken. Oettingen: “Dromen over de toekomst heeft een kalmerende werking – zelfs de bloeddruk wordt meetbaar lager – maar het zuigt ook energie weg die je nodig hebt om je dromen te verwezenlijken.”

Wil je meer succes in je veranderpogingen, minder piekeren en gelukkiger zijn? Vergeet positief denken, doe aan positieve actie. Dat vergroot niet alleen je statistische kansen, het verandert ook je gevoel. Anders doen leidt bijna automatisch tot anders voelen en denken. Mensen wachten vaak onnodig op de juiste omstandigheden of de juiste stemming om in actie te komen. Pas als we een leuke grap horen, lachen we. Pas als een ander lief doet, doen wij lief. Pas als we muziek horen, dansen we. Pas als de deadline nadert, raken we gestrest. Maar door alsmaar aan ‘de juiste volgorde’ vast te houden, beperken we ons leven en onthouden we onszelf van geluk.

Een bekend voorbeeld uit onderzoek: studenten die een potlood tussen hun tanden moesten houden, werden daar significant vrolijker door. Hoe dat werkt? Het potlood stimuleerde hun lachspieren en hun brein maakten er de bijhorende geluksstoffen bij aan. Dat is ook hoe lachmeditatie werkt. Je lacht niet alleen omdat je je blij voelt, je voelt je ook blij omdat je lacht. Ander voorbeelden: werknemers die een krachtige lichaamshouding aannamen, voelden zich direct zelfverzekerder en maakten meer vervelende taken af. Diëters die hun vuisten balden wanneer ze iets lekkers zagen, vielen meer af dan anderen die dat niet deden. En de mooiste van allemaal: vreemden die elkaar in de ogen aankeken zoals geliefden dat doen, ervoeren daadwerkelijk gevoelens van liefde en intimiteit voor elkaar.

Knoop dit mantra voortaan dus maar in je oren: wie doet alsof de wereld vol liefde en vreugde is, treft die veel vaker.

Omarm (tijdelijk) de onzekerheid van je situatie

Tot slot een kleine kanttekening bij mijn pleidooi voor meer daadkracht. Soms moet je emotionele verwarring en onzekerheid tijdelijk omarmen, voordat je beslist wat je er nu mee moet. Mensen die op hete kolen zitten, zijn vaak geneigd impulsieve, en dramatische beslissingen te nemen, maar vaak zijn dat beslissingen waar ze achteraf een flinke kater aan overhouden. Een opdrachtgever bedreigen met juridische stappen. Je schoonbroer verrot schelden om een domme grap. Een agressieve ontslagmail sturen naar je baas. Misschien is het achteraf het beste wat je ooit deed, maar vaak krijgen mensen spijt van dit soort impulsieve acties. De gevolgen van veel emotionele daden laten zich niet zomaar wegpoetsen (denk aan die arme vaas die nooit meer hetzelfde werd nadat iemand hem kapot gooide). Je neemt over het algemeen betere beslissingen als je tijdelijk emotioneel afstand hebt genomen van de probleemsituatie.

In een liefdesrelatie waarin serieuze twijfels spelen bijvoorbeeld, is het nuttig als beide partners elkaar tijdelijk wat ruimte en rust gunnen om erachter komen of ze nog genoeg delen om bij elkaar te blijven. In de praktijk zet de leidende partner de twijfelaar vaak juist extreem onder druk. Dat werkt altijd averechts. Twijfel bij de een laat zich nooit oplossen door het trekken, duwen en jammeren van de ander. Hoogstens blijft de ander uit medelijden. Om de relatie een eerlijke kans te geven kunnen deze mensen kunnen het best een officiële pauze inlassen, zodat ze daarna beter in staat zijn te evalueren of ze de scheidingspapieren officieel moeten maken of niet.

Ons brein kan niet goed tegen onzekere en ambigue situaties. Deze intolerantie hebben we als overlevingsmechanisme geërfd van onze voorouders. Wie toen niet snel genoeg reageerde werd gedegradeerd tot lunch voor een sabeltandtijger of rivaliserende kannibalenstam. In de moderne wereld is die intolerantie en dadendrang juist een vijand, omdat we er minder mee kunnen. Als jij behoefte voelt je baas aan te vallen, dan houd je je in terwijl je van binnen wordt verteerd door heftige emoties en zure gedachten. De wereld zit vol kantoorklerken die hun leven achter hun bureau slijten, terwijl er in hun bovenkamers allerlei tragedies en thrillers afspelen. Ondanks dat die heftige emoties en gedachten komen en gaan, houden mensen ze in de praktijk levend door de verhalen die erbij horen in hun hoofd te blijven herkauwen.

Er bestaat gelukkig één instrument dat bij uitstek geschikt is om dit slechte huwelijk tussen heftige emoties en piekeren te doorbreken: het heet mindfulness-meditatie (en het is niet zo zweverig als het klinkt).

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Meer Bedrock

last van paniekaanvallen

Last van paniekaanvallen? Zo voorkom je ze in de toekomst

yoga

Je vindt yoga of mediteren helemaal niets? Dat is helemaal oké

positive thinking

Kan ‘positive thinking’ je leven compléét veranderen? (een psycholoog legt uit)

controle

Relax. Je hebt niks onder controle

vipassana

Alles wat je wil weten over vipassana (en hoe je het beoefent)

destructieve gedachten

Door deze destructieve gedachten haal je niet alles uit het leven

keerzijde van mindfulness

De keerzijde van mindfulness (laten we juist niet ‘in het moment’ zijn)